GjIlAnAsI_cSi
02-02-2006, 12:43 PM
Si e ka perjetuar shqiptari i shquar ngjarjen e bujshme te shpalljes se Pavaresise kombetare
Eqerem bej Vlora: E verteta e flamurit
“Ismail Qemalit i kerkova flamurin qe me fali Aleandro Kastrioti”
Eqerem bej Vlora, jep variantin e tij, per historine e flamurit qe u ngrit nga plaku Ismail Qemali, me 28 Nentor te vitit 1912.
Ai thote shprehimisht: “E zgjata ca historine e ngritjes se flamurit, sepse vitet e fundit kane qarkulluar variante krejt te paverteta dhe une deshiroj qe ngjarja e sakte te pershkruhet e te mbetet njehere e pergjithmone”. Ja se cfare shkruan Eqerem Bej Vlora ne librin e tij.
Kthimi ne Vlore
Me t’u kthyer nga Kuci, une shkova menjehere ne shtepine e tim kusheriri, Xhemilit, per te takuar Kryetarin e Qeverise se Perkohshme, shtepia ishte kopje e zvogeluar e haramllekut nuk kishte kater, por tri kate. Permes deres ndermjetese hyra ne katin perdhes ku ishin shkallet e medha. Oborri, sallat poshte e larte , shkallet ishin mbushur plot nga njerez me fytyra, sjellje e veshje qe nuk i kisha pare kurre ne Vlore. Te gjithe bisedonin me ze te larte dhe kur merziteshin ne nje vend, leviznin lirshem dhe pateklif sikur te ishin ne shtepine e tyre. Ne katin e siperm ishte nje sallon i madh i paijsur me mobilje te bukura te stilit bidermajer, dera e te cilit ishte krejt e hapur. Perpara saj njerezit ngjesheshin e shtyheshin per te degjuar sec thuhej brenda. Une ndalova per disa caste per te pershendetur nje mori te njohurish dhe pastaj hyra ne sallon. Ismail beu po rrinte ne nje divan me nje pamje te ligeshtuar, sa mua m’u dhimbs. Kisha tre vjet pa e pare dhe tani m’u duk me i plakur dhe i drobitur. Ai vuante ne kete mjedis te ri dhe te huaj per te. Per vite me radhe Ismail beu kishte qene nenpunes i larte i administrates turke dhe vali, poste keto, kur largesia me te lartit dhe te ultit mbahej vetiu. Keshtu, ai kishte rene ne nje kaos kontrastesh shoqerore, te cilit nuk po ja gjente dot anen. Une iu afrova i putha doren me nderim dhe u ula prane tij. Te pakten divanin, njerezit qe mbushnin hapsiren kishin pasur miresine t’ja linin. Ai me beri pyetje te zakonshme: si ia coja, ku ishte im ate a kishte hequr keq ne Kuc me kete mot te keq e keshtu me radhe. Pastaj une u ngrita per te ikur. Por, ai me mbajti dhe me pyeti me ze te ulet: “ dua te te bej nje vizite. Eshte edhe te ty si ketu?” Une iu pergjigja se po te donte te vinte tek une, do te vija ta merrja vete. “Jo, -tha ai. Xhemioli me ka thene se dera ndermjetese eshte ende. Une vij vete.” Sidoqofte edhe tek une nuk ishte me mire. Por fale manise sime per protokoll, fale karakterit te paafruar dhe te mbyllur, largesia sidoqofte ruhej. Po perse te shkaktohej kjo rremuje e kjo gjullurdi ne nje shtepi private, mund te pyese ndokush. Nga koha aterore dhe stergjyshore Ismail beu kishte mesuar se banesa e sanxhakbeut ishte edhe seli qeveritare. Ndaj edhe selamlleku i shtepive te bejlereve, quhej ne shqip zapana. Keshtu edhe Ismail beut nuk i pelqente te rrinte ne bashki. Dhe njereziut, qe me pune a pa pune, duhej te takonin kryetarin e shtetit, vinin turma-turma ne banesen e tij private. Ditet qe pasuan, une takova zyrtaret e larte te qeverise se re , te emeruar me 4. 12. 1912, nga i pernderuari kryeministri Ismail beu dhe nenkryeministri fort i nderuari dom Nikolle Kacorri. Anetaret e qeverise se re ishin miq dhe te njohur te mire, e me duhej te shtoj, se ne rrethanat e atehershme veshtire te behej ndonje zgjedhje me e mire. Dhe nese kjo nuk u pergjigjej aspak kerkesave te kohes, nuk ishte faji i saj. Pozita e cdo qeverie perparimtare pas shkaterrimit te sundimit osman nuk mund te ishte e lehte; vetem nje ore e forte diktatoriale do te kishte mundur mbase t’ia dilte mbane qeverisjes. Po ku ishte ky diktator dhe fuqia per te qene i tille? Ne qeverine e Ismail Qemal beut dhe te babaxhanit Don Nikolle Kacorri nuk kishte vend per tirane mesjetare, ajo perbehej krejtesisht nga njerez te arsyeshem. Keshilli i Ministrave mblidhej ne shtepine e Ismail beut, por se ku i kishin selite ministrat e tij, une nuk e mora vesh kurre edhe pse, them se e njihja shume mire ate cerdhe mjerane , qe quhej asokohe Vlore. Me mire nga te tjeret e kishte- kete e kam pare vete - ministri i Postetelegrafes: ai ishte zot i nje ministrie te tere, i Zyres Posttelegrafike te Vlores. Asambleja kombetare qe shpalli pavaresine e Shqiperise, me 28. 11. 1912, u shpernda me 7. 12. 1912, pasi zgjodhi me pare, ne kembe te saj, nje Keshill Pleqsh, (senat) me 18 anetare.
Gjate kohes qe qendroja ne Kuc isha zgjedhur (ne mungese) delegat, e tani u zgjodha senator i Vlores. Dy nga ministrat ishin miqte e mi, Myfit bej Libohova dhe Abi bej Toptani. Por nuk kishte dy njerez me te ndryshem, madje me te perkundert nga karakteri. Nderkohe qe Myfit beu i merrte me te perqeshur te gjitha keto: mangesite e qeverise se perkohshme, papjekurine e popullit shqiptar, madje tere keto fyerje qe na kishin pllakosur, Abdi beu, perkunder, pikellohej dhe deshperohej sa s’thuhej kur ishte i detyruar ta paguante me nje apo dy jave vonese marrjen e rrogave ne shtetin e ri shqiptar. Po ku e mesuan shqiptaret, pyesnim me shpesh me tallje, konceptin e rroges mujore? Problemi i financave, qe une do ta quaja me emrin e tij te vertete: veshtiresite per te siguruar parate e nevojshme per te mbajtur aparatin shteteror dhe keto mori te shperngulurish me dukeshin te pazgjidhshme. Sipas koncepteve turko-shqiptare, Vlora dhe Berati ishin krahina te pasura. Por te ardhurat nga doganat nuk vileshin me per shkak te bllokades detare greke dhe me afersisht 6000 -7000 napolonat qe qeveria e perkohshme mund te siguronte ne muaj, Abdi beu duhej te bente cudira, duke permendur ketu se asnje nga bejleret nuk mori kurre asnje grosh si rroge apo si demshperblim. Myfit beu, ministri i Brendshem, banoi disa jave tek une, pastaj mori me qera nje shtepize te kendshme prapa avllise sone, ku jetoi gjate kohes se qendrimit te tij ne Vlore. Stili ne te cilin ai e drejtoi Ministrine e Brendshme, te kujtonte paksa kohen e Dagobertit, Mbretit te mire te Frankove: pakez ateror, pakez kalorsiak, por edhe pakez despotik.
Pas nje jave
Nje jave pas kthimit tim ne Vlore, cova Murat bej Toptanin dhe Hydaj efendin tek Ismail Qemali, duke iu lutur te me kthente flamurin qe i pata huajtur. Me premtuan te ma kthenin ate menjehere, sapo zonja Marigo Posjo (nje atdhetare e madhe demokrate, por qe i pelqente reklama) ta kishte qepur e qendisur flamurin e ri. E pra, me 28 nentor kryeobjekti i dites, flamuri si simbol i pavaresise, me ate pakujdesin tipike shqiptaro-lindore ishte harruar. Per me teper shumica nuk e dinte sesi ishte ai. Kurrkush me perpara as e kishte pare, as e kishte mbajtur. Askush ne Vlore nuk kishte flamur ne shtepi. Shtetformuesit rane ne hall dhe veshtruan njeri-tjetrin te hutuar.
Atehere ngrihet miku im Hydai efendiu dhe thote se ne dhomen e gjumit te Eqrem beut varet ne mur nje flamur shqiptar, i futur ne nje kornize te bukur. Dhe pyeti se a mund te merrej pa qene aty i zoti? Ismail beu i dha leje dhe keshtu flamuri qe dikur don Aleandro Kastrioti me kishte dhuruar solemnisht ne Paris, shtegtoi ne konakun fqinj dhe ra ne duart e Ismail beut, i cili ia dorezoi Murat bej Toptanit, me porosine ta varte jashte, nderkohe qe vete qendronte ne dritare. Mijera njerez u mblodhen ne sheshin para shtepise dhe ne kopesht, duke brohoritur “rrofte, rrofte “ edhe pse shume prej tyre nuk e kuptonin edhe aq se c’po behej. Me vone kur une ne ditet festive te shpalljes se pavaresise si shtet i lire dhe i pavarur, ngrita flamurin shqiptar ne ballin e shtepise sone, disa kosovare te mire me thane: “Shume mire e bete ju te diturit qe ngritet flamurin e babe Kralit (pra te perandorit Franc Jozef) se tani nuk ka me se c’te na beje as serbi i poshter, as malazezi morracak. Kur pyeta se ku e kam pare shqiponjen e zeze m’u pergjigjen krenarisht : “Tek ushtaret e babe Kralit, ne Pazarin e Ri”. Por natyrisht, pati edhe te tille si nje fare Haxhi Muhamet efendiu, nje klerik i rendesishem e fanatik ne Vlore dhe ithtar i forte i tim eti, i cili shprehej me zemerim se Ismail beu kishte zgjedhur nje korb si simbol te Shqiperise se lire. (Ah ta kishte bere Shqiperine Syria beu, ankohej ai,- tani do te kishim ne flamur syret e bukura te kuranit. Po c’mund te presesh tjeter nga Ismail beu, qe ka e kaluar te gjithe jeten ne vendin e frengjve?)! Kur ia rrefeva historine Ismail beut, ai qeshi me te madhe, por edhe me kercenoi me gisht se do t’i tregonte hoxhes qe flamurin nuk e kishte gjetur ai, por une!
Qeveria
Kryetar Shteti, kryeminister dhe minister i Puneve te Jashtme: Ismail Qemal bej Vlora
Zevendeskryeminister: dom Nikolle Kacorri
Minister i Brendshem: Myfit bej Libohova dhe Asllan Pashali
Minister i Drejtesise: Dr. Petro Poga
Minister i Bujqesise: Pandeli Cale
Minister i Financave: Abdi bej Toptani
Minister i Arsimit: Dr. Luigj Gurakuqi
Minister i Luftes: Gjeneral Mehmet pashe Dralla
Minister i Puneve Boterore: Mitat Dume Frasheri
Minister i Postetelegrafes: Lef Nosi
Eqerem bej Vlora: E verteta e flamurit
“Ismail Qemalit i kerkova flamurin qe me fali Aleandro Kastrioti”
Eqerem bej Vlora, jep variantin e tij, per historine e flamurit qe u ngrit nga plaku Ismail Qemali, me 28 Nentor te vitit 1912.
Ai thote shprehimisht: “E zgjata ca historine e ngritjes se flamurit, sepse vitet e fundit kane qarkulluar variante krejt te paverteta dhe une deshiroj qe ngjarja e sakte te pershkruhet e te mbetet njehere e pergjithmone”. Ja se cfare shkruan Eqerem Bej Vlora ne librin e tij.
Kthimi ne Vlore
Me t’u kthyer nga Kuci, une shkova menjehere ne shtepine e tim kusheriri, Xhemilit, per te takuar Kryetarin e Qeverise se Perkohshme, shtepia ishte kopje e zvogeluar e haramllekut nuk kishte kater, por tri kate. Permes deres ndermjetese hyra ne katin perdhes ku ishin shkallet e medha. Oborri, sallat poshte e larte , shkallet ishin mbushur plot nga njerez me fytyra, sjellje e veshje qe nuk i kisha pare kurre ne Vlore. Te gjithe bisedonin me ze te larte dhe kur merziteshin ne nje vend, leviznin lirshem dhe pateklif sikur te ishin ne shtepine e tyre. Ne katin e siperm ishte nje sallon i madh i paijsur me mobilje te bukura te stilit bidermajer, dera e te cilit ishte krejt e hapur. Perpara saj njerezit ngjesheshin e shtyheshin per te degjuar sec thuhej brenda. Une ndalova per disa caste per te pershendetur nje mori te njohurish dhe pastaj hyra ne sallon. Ismail beu po rrinte ne nje divan me nje pamje te ligeshtuar, sa mua m’u dhimbs. Kisha tre vjet pa e pare dhe tani m’u duk me i plakur dhe i drobitur. Ai vuante ne kete mjedis te ri dhe te huaj per te. Per vite me radhe Ismail beu kishte qene nenpunes i larte i administrates turke dhe vali, poste keto, kur largesia me te lartit dhe te ultit mbahej vetiu. Keshtu, ai kishte rene ne nje kaos kontrastesh shoqerore, te cilit nuk po ja gjente dot anen. Une iu afrova i putha doren me nderim dhe u ula prane tij. Te pakten divanin, njerezit qe mbushnin hapsiren kishin pasur miresine t’ja linin. Ai me beri pyetje te zakonshme: si ia coja, ku ishte im ate a kishte hequr keq ne Kuc me kete mot te keq e keshtu me radhe. Pastaj une u ngrita per te ikur. Por, ai me mbajti dhe me pyeti me ze te ulet: “ dua te te bej nje vizite. Eshte edhe te ty si ketu?” Une iu pergjigja se po te donte te vinte tek une, do te vija ta merrja vete. “Jo, -tha ai. Xhemioli me ka thene se dera ndermjetese eshte ende. Une vij vete.” Sidoqofte edhe tek une nuk ishte me mire. Por fale manise sime per protokoll, fale karakterit te paafruar dhe te mbyllur, largesia sidoqofte ruhej. Po perse te shkaktohej kjo rremuje e kjo gjullurdi ne nje shtepi private, mund te pyese ndokush. Nga koha aterore dhe stergjyshore Ismail beu kishte mesuar se banesa e sanxhakbeut ishte edhe seli qeveritare. Ndaj edhe selamlleku i shtepive te bejlereve, quhej ne shqip zapana. Keshtu edhe Ismail beut nuk i pelqente te rrinte ne bashki. Dhe njereziut, qe me pune a pa pune, duhej te takonin kryetarin e shtetit, vinin turma-turma ne banesen e tij private. Ditet qe pasuan, une takova zyrtaret e larte te qeverise se re , te emeruar me 4. 12. 1912, nga i pernderuari kryeministri Ismail beu dhe nenkryeministri fort i nderuari dom Nikolle Kacorri. Anetaret e qeverise se re ishin miq dhe te njohur te mire, e me duhej te shtoj, se ne rrethanat e atehershme veshtire te behej ndonje zgjedhje me e mire. Dhe nese kjo nuk u pergjigjej aspak kerkesave te kohes, nuk ishte faji i saj. Pozita e cdo qeverie perparimtare pas shkaterrimit te sundimit osman nuk mund te ishte e lehte; vetem nje ore e forte diktatoriale do te kishte mundur mbase t’ia dilte mbane qeverisjes. Po ku ishte ky diktator dhe fuqia per te qene i tille? Ne qeverine e Ismail Qemal beut dhe te babaxhanit Don Nikolle Kacorri nuk kishte vend per tirane mesjetare, ajo perbehej krejtesisht nga njerez te arsyeshem. Keshilli i Ministrave mblidhej ne shtepine e Ismail beut, por se ku i kishin selite ministrat e tij, une nuk e mora vesh kurre edhe pse, them se e njihja shume mire ate cerdhe mjerane , qe quhej asokohe Vlore. Me mire nga te tjeret e kishte- kete e kam pare vete - ministri i Postetelegrafes: ai ishte zot i nje ministrie te tere, i Zyres Posttelegrafike te Vlores. Asambleja kombetare qe shpalli pavaresine e Shqiperise, me 28. 11. 1912, u shpernda me 7. 12. 1912, pasi zgjodhi me pare, ne kembe te saj, nje Keshill Pleqsh, (senat) me 18 anetare.
Gjate kohes qe qendroja ne Kuc isha zgjedhur (ne mungese) delegat, e tani u zgjodha senator i Vlores. Dy nga ministrat ishin miqte e mi, Myfit bej Libohova dhe Abi bej Toptani. Por nuk kishte dy njerez me te ndryshem, madje me te perkundert nga karakteri. Nderkohe qe Myfit beu i merrte me te perqeshur te gjitha keto: mangesite e qeverise se perkohshme, papjekurine e popullit shqiptar, madje tere keto fyerje qe na kishin pllakosur, Abdi beu, perkunder, pikellohej dhe deshperohej sa s’thuhej kur ishte i detyruar ta paguante me nje apo dy jave vonese marrjen e rrogave ne shtetin e ri shqiptar. Po ku e mesuan shqiptaret, pyesnim me shpesh me tallje, konceptin e rroges mujore? Problemi i financave, qe une do ta quaja me emrin e tij te vertete: veshtiresite per te siguruar parate e nevojshme per te mbajtur aparatin shteteror dhe keto mori te shperngulurish me dukeshin te pazgjidhshme. Sipas koncepteve turko-shqiptare, Vlora dhe Berati ishin krahina te pasura. Por te ardhurat nga doganat nuk vileshin me per shkak te bllokades detare greke dhe me afersisht 6000 -7000 napolonat qe qeveria e perkohshme mund te siguronte ne muaj, Abdi beu duhej te bente cudira, duke permendur ketu se asnje nga bejleret nuk mori kurre asnje grosh si rroge apo si demshperblim. Myfit beu, ministri i Brendshem, banoi disa jave tek une, pastaj mori me qera nje shtepize te kendshme prapa avllise sone, ku jetoi gjate kohes se qendrimit te tij ne Vlore. Stili ne te cilin ai e drejtoi Ministrine e Brendshme, te kujtonte paksa kohen e Dagobertit, Mbretit te mire te Frankove: pakez ateror, pakez kalorsiak, por edhe pakez despotik.
Pas nje jave
Nje jave pas kthimit tim ne Vlore, cova Murat bej Toptanin dhe Hydaj efendin tek Ismail Qemali, duke iu lutur te me kthente flamurin qe i pata huajtur. Me premtuan te ma kthenin ate menjehere, sapo zonja Marigo Posjo (nje atdhetare e madhe demokrate, por qe i pelqente reklama) ta kishte qepur e qendisur flamurin e ri. E pra, me 28 nentor kryeobjekti i dites, flamuri si simbol i pavaresise, me ate pakujdesin tipike shqiptaro-lindore ishte harruar. Per me teper shumica nuk e dinte sesi ishte ai. Kurrkush me perpara as e kishte pare, as e kishte mbajtur. Askush ne Vlore nuk kishte flamur ne shtepi. Shtetformuesit rane ne hall dhe veshtruan njeri-tjetrin te hutuar.
Atehere ngrihet miku im Hydai efendiu dhe thote se ne dhomen e gjumit te Eqrem beut varet ne mur nje flamur shqiptar, i futur ne nje kornize te bukur. Dhe pyeti se a mund te merrej pa qene aty i zoti? Ismail beu i dha leje dhe keshtu flamuri qe dikur don Aleandro Kastrioti me kishte dhuruar solemnisht ne Paris, shtegtoi ne konakun fqinj dhe ra ne duart e Ismail beut, i cili ia dorezoi Murat bej Toptanit, me porosine ta varte jashte, nderkohe qe vete qendronte ne dritare. Mijera njerez u mblodhen ne sheshin para shtepise dhe ne kopesht, duke brohoritur “rrofte, rrofte “ edhe pse shume prej tyre nuk e kuptonin edhe aq se c’po behej. Me vone kur une ne ditet festive te shpalljes se pavaresise si shtet i lire dhe i pavarur, ngrita flamurin shqiptar ne ballin e shtepise sone, disa kosovare te mire me thane: “Shume mire e bete ju te diturit qe ngritet flamurin e babe Kralit (pra te perandorit Franc Jozef) se tani nuk ka me se c’te na beje as serbi i poshter, as malazezi morracak. Kur pyeta se ku e kam pare shqiponjen e zeze m’u pergjigjen krenarisht : “Tek ushtaret e babe Kralit, ne Pazarin e Ri”. Por natyrisht, pati edhe te tille si nje fare Haxhi Muhamet efendiu, nje klerik i rendesishem e fanatik ne Vlore dhe ithtar i forte i tim eti, i cili shprehej me zemerim se Ismail beu kishte zgjedhur nje korb si simbol te Shqiperise se lire. (Ah ta kishte bere Shqiperine Syria beu, ankohej ai,- tani do te kishim ne flamur syret e bukura te kuranit. Po c’mund te presesh tjeter nga Ismail beu, qe ka e kaluar te gjithe jeten ne vendin e frengjve?)! Kur ia rrefeva historine Ismail beut, ai qeshi me te madhe, por edhe me kercenoi me gisht se do t’i tregonte hoxhes qe flamurin nuk e kishte gjetur ai, por une!
Qeveria
Kryetar Shteti, kryeminister dhe minister i Puneve te Jashtme: Ismail Qemal bej Vlora
Zevendeskryeminister: dom Nikolle Kacorri
Minister i Brendshem: Myfit bej Libohova dhe Asllan Pashali
Minister i Drejtesise: Dr. Petro Poga
Minister i Bujqesise: Pandeli Cale
Minister i Financave: Abdi bej Toptani
Minister i Arsimit: Dr. Luigj Gurakuqi
Minister i Luftes: Gjeneral Mehmet pashe Dralla
Minister i Puneve Boterore: Mitat Dume Frasheri
Minister i Postetelegrafes: Lef Nosi