Mjekesia E Pejgamberit Muhammed

[GRUDJANE]

MJEKESIA E PEJGAMBERIT MUHAMMED
Ibn Kajjim el-Xhevzi

MJEKESIA E PEJGAMBERIT MUHAMMED

PARATHENIE

Lexues te nderuar!
Ne duart e juaja po ua sjellim librin e cmuar Mjekesia e Pejgasmberit Muhammed a.s., te perkthyer dhe te pershtatur ne gjuhen shqipe. Eshte enderr imja e kahmotshme per t’i pasuruar lexuesit shqiptare me kete vademekum me vlere te madhe. Dhe ja me ne fund, duke falenderuar All-llahun e madherishem, kjo enderr imja u be realitet.
Mjekesia e Pejgamberit Muhammed eshte vetem nje kapitull i librit te madh te autorit te fameshem te shekullit XIV, Ibn Kajjim el-Xhevziut.
Ky liber eshte mbeshtetur ne Shpalljen kuranore, ne udhezimet e Pejgamberit te All-llahut , s.a.v.s., dhe ne shpjegimet e haditheve.
Pas renies se Perandorise Romake ne shek. V, dhe me vone ne shek. VII, fillon perhapja e diturise mjekesore ne Kalifatin Islam. Ne ate periudhe ka ekzistuar Shkolla e perkthyesve dhe e komentuesve te veprave greke. Ne keto shkolla jane perkthyer veprat e autoreve greke te lashtesise, si dhe vepra te kulturave te popujve te tjere te lashtesise, te cilat ishin me interes per studiuesit arabe te kohes. Prandaj, kete pune te madhe te kultures arabe te kesaj kohe, bota duhet ta falenderoje, sepse ne saje te punes se tyre u ruajten veprat me te vlershme te autoreve te lashtesise, te cilat kane arritur deri ne ditet tona. Pa punen e madhe te tyre ne sot, e themi me bindje te plote, nuk do t’i njihnim autoret greke, nuk do ta njihnim Hipokratin, Galenin, Aristotelin dhe shkollat e tjera te mendimit grek, nuk do ta njihnim kulturen greke. Prandaj, myslimanet jane meritore per ruajtjen e diturise se mjekeve antike. Evropa mori informacionet e para per mjekesine antike nepermjet perkthimeve arabe te periudhes se Renesanses. Pas kesaj periudhe, shkencetaret myslimane kane krijuar konceptet e tyre ne mjekesi dhe keto koncepte kane dominuar per nje kohe shume te gjate ne shkollat mjekesore evropiane (Ibn Sina - Avicena).
Mjekesia e Pejgamberit Muhammed mund te kuptohet ne driten e Kur'anit dhe sunnetit, e kurresesi ndryshe.
Studimet analitike dhe skolastike qe jane parashtruar ne kete liber jane unikate. Ato vertetojne kuptimin e qarte shpirteror, diturine metafizike, kozmologjike dhe filozofike te imam Ibn Kajjim el-Xhevziut.
Mjekesia e Pejgamberit Muhammed, e cila eshte paraqitur ne kete liber, ka te beje me aspektet fizike dhe psikike te shendetit te njeriut. Ketu jane pershkruar dy lloje themelore te semundjeve (te shpjeguara ne Kur'an): semundjet e zemres dhe semundjet e trupit.
Ne shendetin trupor ekzistojne tre rregulla themelore: mjekesia parandaluese, heqja dore nga gjerat e demshme, dhe pastrimi i trupit nga sekrecionet (tajitjet) e demshme.
Ne kete kontekst, trupi i njeriut mund te kete tri gjendje: gjendjen e shendetshme natyrore, gjendjen jonormale dhe gjendjen jostabile.
Mjekesia tradicionale islame eshte perkufizuar si “art i cili merret me mbrojtjen e shendetit te mire, me kundervenien ndaj semundjes dhe me kthimin e shendetit te personit te semure”.
Mjekesia tradicionale eshte sherbyer me teorine e kater tajitjeve (sekrecioneve) te trupit: vreri i i zi, gjaku, kelbaza dhe vreri i verdhe. Keto te katra u pergjigjen kater elementeve: toka, zjarri, uji dhe ajri. Ekuilibri ndermjet ketyre tajitjeve percakton temperamentin dhe emocionet e individit, si: melankoline, gjallerine, indiferencen dhe shqetesimin.
Atributet primare te gjendjeve te cilat i dallon mjekesia tradicionale jane: thatesia, lageshtia, ftohtesia dhe nxehtesia, dhe jane te nderlidhura e te perziera me kater tajitjet trupore.
Semundja somatike ka shkaqet e veta. Per kete eshte e nevojshme te diagnostikohet shkaku e pastaj te percaktohen pasojat, te gjendet ilaci dhe te filloje sherimi (etiologjia, diagnoza, terapia - parime te cilat nuk kane ndryshuar deri sot).
Shkaku i mungeses se natyrshmerise trupore mund te jete i jashtem dhe i brendshem. Shkaqet e brendshme paraqiten per arsye te kater gjendjeve te komplikuara: nxehtesise, ftohtesise, lageshtise dhe thatesise, ndersa shkaqet e jashtme paraqiten nepermjet faktoreve te shumte te cilet mund te jene te pranueshem apo te papranueshem per trupin. Mjeku eshte personi i cili mund t’i percaktoje keto parregullsi dhe te menjanoje shkaqet.
Pejgamberi i All-llahu , s.a.v.s., ka thene: “Per secilen semundje qe e ka dhene All-llahu, Ai e ka percaktuar edhe ilacin” (Buhariu).
Sherimin natyror qe Pejgamberi dhe shoket e tij e kane zbatuar ka qene sherim me ilace te thjeshta dhe te paraportuara, por tejet efikase.
Pejgmaberi i All-llahut i ka sheruar semundjet me tre lloj ilacesh: me ilace natyrore, ilace hyjnore dhe duke i kombinuar keto.
Sipas hadithit te imam Malikut, r.a., i Derguari i All-llahut, s.a.v.s., ne nje rast ka thene: “Ai qe e ka krijuar semundjen, e ka krijuar gjithashtu edhe ilacin”.
Me tej thuhet: “Krijimi i ilacit per cdo semundje tregon superfuqine e urtesise se All-llahut, pushtetin suprem te suverenitetit te All-llahut, dhe ndjenjen e dashurise se papershkruar ndaj krijesave te veta. Ai qe e krijoi semundjen, i ka percaktuar gjithashtu ligjet e natyres dhe i ka paraqitur argumentet qe tregojne kush eshte Ai i cili dirigjon universet”.
Ne pjesen e pare te ketij libri jane pershkruar ilacet natyrore: temperatura sherohet me uje te ftohte, peristaltika e zorreve rregullohet me ushqim dietal dhe mjalte. Pershkruhet murtaja si semundje infektive, pershkruhet hollesisht pasqyra klinike dhe theksohet pikepamja e Pejgamberit lidhur me kontaktin me personin e infektuar. Hadithin e transmeton Abdurrahman bin Avf, r.a.: “Kam degjuar Pejgamberin e All-llahut, s.a.v.s., duke thene: ‘Kur degjoni qe ne nje vend eshte paraqitur murtaja, mos shkoni atje” - karantina.
Me tej pershkruhen: sherimi i edemit, flebotomia dhe sherimi i epilepsise, e sidomos forma pa etiologji te njohur. Pershkruhen njezet lloje te dhembjes se kokes dhe perdorimi mjekesor i bimes se kenase. Ne kapitullin e ushqimit te te semurit citohet hadithi ne te cilin Pejgamberi i All-llahut, s.a.v.s., ka thene: “Mos u jepni ushqim ose pije me dhune te semureve, sepse All-llahu i plotfuqishem i ushqen dhe u jep pijen atyre”.
Kur flitet per ilacet shpirterore (sherimi i sehirit), permendet: “Zemra e besimtarit duhet mbushur me driten e All-llahut te madherishem, te ushqehet derisa te ngopet me mendime te larta, te aftesohet dhe te pajiset me dituri te Krijuesit dhe Furnizuesit te saj. Trupi, mendja dhe shpirti i tij duhet te hulumtojne rrugen e shkalleve lartesuese me sinqeritet dhe vendosmeri”.
Pjesa e trete e librit pershkruan hollesisht ushqimin bimor dhe shtazor dhe substancat sheruese qe jane perdorur ne mjekesine tradicionale islame. Pershkrimi i vetive sheruese te qimonit te zi, hurmes, rrushit, fikut, ullirit, alojes etj., eshte mahnites.
Ketu vlen te theksojme se gjate perkthimit dhe emertimit te bimeve mjekuese ne gjuhen tone, kemi pasur veshtiresi ne gjetjen e termave perkatese, por duke falenderuar disa doracake per bimet mjekuese te botuar ne Tirane, dhe konsultimet me eksperte, perkatesisht me biologe e botaniste, besojme se kemi arritur t’ua ofrojme dhe t’ua lehtesojme lexuesve tane ne menyre qe kete liber ta kuptojne dhe te krijojne njohuri elementare ne perdorimin e bimeve fitofarmaceutike.
Ne kapitullin mbi pergjegjesine e mjekut te pakualifikuar, i cili praktikon mjekesine, sipas Pejgamberit, s.a.v.s., ajo eshte ceshtje e ndergjegjes dhe e pergjegjesise personale. Sipas Sheriatit pergjegjesia e mjekut perfshin: mashtrimin, rrezikimin e jetes se te semurit, demtimin e tij, veprimin kriminal etj. Pasojat e padeshirueshme te sherimit ose gabimet ndaj te semureve jane kualifikuar ne pese kategori:
1. Mjeku me kualifikim te larte, i cili ne sherimin e nje te semuri i permbahet etikes dhe profesionit ne perputhje me rregullat dhe ne perputhje me deshiren e All-llahut, por fati i te semurit merr kahun e padeshiruar. Ne kete rast skolastiket islame pajtohen unanimisht se mjeku nuk eshte pergjegjes.
2. Pergjegjesia e mashtruesit ose e personit te paudhezuar, i cili e bind te semurin per aftesite e veta profesionale qe ka, por i semuri ka komplikacione ose vdes. Ne kete rast nese i semuri e ka ditur se personi nga i cili ka kerkuar sherim nuk eshte mjek, por megjithate e ka pranuar trajtimin e propozuar prej tij, atehere nuk mund te kerkohet pergjegjesia te mashtruesi. Kesi mashtrues, per fat te keq, hasim tek ne ne cdo kend dhe ne cdo vis. Marketingu i tyre eshte me i fuqishem sesa i mjekeve profesioniste dhe specialiste.
3. Pergjegjesia per aktin pa dashje: mjeku i ditur dhe me pervoje, i cili i kryen sherbimet e veta ne perputhje me rregullat e percaktuara, por pa dashur dora e tij prek pjesen e shendoshe te trupit te te semurit, mjeku nuk mban pergjegjesi.
4. Pergjegjesia per dhenien e ilacit gabimisht: mjeku i ditur dhe i pergatitur mire profesionalisht mban pergjegjesi kur, edhe pse jep cdo gje nga vetja, nuk mund te percaktoje diagnozen e sakte, ose e pershkruan gabimisht ilacin e demshem.
5. Pergjegjesia per veprim pa lejen e te semurit: mjeku i ditur dhe i pergatitur profesionalisht, i cili kryen sherbimet e tij mjekesore sipas rregullave te pershkruara ne rastin e synetise, ose operimit te personit te ri ose te retarduar mentalisht mban pergjegjesi nese anashkalon lejen e familjes, kurse i semuri ose femija kane pasoja nga komplikimet, apo edhe vdes.
Ne liber jane numeruar dymbedhjete rregulla te diagnozes mjekesore dhe trajtimi i tyre. Eshte pershkruar ndalimi i sherimit me substanca te palejueshme dhe mbrojtja efikase nga semundjet infektive.
Rregull i pergjithshem i Pejgamberit ne mjekesine parandaluese eshte se dituria vjen nga fjalet dhe udhezimet e All-llahut te madherishem: “Hani dhe pini e mos e teproni, pse Ai (All-llahu) nuk i do ata qe e teprojne”. (El A’rafe, 31)
Mungesa e substancave ushqyese ne ushqim ose ushqimi i tepert mund te pengojne absorbimin dhe te shkaktojne semundjen. Ketu permenden hadithet e Pejgamberit te All-llahut, s.a.v.s mbi ushqimin dhe pijen. Pastaj flitet per poziten gjate ngrenies se ushqimit me gishterinj, per perzierjen e ushqimit dhe te pijeve ne nje shujte, per menyren e veshjes, pamjen e dhomes, aromizimin me erera te kendshme, per aktivitetet e perditshme, per gjumin, lutjet e bekuara dhe te sinqerta qe burojne nga zemra, e te cilat sherojne dhe fuqizojne, si dhe per ushtrimet fizike.
Ne kapitullin mbi aspektet e jetes seksuale te njeriut citohen hadithet qe flasin per sjelljen e myslimaneve, per demin dhe per marredheniet seksuale te palejueshme, per sherimin e dashurine dhe per “veren e shpirtit”, e cila e mpin mendjen, e dekoncentron zemren dhe e ben qe te harroje perkujtimin e All-llahut.
Edhe pse sot zgjebja nuk sherohet me bartjen e rrobave te mendafshta, ndersa per neuralgjine e ishiatikusit ekzistojne medikamente me efikase se bishti i deles arabe, kurse peluritisi nuk trajtohet me me drurin e alojes, megjithate libri Mjekesia e Pejgamberit Muhammed eshte pervoje e historise se mjekesise, gjithsesi deshmi unikate e mjekesise, jetes, shendetit, semundjes dhe vdekjes islame.
Lexues te nderuar!
Do te deshiroja qe ky liber i vlefshem te hyje ne cdo shtepi, jo vetem ne shtepite e besimtareve, te lexohet, te studiohet me vemendje, te praktikohet nga te gjithe duke medituar thelle per keshillat e bukura dhe recetat praktike te mesuesit tone te dashur - Muhammedit. Paqja dhe bekimet e Zotit qofshin mbi te!

Prim. Dr. Med. Sci. Ali F. ILJAZI


PARATHENIA E BOTIMIT BOSHNJAKISHT


Libri Mjekesia e Pejgamberit Muhammed (Et-tibbun-nebevi) e Ibn Kajjim el-Xhevziut eshte nje veper kapitale e kultures klasike islame. Ne te vertete eshte fjala per nje liber qe eshte pjese e vepres jetesore te ketij kolosi te madh islam, qe mban emrin Zad el-Mead (Pergatitja per diten e kthimit). I tere doreshkrimi i kesaj vepre u shtyp per here te pare ne Indi ne vitin 1897. Ne kete veper Ibn Kajjim el-Xhevzi merret me jeteshkrimin e Pejgamberit, me jurisprudencen islame (fikh), dhe me traditen islame (hadith). Njeri nga librat e kesaj vepre kolosale merret me mjekesine e Pejgamberit. Ibn- Kajjim el-Xhevzi u lind ne Damask ne vitin 1292 (691 sipas hixhretit), ndersa vdiq po ne Damask ne vitin 1350, ne moshen 59-vjecare.
Jetoi, u shkollua dhe veproi ne njeren nga qendrat me te rendesishme shpirterore islame te kohes, ne Damask., ku vepronte gjeniu i madh mysliman Ibn-Tejmijjiu dhe perpiqej te ringjallte mesimin intelektual islam. Ibn- Kajjim el-Xhevzi, krahas komentuesit te shquar Ibn Kethir, ka qene nxenesi me i shquar i Ibn Tejmijjiut. Ibn- Kajjim el-Xhevziu, sikurse mesuesi i tij i madh Ibn Tejmijjiu, ne angazhimin e vet intelektual dhe ne punen shkencore eshte perqendruar ne mbrojtjen e mesimit dhe mendimit tradicional islam nga ndikimi gjithnje e me i madh i filozofise greke ne mendimin fetar islam. Pikerisht per kete, interesimi me i madh i Ibn- Kajjim el-Xhevziut ka qene hadithi (tradita e Muhammedit, a.s.), fikhu (jurisprudenca islame), tefsiri (komentimi i Kur'anit) dhe ahlaku (etika islame). Pra, prej nga vjen interesimi i Ibn- Kajjim el-Xhevzi per mjekesine? Ku qendron rendesia e vepres se tij Mjekesia e Pejgamberit? Interesimi i myslimaneve per mjekesine dhe marrja me te ne periudhen klasike te kultures islame paraqet njerin nga percaktimet me karakteristike shpirterore te islamit. Nuk eshte fjala vetem per ate qe myslimanet me nje kureshtje te madhe intelektuale u ndeshen shume heret ne historine e tyre me diturite mjekesore te Indise, Persise, Romes, Greqise dhe Sirise, por nisma kulturore e shekullit IX dhe X, qe e mori persiper Shtepia e urtesise (Daru-l-hikma) ne Bagdad, eshte unikate ne histori.
Ne kete institucion te vetem shkencor dhe perkthyes, te cilin e themeloi kalifi abasit El-Me’muni, shkollen e perkthimit e ka udhehequr mjeku dhe filozofi Hunejn ibn-Ishak. Keshtu jane nxitur efektet dhe te arriturat teper te medha qe pasuan me vone ne mjekesi qe i arriten mendjet e medha myslimane, sic qene: El-Kindi, Et-Tarabi, Ibn Sina (Avicena), Er-Razi (Razes) e shume te tjere.
Interesimi i theksuar per mjekesi ne kulturen klasike shpirterore islame eshte bazuar ne mesimin islam qe jeta njerezore ne kete bote eshte vlere qe duhet ruajtur dhe per te cilen duhet perkujdesur. Mesazhi islam per njeriun nuk thote qe jeta ne kete bote te lihet anash. Aq sa jeta ne kete bote eshte e rendesishme dhe me vlere, per aq duhet t’i kushtohet kujdes edhe shendetit trupor te njerezve, ne te vertete mjekesise si shkence dhe praktike. Nga ana tjeter, shendeti trupor eshte i lidhur ngushte me shendetin psikik dhe me fuqine shpirterore. Lumturia, suksesi dhe shpetimi ndodhen ne perspektiven eskatologjike.
Ibn- Kajjim el-Xhevziu e perjeton dhe e kupton te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., si percues te Shpalljes, e cila Shpallje eshte ilac sherues per njerezit. Sunneti i Pejgamberit eshte zbatimi me i mire i ketij ilaci. Per kete ai e shkruan librin Mjekesia e Pejgamberit.
Rendesia e Mjekesise se Pejgamberit e Ibn- Kajjim el-Xhevziut eshte e shumefishte.
Botimi i ketij libri ne gjuhen tone eshte nje kontribut i rendesishem ne studimin dhe njohjen e jetes se Pejgamberit, te misionit te tij prej pejgamberi, dhe Sunnetit te tij. Kjo veper para se gjithash na njeh me nje aspekt te rendesishem te jetes se Pejgamberit, e cila nuk eshte njohur deri me tani ne literaturen e hadithit. Ne kete kontekst perkthimin dhe botimin e ketij libri te Ibn- Kajjim el-Xhevziut e karakterizon devotshmeria dhe kuptimi metafizik i botes dhe jetes, nga njera ane, dhe shprehja e vijes humane ne kuptimin e qellimit dhe ne kuptimin e jetes njerezore ne kete bote, ne anen tjeter.
Ky liber eshte nje veper me vlere shume te madhe edhe per shkencen mjekesore, edhe per kulturen dhe civilizimin islam. Dhe ne fund, ky liber eshte doracak praktik i rendesishem per cdo mysliman. Ne te mund te gjejme shume udhezime praktike ne menyren si duhet ndjekur rrugen e Pejgamberit ne ceshtje te fese, moralit, shendetit trupor e shpirteror, sherimin me Kur'an dhe ibadet, sherimin tradicional me ilace natyrore, barishte, ushqim etj.
Shkurt, perkthimi dhe botimi i ketij libri me autor Ibn- Kajjim el-Xhevziun eshte nje ndermarrje e rendesishme shkencore dhe perkthyese. Eshte fjala per nje veper e cila ka rendesi paresore per ta njohur Pejgamberin, per t’i njohur mendimet klasike islame, historine e mjekesise ne kulturen dhe civilizimin islam, mjekesine tradicionale dhe sherimin tradicional. Per librin do te gezohen te gjithe ata qe merren me shkencen e hadithit, me historine e mendimit islam, me civilizimin dhe me kulturen islame, historine e mjekesise dhe me mjekesine tradicionale, si dhe te gjithe ata qe ne jeten e tyre praktike dhe te perditshme perpiqen t’i zbatojne udhezimet, keshillat dhe porosite e te Derguarit te All-llahut, Muhammedit. Paqja dhe bekimet qofshin mbi te!
Xhevat Hoxhiq




BIOGRAFIA E IMAM IBN-KAJJIM EL-XHEVZIUT (1292-1350)

Quhet Muhammed ibn Ebu Bekr ibn Ejjub ibn Sa’ad el-Damaski, i quajtur sipas t’et Ebu Abdullah Shemsud-din, i njohur si Ibn Kajjim Xhevzi. U lind ne Damask te Sirise me 1292 (691 sipas H.), ndersa mesimet e para i mori nga i ati, i cili ishte mesues lokal ne shkollen e El Xhevzit. Me vone ai vazhdoi kerkimin e diturise te mesues me fame dhe skolastiket e kohes, dhe krahas kesaj i studioi edhe veprat e shejheve sufi te asaj kohe. Shkollimi i tij bazohet ne jurisprudencen (fikh) dhe teologjine islame, si dhe ne hadith. Me ne fund, ne vazhdim te kerkimit te diturise, u bashkua me rrethin e imam Ibn Tejimijjiut (1262-1329). Ne shoqerine e vet, ai e konsideronte si nxenesin dhe pasuesin me te afert (me te ngushte) te tij, ndersa ai me vone u be trashegimtar i tij.
Ibn Kajjimi ka qene shume i afert dhe i lidhur per mesuesin e vet dhe ka qene nxenes i shkelqyer dhe trashegimtar i dijetarit te madh islam imam Tekijjuddin ibn Tejjmijjiut. Ai i ka mbrojtur qendrimet dhe paraqitjet e tij fetare, pastaj i ka mbledhur dhe i ka botuar shumicen e veprave te veta dhe, ajo qe eshte me e rendesishme, ka perqafuar mendimin e njejte me ate te mesuesit te tij.
Per shkak te pikepamjeve dhe mendimeve te tyre, qe te dyte, edhe mesuesi edhe nxenesi, jane akuzuar, gjykuar, denuar dhe poshteruar boterisht nga autoritetet e atehershme lokale. Kane qendruar ne burg ne nje qeli, ndersa pasuesit e tyre u mbajten te burgosur ndaras tyre ne burgun qendror te Damaskut, i cili deri me sot ka mbetur i njohur me emrin El Kal’a. Ne mes te ithtareve te burgosur, ka qene gjithashtu nje djale i ri me emrin Ibn Kethir (1302-1375), i cili me vone u be dijetari me i njohur islam dhe autor i komentit me te gjere te Kur'anit, Tefsir Ibn-Kethir.
Pas vdekjes se imam Ibn Tejimijjiut, pasuesit e tij u liruan nga burgu, ndersa imam Ibn Kajjim Xhevziu vazhdoi shkollimin e tij, por mbante ligjerata dhe kurse per nxenesit e vet. Ibn Xhevziu per nje periudhe te gjate mbante mesime te jurisprudences islame (fikh) ne shkollen Al Sadrija ne Damask para se ta merrte detyren e drejtorit te shkolles se Xhevzit. Shumica e veprave te tij kane qene kompilime, por ka shkruar edhe vete disa vepra, ndersa doreshkrimet e tij origjinale ruhen edhe sot ne Damask.
Ne realitet, ishte nder dhe privilegj per te hyre ne rrethin e tij. Ne mesin e skolastikeve te njohur islame nga ky rreth, qe kane mesuar nga ai, eshte me rendesi te permendet Ibn Abd el-Hadi (1305-1345), Ibn Rexhebi (1337-1396) dhe te tjere, te cilet shpesh merrnin pjese ne ligjeratat e tij dhe kerkonin prezencen e tij, sic eshte imam Ibn Kethiri.
Shumica e skolastikeve te asaj kohe kane pranuar njohjen mendjethelle dhe te shkelqyeshme te komentimit te Kur'anit (tefsirit), te komentimit te haditheve dhe njohjen e teologjise. Dituria e tij e gjere dhe kuptimi i tefsirit te Kur'anit ua tejkalonte edhe disa teologeve te njohur ne historine e islamit.
Ibn Kethiri, ne librin e tij me titull Al-Bidaja ve-Nihaja, per te ka thene: “Ai eshte me sharmant dhe zemermire, nuk ka xhelozuar asnje njeri asnjehere, kurre nuk ka fyer, kurre nuk ka pasur paragjykime ndaj ndokujt, ndersa une kam qene me afer zemres se tij. Pastaj ne kohen tone nuk njoh njeri me te dhene pas ibadetit (lutjes) sesa ate”. Po kete mendim per te e ka shprehur edhe Ibn Hixhri.
Ibn Kajjimi u brumos me dituri nga te gjitha deget e shkences islame. Ishte i njohur dhe i lavderuar posacerisht per komentet e tij. Hafiz Ibn Rexhebi ka thene per mesuesin e vet: “Ishte dijetar komplet ne lemin e shkences islame dhe askush nuk mund t’i bente konkurrence ne te kuptuarit e thelle te Kur'anit dhe Hadithit, komentet e tij kane qene unikate dhe pa verejtje”.
Ibn Rexhebi ka shenuar se mesuesi i tij, Ibn Kajjim el-Xhevziu, e ka mesuar hadithin nga el-Shahab el-Nabulsi, Kadi Tekixhuddin Sulejmani dhe Fatime bint Xhevhar. Gjate periudhes se hershme te mesimit te tij, imam Ibn Kajjimi kerkonte te kishte shoqeri me shumicen e dijetareve te kohes se tij, e posacerisht ishte ekspert ne shpjegimin e medhhebit hanbelit.

Jeta shpirterore e tij

Imam Ibn Kajjim el-Xhevzi ka qene besimtar i devotshem dhe stoik. Ka kaluar ore te tera ne namazin e nates, ishte ne gjendjen e dhikrit (te permendurit e All-llahut) te panderprere dhe ishte i njohur per sexhdet (perulje me fytyren pertoke) e gjata.
Ne fytyren e tij mund te shihej shenja e qarte e devotshmerise dhe lutjes se panderprere per shperblimin dhe perkujdesin e All-llahut.
Gjate kohes se burgosjes ne burgun El Kal’a ne Damask, ka lexuar rregullisht Kur'anin dhe i ka studiuar kuptimet e tij. Ibn Rexhebi ka shenuar qe gjate kohes sa zgjati izolimi i tij, ai kishte arritur nje sukses te madh shpirteror, po aq mire sa e kishte zhvilluar edhe thellesine e te analizurit, diturine dhe kuptimin e haditheve te Pejgamberit.
Pas lirimit nga burgu, ka qene disa here ne haxh, e ndonjehere qendronte ne Meke nje periudhe te gjate kohore. Gjate asaj kohe i kalonte ditet duke u lutur dhe bere tavaf rreth Qabes.

Veprat e tij

El Nu’man el-Alusi el-Bagdadi ka thene: “Shpjegimet e tij jane unikate dhe pa verejtje”. Njehere dijetari i njohur islam el-Dhehebi ka thene per te: “Ai i ka kushtuar kujdes te madh hollesive ne krahasimin e haditheve”. Me tej, shejh Burhan el-Din el-Dhari’ ka thene keshtu: “Askush nuk ka qene aq njohes (askush nuk ka pasur asi njohurie) sic ka qene Ibn Kajjimi ne kohen e tij”.
Kontributet e imam Ibn Kajjim el-Xhevziut ne shkencen islame kane qene shume te gjera dhe ato lidhen posacerisht me komentimet e Kur'anit, kuptimin dhe analizen e Hadithit (Fikh-u Sunna).
Ai, edhe perkunder veprave te veta, ka hartuar edhe shume studime duke perfshire: Tahdhib Sunen Ebi-Davud (Korrigjimi i Sunenit nga Ebu Davudi); El-Kalem el-Tejjib ve al-‘Amel el-Salih (Ekzistenca e fjaleve dhe veprave te All-llahut); Komentimi per librin e shejh Abdullah el-Ensarit; Menazil-u-Sa’irin (Gjendja e Kerkuesit), e cila konsiderohet si epitom i diturise se librave sufite dhe Zad el-Me’ad (Pergatitja per Diten e kthimit), nga e cila eshte nxjerre edhe ky liber mbi Mjekesine e Pejgamberit, ne mesin e shume doreshkrimeve te tjera qe jane shumezuar me doren e tij, e qe sot ruhen ne biblioteken qendrore ne Damask te Sirise.
Ibn Kajjimi e ka pare ne enderr mesuesin e tij Tekixhuddin ibn Tejimijjun, pak pas vdekjes se tij, dhe e ka pyetur per ate se cfare ka rezervuar All-llahu per te ne jeten pas vdekjes. Ibn Tejmijje ka verejtur se mesuesi i tij ze nje vend me te larte, qe e tejkalon pozicionin e shume dijetareve te njohur, dhe me pas shtoi: “Ti gati ke arritur prezencen tone, gjendja jote eshte e njejte me gjendjen e Ibn Kudhejmit”.
Ibn Kajjim el-Xhevzi kaloi ne ahiret ne vitin 1350 ne qytetin e Damaskut, ne moshen 59-vjecare, ndersa eshte varrosur prane t’et ne varrezat e atehershme El-Sagir.
“ Me emrin e All-llahut, Meshiruesit, Meshireberesit! Zoti yne, vetem Ty te jemi mbeshtetur, vetem nga Ti jemi te kthyer dhe vetem te Ti eshte e ardhmja!” (El Mumtehine, 4)
O Zoti im, e bej kete veper nga dashuria per Ty, per fene Tende te shpallur – islamin dhe per robte e Tu te sinqerte, per t’u bere deshmitar i universalitetit, teresise, pergjithesise dhe fjaleve te Tua te verteta qe ia shpalle Pejgamberit Tend te fundit – Muhammedit , s.a.v.s., pejgambereve te Tu para tij, dhe robeve te Tu te zgjedhur!
Zoti im, le te jete kjo veper nje hap imi i vogel i afrimit tek Ti dhe le te behet njera nga menyrat per arritjen e kenaqesise Tende, meshires Tende dhe mbrojtjes Tende!
Zoti im, me ruaj nga vetite jo te denja, qe Ti i urren dhe te cilat mund te paraqiten si pasoje e veprave te mia, si pasoje edhe e gjuhes, mendjes, syrit dhe zemres sime, ngase me ke krijuar si “qenie te dobet”, andaj nese Ti nuk me ndihmon, cili eshte ai pervec Teje qe mund te me ndihmoje?!
Zoti im, Ti e njeh me mire se une zemren dhe mendjen time, dhe ate qe fshehin ato, andaj te lutem Ty me zemer dhe duke u perulur, qe te me pastrosh nga ndyresite dhe ne vend te tyre te vendosesh islamin dhe gjithe ate qe bart me vete islami!
Zoti im, qetesoje nefsin tim ne afersine Tende dhe te jem i kenaqur qe islami te jete besimi im!
Zoti im, Ti i njeh qellimet e veprave te mia, andaj Te lutem qe te mos me ngarkosh pertej mundesive te mia dhe qe te mos kem si ta zvogeloj apo demtoj besimin tim tek Ti!
Zoti im, me dhuro besim, fuqi, vendosmeri, mencuri dhe urtesi qe te luftoj dhe te perpiqem per fene Tende – islamin, gjate tere kohes se qendrimit tim ne kete bote kalimtare, kunder atyre qe kane devijuar nga rruga e Vertete, kunder atyre te cilet kane nxitur hidherimin Tend kunder vetes se tyre, kunder te gjithe atyre qe mundohen ta shkaterrojne islamin dhe myslimanet, dhe na ndihmo kunder popullit qe nuk beson!
“Suksesi im varet vetem nga All-llahu, vetem Atij iu kam mbeshtetur dhe vetem tek Ai jam i drejtuar!” (Hude, 88)
Qofte i lavderuar All-llahu, Zoti, furnizuesi dhe mbajtesi i universit. Deshmoj qe nuk ka zot pos All-llahut, vetem Ai eshte Zot dhe Ai nuk ka shok dhe deshmoj se Muhammedi eshte robi dhe i derguari i Tij.
Mjekesia e Pejgamberit, e cila eshte shpjeguar ne kete liber, ka te beje, si me aspektin psikik, ashtu edhe me aspektin fizik te shendetit. Ne realitet, Mjekesia e Pejgamberit mund te kuptohet vetem ne driten e Kur'anit dhe sunnetit, e assesi ndryshe.
Sic eshte theksuar edhe me heret, studimet analitike dhe shpjegimet skolastike dhe interpretimet e imam Ibn Kajjimi el-Xhevzit jane unikate. Ato vertetojne pasurine e kuptimit shpirteror dhe njohjen e tij deri ne hollesi te metafizikes, kozmologjise dhe filozofise. Me tej, ato jane gjithashtu rezultat i diturise se tij me themel te gjuhes arabe, studimet e hollesishme te ngjarjeve historike dhe meditimeve te shenuara nga vete autori, si dhe ne njohjen e veprimit te juristeve te mirenjohur islame, te mjekeve dhe te shkencetareve te shekullit XIV.
Vepra e imam Ibn Kajjimit hedh drite gjithashtu ne shkollat e ndryshme te mendimit. Ekzistenca e kesaj metode te suksesshme te sherimit te semundjeve, e cila zgjat mbi nje mije e katerqind vjet, tregon qe ne kete ekzistojne shume menyra te drejta te trajtimit mjekesor te cilat sot perdoren ne teori dhe praktike.

[GRUDJANE]

PARATHENIE

1. Periudha e tij

Hartuesi i vepres origjinale imam Ibn Kajjim el- Xhevzi (1292-1350) u rrit ne Damask te Sirise ne shek. XIV ne kohen e ndryshimeve te medha sociale, politike, ekonomike dhe fetare. Ate periudhe e karakterizon njohja dhe ndikimi i filozofise greke ne shkollat e tjera te mendimit. Ne ate periudhe perkushtimi dhe besimi i njerezve tek All-llahu i gjithefuqishem, nenshtrimi ndaj ligjeve te Tij dhe sinqeriteti i tyre ne pasimin e Pejgamberit te Tij te bekuar , s.a.v.s., kane qene vene ne sprove serioze. Historia shenon qe levizjen per ringjalljen e serishme te shpirtit islam e ka udhehequr Mevlana Xhelaluddin el-Rumi (1207-1273), skolastiku i njohur dhe sufiu i cili jetoi ne Turqine e sotme.
Bekimet e asaj periudhe ngerthejne gjithashtu pasimin nga shejhet, imamet dhe udheheqesit e njohur shpirterore, prej te cileve shumica jetuan ne Damask. Te gjithe se bashku, ata kane luajtur rolin kryesor ne ringjalljen e serishme shpirterore, ndersa veprat e tyre arriten te behen pjese integrale e pikepamjes myslimane. Keto vepra kane dale disa vjet radhazi dhe kane mbetur deri me sot si gur kufitar piramidal i marredhenieve islame. Ne mesin e dijetareve te njohur te asaj kohe eshte me rendesi te permendet imam Ibn Tejmiu, imam Ibn Kethiri, El Hafiz ibn Rexhebi, Ibn Abd el-Hadi e te tjere.
Keta dijetare, pervec te tjerash, kane pasur nje qellim, ndersa lufta e tyre ishte drejtuar per te dhene pergjigje ne sulmet e fuqishme te filozofive dhe artit te huaj qe moren hov ne ate kohe, dhe kunder pranimit pa kundershtim te tyre ne mendjet e dobeta dhe jokritike te myslimaneve te rinj. Caku i ketyre shejheve te ditur dhe te vertete ishte gjithashtu i rendesishem ne rivendosjen dhe vertetimin e gurit themeltar te teologjise skolastike islame (Ilm al-Kelam), te shkences me kredibilitet dhe nder (Tedhkija) te provuar, dhe menyren e perdorimit te plotfuqishem te vendimit islam (Ihsan). Ne te vertete keto perspektiva themelore kane luajtur rol kryesor ne rikuptimin e drejte te mesazhit te larte islam sic eshte misheruar dhe menduar nga i Derguari i All-llahut, Muhammedi , s.a.v.s. Prandaj, veprat e ketyre dijetareve kane mbetur burim kryesor i shpjegimit dhe kuptimit te drejte te islamit (fikh) deri ne ditet tona.

2. Per vepren Pergatitja per diten e kthimit

Shkrimi origjinal eshte titulluar si Zad el-Me’ad fi Huda hair el-‘Ibad (Pergatitja per Diten e kthimit ne menyren sic ka udhezuar me i miri i te gjitha krijesave te All-llahut).
Vepren e ka hartuar imam Ibn Kajjim el-Xhevziu. Doreshkrimi i plote u shtyp me pare ne Indi, ne vitin 1897, me pastaj ne Egjipt me 1923, ndersa botimi i trete doli ne Halep te Sirise me 1927.
E gjithe vepra na njeh ne menyre te sakte me praktiken e Pejgamberit deri ne hollesite me te imeta, dhe kjo behet nepermejt shpjegimeve dhe shenimeve qe jane transmetuar nga persona te ndryshem. Ajo shenon gjithashtu cdo aspekt te jetes se Pejgamberit duke perfshire traditat, Hadithin, veprat dhe vendimet. Vepra pasqyron gjithashtu ndikimin e madh te haditheve te Pejgamberit, shembujt dhe udhezimet, por edhe rolin e tyre shpirteror, psikologjik, etik, social-kulturor dhe ekonomik ne jeten e myslimaneve, njesoj sikurse edhe ndikimi i tyre ne kulturat e tjera.
Vepra perfshin punen komplete dhe sistematike te punimeve te imam Ibn Kajjimit. Ajo merret me jeteshkrimin e Pejgamberit (sira), sunnetin e Pejgamberit dhe jurisprudencen islame (fikh), ndersa ne njerin nga kapitujt e saj, ajo merret me shpjegimin e keshillave mjekesore qe i ka dhene i Derguari i All-llahut , s.a.v.s. Ne te vertete vepra eshte pasqyrim i shkences islame ne mesimet krahasimtare te Pejgamberit, ndersa ne qarqet e skolastikeve islame, sipas vleres qe radhitet menjehere pas librit Ihja’ ‘ullum el-Din (Ringjallja e shkences islame) e imam Ebu-Hamid el-Gazaliut (1058-1111).
Imami i devotshem dhe mistik imam Abdullah el-Gaznavi, ne biografine e tij per imam Ibn el-Kajjimin, ka thene qe ai (Ibn Kajjimi) e kishte zakon te lutej vazhdimisht: “O i Gjithefuqishmi dhe i Meshirshmi Zot, me ndihmo qe ta perfundoj kete liber dhe ajo te jete nder veprat e mia me te mira dhe pergatitje per Diten e kthimit�.1

1. Esenca e diturise dhe zbatimi i udhezimeve te Pejgamberit , s.a.v.s.



All-llahu i madherishem thote:
“Çka t’ju jep Pejgamberi, ate merrenie e cka t’ju ndaloje, permbanju dhe kinie frike All-llahun�. (El-Hashr, 7)
Imam Buhariu (809-869) njehere ka thene: “Dituria duhet te arrihet para se te thuhen fjalet dhe para se te ndermerren veprimet. Kjo per arsye se All-llahu i madherishem ka thene:
“Atehere, dije se nuk ka zot tjeter pos All-llahut�. (Muhammed, 19)
Andaj, All-llahu i gjithefuqishem se pari ka filluar ta mesoje Pejgamberin e Tij ne menyre qe ai ta dije se dituria eshte burim i te kuptuarit dhe i urtesise dhe eshte levizje e ecjes perpara, e perparimit shpirteror dhe material. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Dijetaret jane trashegimtaret e pejgambereve�.2 Ky hadith eshte vertetuar gjithashtu ne Shpallje: “Pastaj Ne u lame ne trashegim roberve Tane qe Ne i kemi zgjedhur�. (Fatir, 32)
Duke folur per Xhennetin si shperblim i fundit per besimtaret, Ai thote:
“Dhe ata te cilet i kushtojne kujdes kohes se namazit te tyre. Te tillet jane mu ata trashegimtaret�. ((El Mu’minune, 10)
Ai, gjithashtu, thote: “Keta nuk i kupton kush pos dijetareve�. (El Ankebute, 43)
I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Kur All-llahu i gjithefuqishem vendos per ta ngritur robin e Vet, Ai ia jep atij aftesine per te kuptuar drejt. Ne te vertete dituria duhet te jete kulture�.
Ibn Abbasi , r.a., ka thene: “Behuni te mire, te durueshem dhe te ditur�. Te miret (rabbanijjun – n. Rabb, mb. terbija, edukate, edukuar) shpjegohet gjithashtu ne kuptimin qe dijetaret fetare duhet t’ua mesojne njerezve diturine themelore para se te kalojne ne diturine e komplikuar. Andaj, dituria eshte shtylla e fese, bilete e rruges se kerkuesit dhe themelim i trashegimit te drejte te adhurimit te vertete.

Njohja me mjekesine islame

1. Histori e shkurter

Dituria per mjekesine u perhap neper Kalifatin Islam ne kohen ne mes te renies se Perandorise Romake ne shek. V dhe renesanses evropiane ne shek. XV. Megjithate, lulezimi i institucioneve mjekesore islame ka filluar gjate shek. IX dhe perputhet me kohen e arte te Kalifatit Abbasit ne Lindje (749-1258)
Ky det i diturise, i cili rrodhi gati katerqind vjet, me vone u ndal nga invadimi mongol ne Kalifatin e Lindjes dhe pas renies se Kalifatit te Perendimit ne Spanje.
Mjekesia tradicionale islame ka eklektik te larte dhe eshte ngritur mbi themelet e diturise me te hershme mjekesore, duke perfshire ketu diturine indiane, romake, greke dhe siriane. Faza fillestare e zhvillimit te mjekesise islame ishte koncentruar ne perkthimin e veprave greke, persiane dhe nestoriane ne gjuhen arabe. Kjo periudhe njihet me emrin Medresetu-Shurrah el-Igrikijjin (Shkolla e komentuesve te veprave greke), ne te cilen dijetaret kane perkthyer kryesisht te gjitha veprat greke mbi mjekesine dhe shkencen. Ne te vertete myslimanet jane meritore per ruajtjen, ndermjet te tjerash, te shume veprave te Galenit dhe Hipokratit dhe Evropa per here te pare eshte njohur me mjekesine greke nepermjet perkthimeve arabe.
Ne fazen tjeter te arritjes se shpejte te shkences greke dhe persiane, gjenerata e re e shkencetareve islame ka dale me konceptet e veta autentike (origjinale) dhe me kontributin e vet ne mjekesi, ndersa veprat e ketyre skolastikeve, sic jane veprat e Ibn Sina El Raziut (Avicena) dhe te tjereve, kane dominuar ne shkollat mjekesore evropiane disa shekuj me radhe.
Kalifi abbasit Me’muni hedhi nje hap gjigant ne drejtim te percaktimit te pjeseve qe duheshin perkthyer dhe te shkollave mjekesore kur e krijoi Dar el-Hikma (Shtepia per sherim) ne Bagdad. Ky institucion kryesor ka perfshire shkollen per perkthim, te cilen e ka udhehequr mjeku dhe filozofi Hunejn ibn Ishak el- ‘Ibadi (810-873), i cili njekohesisht e kryente edhe rolin e perkthyesit kryesor ne ate kohe, ndersa ai ishte rastesisht i biri i farmacistit te qytetit Hirat ne Irak.
Keto shkolla mjekesore i kane vene themelet e praktikes mjekesore ne ate kohe dhe kane kontribuuar mjaft ne zgjerimin e arritjeve te reja ne mjekesi, ne kujdesin ambulantor ndaj pacientit dhe ne klinikat mobile.
Ne mesin e ketyre shkollave dhe spitaleve, me i madhi dhe me i njohuri ka qene spitali El Nuri ne Damask (1160), qe ka vepruar gati 300 vjet dhe spitali Mensuri ne Kajro te Egjiptit (1276). Nje kohe Bagdadi kishte afro 600 spitale, ndersa Kordoba ne Spanje kishte me shume se 500. Spitalet me te medha kane pasur biblioteken, kliniken jashte ambulantore, dhe shkollat mjekesore. Keto spitale kane punuar me kujdes e zell ne hulumtimin e ndarjes se pacienteve me temperature apo semundje infektive njesoj sikurse edhe te semuret mentale. Shkollimi mjekesor eshte perhapur pikerisht nga keto spitale. Aty studentet kerkonin shkollen teorike dhe praktike, ndersa keto mesime i merrnin nga mjeket dhe kirurget e njohur, qe ishin zgjedhur per te sherbyer ne keto spitale.
Spitali Mensuri ishte spitali i pare i cili kujdesej per shkencen, mesimin dhe gjendjen sociale. Ai e kishte ndare mbrojtjen dhe kujdesin per gra, femije dhe rekonvalescente, kujdesin ndaj te semureve me semundje specifike, historine e gjer te semundjes dhe klinikat jashtambulantore. Si plotesim i kesaj, ekzistonin biblioteka te vogla dhe permbledhje private, te gjitha vepra mjekesore me se paku 100.000 libra. Keto biblioteka kishin vepra mjekesore, pervec veprave te tjera shkencore, sic ishin veprat qe flitnin per astronomine, kimine, gjeometrine, filozofine dhe shkenca te tjera. Ne kete kohe, kryeqyteti lindor dhe perendimor i Kalifatit u bene qendra te civilizimit, ndersa institucionet mjekesore dhe puna kerkimore-shkencore financohej nga shteti.
Mjeket islame dalloheshin ne ligjeratat e tyre si per ceshtje klinike, ashtu edhe per ceshtje te mjekesise bazike. Nga studentet e mjekesise kerkohej te ishin te shkolluar ne shkencat bazike dhe te kene dituri perkatese nga veprat e autoriteteve mjekesore, sic ishin, nder te tjera, ato te Galenit, Hipokratit dhe te El-Zahravit. Dituria mjekesore ishte permbledhur ne nje veper te shkruar, keshtu qe testet klinike kane mundur te arsyetohen dhe te argumentohen deri ne nje kufi te caktuar, ndersa studentet jane pyetur ne shkencat bazike. Vetem ata qe kane arritur sukses dhe kane kaluar, u eshte lejuar t’u nenshtrohen testeve klinike, ndersa vertetimi ne mjekesi ka kerkuar dituri adekuate nga te dy fushat.
Kalifi abasit El-Muktadiri (vdekur me 908) ka kerkuar nga mjeku i shquar Sunnen ibn Thabiti (vdekur ne vitin 976) qe t’i pyeste te gjithe mjeket dhe t’i certifikonte ata qe jane kualifikuar per praktiken mjekesore. Megjithate, kolegjiumi mjekesor dhe mjeket e njohur kane qene te perjashtuar nga kjo kerkese.
Shkencetaret islame kane permiresuar dhe e kane zhvilluar me tej edhe farmakologjine dhe kimine. Ata kane pershkruar shume ilace, si: sana, kamfori, arrat moskate, pykezat etj., por jane sherbyer edhe karanfilat etj. Jane sherbyer gjithashtu me tretes te rinj te ilaceve, sic eshte: shurupi i trendafilit dhe i portokallit. Kane perdorur gjithashtu aldehidet, alkoolin dhe tretes te tjere te ngjashem duke zhvilluar edhe me tej metodat e testimit te pastertise se metaleve dhe kimikateve. Kembengulesia e tyre ne kerkimin e metodave te shnderrimit te metaleve ne punime artistike rezultoi me zbulimin e disa kimikateve, sic jane metalet acidike, antimoni, bizmuti, amoniaku dhe bashkedyzimet e zhives. Fjalet arabe si alkool (arab.kuhul), shurup (arab. shurub) dhe te tjera, jane perdodur gjeresisht. Proceset kimike bazike, duke perfshire destilimin, kristalizimin dhe sublimimin jane zbuluar gjithashtu ne kete menyre. Eshte e njohur po ashtu qe mjeket islame e kane perdorur cannabis sativa indica (arab. kuunab hindi; hashishatul kaif) si anestetik, ndersa ekzistojne shenja se e kane njohur inhalimin gjate perdorimit te anestezionit. Vepra e El Kindit mbi metoden e pershkrimit dhe dozimin e percaktuar e te sakte te ilaceve eshte e njohur mire. Ai ka perdorur ligjin e progresionit gjeometrik ne pershkrimin e ilaceve. Dhe, ne fund, perhapja e fames se Muhammed ibn Abdullah el-Ash’atinit nga Mosuli i Irakut, si njohes i shkelqyer i mjekesise dhe farmakologjise, beri qe nga te gjitha qytetet e largeta dhe te aferta te vinin studente per t’i degjuar ligjeratat e tij.

2. Kontributi i myslimaneve ne mjekesi

Nder mjeket me te njohur te Kalifatit Lindor nen udheheqjen abasiteve ka qene edhe El Razi, i cili e ka dalluar fruthin nga lia e madhe, dhe Ibn Sina (lat. Avicena). “Princi i mjekeve�, i cili u perpoq te bente te pamunduren per te arritur kodifikimin e mjekesise duke i harmonizuar elementet e saj me sistemet e Galenit dhe te Aristotelit. Megjithate, veprat e tij paten ndikim me shekuj ne Evrope.
Ne Kalifatin Perendimor nen sundimin e umajideve ka jetuar kritiku me i madh Abdul-Melik ibn Zuhr (lat. Avenzoar) nga Kordoba (vdekur me 1162). Ai ka qene nje nder mjeket qe disa shekuj me heret i kane paraprire renesanses evropiane duke iu kundervene guximshem shkrimeve dhe qendrimeve te Galenit.
Disa skolastike myslimane i nxoren penat e veta dhe u radhiten pas udheheqesit te tyre – te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., dhe udhezimeve te tij ne mjekesi. Nder ata, ketu eshte me rendesi te permendim Hunejn ibn Ishak (lat. Joannitus, 809-873), i cili ka shkruar disa trajtesa ne te cilat ka komentuar udhezimet e te Derguarit te All-llahut. Ai ishte i njohur vecanerisht per librin e tij nga oftalmologjia (semundjet e syrit) me titull Al-‘Ashr makalat fi al-‘Ajn (Dhjete trajtesa mbi syrin).
Ketu eshte me rendesi gjithashtu te permendim Muhammed ibn Zekerijja’a el-Razi (lat. Rhazes, 865-925), vepra kryesore e te cilit El-Xhudari vel hasba (Lija e madhe dhe fruthi) konsiderohet vepra me e vjeter e ketij lloji. Ne kete veper ai e pershkruan themelin e diagnostikimit mes ketyre dy semundjeve. El-Raziu ka shkruar gjithashtu librin mbi semundjet e femijeve dhe, sipas mendimit te shumices, ai konsiderohet si babai i pediatrise. Historia ka shenuar gjithashtu vepren e Ebu el-Hasan el-Muhtar ibn Butlanit (lat. Elluchasen Elimithar, vdekur me 1065) me titull Tedhkir el-Kahhalin (Shenime per oftamologe), qe eshte vepra me e vjeter arabe mbi oftalmologjine.
Pastaj vjen Abdul Melik ibn Zuhr (lat. Avenzoar, 1091-1162), mjeku i pare i cila ka trajtuar dhembjet e eshtrave dhe shkaktarin e zgjebes (arab. Su’ubat el-Xhereb; lat. Acarus scabici). Ai ka qene i njohur edhe per vepren e tij Al-Tejsir fi el-mudavah vel tadbir (Thjeshtesimi i terapeutikeve dhe dietes). Ali ibn el-Abbas (lat. Haly Abbas; vdekur me 994) ka qene shkrimtar produktiv i njohur me librin e tij me titull El-Kitab al-Meleki, qe njihet gjithashtu edhe me titullin tjeter Kamil el San’a el-tibbijjah (Libri mbreteror; lat. Liber regius). Libri permban trajtimin e hollesishem shkencor dhe praktik ne mjekesi, ne te cilin ai krahason dietetiket dhe materien mjekesore (materia medica), me te cilin dha kontributin e vet ne konceptin rudimentar te qarkullimit kapilar.
Ketu duhet permendur gjithashtu filozofin e shquar islam dhe komentuesin Ibn Rushdi (lat. Averoes, 1126-1198), ne vepren kryesore enciklopedike-mjekesore te te cilit, El-Kullijat fi el-tibb (Gjerat e pergjithshme ne mjekesi), e njohim funksionin e retines dhe ndikimin e imunitetit ne rastin e lise se madhe.
Ne shek. XIII ka jetuar Ali ibn el-Nafis (1210-1288), i cili ka shkruar vepren Sharh tashrih el-Kanun (Koment ne analizen e Kanunit te Ibn Sinait), i cili ka mbetur i njohur per perparimin e pershkrimit te qarkullimit pulmonal te gjakut, tre shekuj para pershkrimit nga portugezi Servetus, te cilit i eshte pershkruar ky zbulim.
Shekulli XIII e nxjerr gjithashtu historianin me te njohur te mjekesise M. Ibn Ebi Usajbi’u (1203-1270) per vepren e tij kapitale Ujun el-enba’ fi tabakat al-atibba’ (Burimet e te dhenave per llojet e mjekeve). Kjo veper eshte permbledhje e hershme me 400 biografi te mjekeve arabe dhe greke.
Ne fund, kjo liste e pjeserishme e mjekeve te njohur islame dhe kontributi i tyre ne fushat e mjekesise nuk mund te mbyllet pa i permendur disa nga veprat me te hershme te “Princit te mjekeve� Ebu Ali el-Husejn ibn Sina’a (lat. Avicena, 980-1037), i cili eshte cituar nga shumica e skolastikeve te hershem te permendur. Ibn Sina ka permbledhur shkencen e mjekesise te kohes se tij ne nje veper enciklopedike, te cilen e ka quajtur Kanun fi el-tibb (Ligji i mjekesise). Ky liber eshte perkthyer disa here ne gjuhen latine dhe ka ndikuar ne shume gjenerata te studenteve te mjekesise ne Evrope. Ibn Sina’a ka shkruar gjithashtu vepra me titull Kitabul shifa (Libri i sherimeve), El Advija el-kalbijja (Ilacet e zemres) dhe Kitabul-Kulanxh (Libri i dhembjeve ne zorre). Keto jane vetem disa nga veprat e shumta qe mbajne emrin e Ibn Sines si autor. Ai ka qene dy here minister i Hamadanit, ndersa kater muaj ka qene i burgosur per shkak te bindjeve te tij politike. Doktori Kruger, M.D. ka thene per Ibn Sinen: “Pervoja e tij mjekesore ne pikepamje transhendentale eshte me e madhe se ajo e Galenit...(ai) demonstron nje mendje si te Getes dhe ka pasur nje gjenialitet sikur te Leonardo da Vincit�. (C.Kruger, M.D. Springfild, III. Charles C. Thomas, 1963)

3. Mjekesia tradicionale

Mjekesia tradicionale islame ekziston ne shkalle te ndryshme te sofistikimit. Skolastiket islame e kane perkufizuar mjekesine (tibb) si “art qe merret me mbrojtjen e shendetit te mire, kundervenien ndaj semundjes dhe kthimin e shendetit te personit te semure�.
Format origjinale te mjekesise tradicionale jane themeluar mbi baze te permbledhjeve te teksteve, te zakoneve, menyrave dhe hulumtimeve. Mjekesia tradicionale eshte sherbyer me teorine e kater sekrecioneve te trupit, gjegjesisht me vrerin e zi, gjakun, vrerin e verdhe dhe kelbazen. Keto sekrecione te trupit apo fluide gjaku korrespondojne me kater elementet: toka, zjarri, uji dhe ajri. Emocionet dhe temperamenti jane percaktuar me ekuilibrin ndermjet sekrecioneve te trupit, qe, per shkak te raporteve te tyre, kane rezultuar ne veti, sic jane: melankolia, gjalleria, apatia (indiferenca) dhe shqetesimi apo agresiviteti. Ne teorine fiziologjike te sekrecioneve te trupit melankolia eshte shkak i vrerit te zi te tepert.
Keto kater sekrecione te trupit jane te perziera gjithashtu me atributet primare te thatesise, nxehtesise, ftohtesise dhe lageshtise. Ekuilibri dhe raporti ndermjet ketyre sekrecioneve te trupit percakton raportin e shendetit dhe semundjes. Ne mjekesine unane, qe eshte dege e mjekesise tradicionale islame, terapia per shembull perdor ilac te kundert: semundja “e nxehte� eshte sheruar me ilac te thate etj. Ne kete shkolle mjekesore jane pranuar veprat e Galenit dhe te Ibn Sines deri ne hollesi, por praktikantet (hakim) i kane modifikuar disa nga ato, ndersa novacione vazhdojne te behen ne fushen e farmakologjise. Ne Indi, praktikantet unane ia kane shtuar ofertave te veta terapeutike komeopatine per shkak se ajo e ve theksin vecanerisht mbi pjeset e bimeve.
Por, mjekesia moderne supozon se ilaci shkakton pasoja te njejta ne trupin e njeriut, apo perafersisht te njejta, ndersa mjekesia tradicionale islame sheron secilin pacient ne perputhje me perzierjen autentike te sekrecioneve te veta te trupit, por qe nuk mund te gjenden ne mase plotesisht te njejte te dy persona.
Ne fund, mjekesia tradicionale islame eshte koncentruar po ashtu edhe ne anatomi dhe psikologji. Ne mesin e shkrimeve, te cilat datojne qe nga shekulli IX, hasim ne vepren El-Muhtesar fi ‘ilm-i tashrih (Doracak i shkurter i anatomise), te cilin e ka shkruar Abdul-Mexhid et-Bejdavi, dhe teksti i njohur pesembedhjeteshekullor Tashrik el-Mensuri (Anatomia e Mensurit), autor i te cilit eshte Mensur Muhammed ibni Fakih Iljas. Pjesa kryesore e anatomise se Galenit ka ardhur nepermjet vepres se Ibn el-Nafisit dhe zbulimit nga ai te qarkullimit te vogel te gjakut.

[GRUDJANE]

Mjekesia e Pejgamberit

Mjekesia e Pejgamberit, e njohur gjithashtu si Tibbu nebevi, eshte themeluar mbi baze te Shpalljes kuranore dhe udhezimeve te te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s. Shpjegimi i haditheve nga skolastiket e ligjeve, sic thuhet edhe ne kete liber, e ka pervetesuar stilin e suksesshem dhe te perpunuar. Ne realitet disa ligjvenes, filozofe, juriste, teologe dhe historiane islame, nder te tjera, kane nxjerre penat e veta dhe i kane shpjeguar gjeresisht udhezimet e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., dhe kane qene mjaft te suksesshem ne integrimin e mjekesise islame me materia medica, te cilen e kane gjetur ne sistemet mjekesore te meparshme. Leksikoni i njohur i bibliografit otoman Haxhi Halife, me titull Kashf el-zunnun (Largimi i dyshimeve), te cilin e ka hartuar ne vitin 1658, eshte nje shembull i mire i ketij lloji.
Ne mesin e skolastikeve te njohur, qe jane permendur ne leksikonin e tij, ketu eshte me rendesi te permendim edhe bibliografin e sufizmit te hershem Ebu-Naim el-Asfahanin, Ebu-Abdullah el-Zehebin, enciklopedistin Xhelaluddin el-Sujuti dhe shume te tjere, te cilet kane shkruar vepra mbi mjekesine e Pejgamberit me titull Tibbu nebevi, ose se paku i kane stolisur veprat e veta me studime te ketilla.

5. Perfundim

Ne perfundim, sikurse lexuesit qe i behet thirrje per te notuar neper kete det te diturise, per ta zbuluar te miren, mencurine analitike dhe shpjegimin e sakte te haditheve, njesoj sikurse imam Ibn Kajjimi , r.a., ne shek. XIV, keshtu edhe une e shfrytezoj kete rast t’i falenderohem All-llahut te gjithefuqishem, i cili ia lejoi ketij robi per ta njohur shkelqimin e shenjave (arab. Ajet) te tij te madherishem dhe per nje moment te mendoj mbi bukurine e veprave te Tij madheshtore.
Qofte lavderuar All-llahu, i cili dergon bekimet e veta te pakufishme per me te mirin dhe me te persosurin e krijesave te veta, Muhammedin , s.a.v.s., i cili ka poseduar temperamentet me te ekuilibruara fizike dhe psikologjike. Familja e tij, shoket, femijet dhe pasuesit e tij qofshin te bekuar gjithmone.
A m i n

H Y R J E

Themi, kurse All-llahu eshte ndihmes i cili dhuron pasuri dhe kontrollon veprimet, se ekzistojne dy lloj semundjesh qe jane shpjeguar ne Kur'an:
1) semundjet e zemres dhe
2) semundjet e trupit.
Sa i perket semundjeve te zemres, ato jane dy llojesh: E para eshte semundja e dyshimit dhe dilemes, ndersa e dyta eshte semundja e lakmise, terheqjes (e joshjes, epshore...). Qe te dyjat permenden ne Kur'an. Per kete All-llahu i gjithefuqishem thote:
“Ne zemrat e tyre kane semundje, e All-llahu u shton semundje edhe me shume�. (El Bekare, 10)
Gjithashtu ka thene:
“Dhe ata qe zemrat i kane te semura dhe jobesimtaret te thane:’Çka dashti All-llahu me kete shembull?’�. (El Muddeththir, 31)
Ai, me i madherishmi, lidhur me ata qe refuzojne te pranojne kriteret e Kur'anit dhe synnetin e Pejgamberit, thote:
“E kur thirren qe ndermjet tyre te gjykoje All-llahu dhe i derguari i Tij, nje grup prej tyre nuk i pergjigjen asaj; po nese eshte qe e drejta u takon atyre (ne ate gjykim) ata i shkojne atij te bindur e me respekt. A thua jane te semure ne zemrat e tyre apo mos dyshojne (ne te derguarin) ose frikesohen se All-llahu dhe i derguari i Tij do te gjykojne padrejt kunder tyre? Por jo, ata jane zullumqare�. (En Nure, 48-50)
Kjo eshte semundja e dyshimit apo e dilemes.
Sa i perket semundjes se lakmise, joshjes dhe mendjelehtesise (shfrenimit), All-llahu i gjithefuqishem dhe me i madherishmi, duke ua terhequr verejtjen besimtareve, porosit grate e Pejgamberit te tij, te cilat sherbenin dhe udheheqnin perkujdesjen per nevojat ne rritje te numrit gjithnje e me te madh te njerezve te cilet e vizitonin Pejgamberin dhe e lutnin per t’u dhene keshilla, dhe thote:
“O grate e Pejgamberit, ju nuk jeni si asnje grua tjeter, nese keni kujdes e ruheni, andaj mos u llastoni ne te folur e te lakmoje ai qe ka semundje ne zemren e tij, por thuani fjale te matura!� (El Ahzabe, 32)
Semundja e lakmise, e cila permendet ketu, eshte semundja e prostitucionit, ndersa All-llahu e di me se miri!

Semundjet e trupit

Per semundjet e trupit, All-llahu i gjithefuqishem dhe me i madherishmi, thote:
“Nuk eshte mekat (te ngele pa dale) per te verberin, per te calin, e as per te semurin!� (El Fet-h, 17)
Ai, Zoti i plotfuqishem, e permend gjithashtu semundjen e trupit lidhur me ritualin e haxhit, me agjerimin dhe me cilesite higjienike te marrjes se abdestit, pa marre parasysh dobite e tjera. Ai deshiron t’u tregoje atyre qe e lexojne Kur'anin, se si mireqenia praktike, ashtu edhe mireqenia shpirterore, eshte e fshehur ne Kur'anin famemadh, d.m.th. t’ua terheq vemendjen qe te veprojne mbi baze te asaj qe permbajne sekretet e tij. Per dallim nga te tjeret, kjo do t’i ndihmoje ata qe e kuptojne Kur'anin per t’i plotesuar kerkesat me te larta me rastin e zbatimit te udhezimeve hyjnore. Kjo per arsye se jane tri rregulla themelore per shendetin e trupit: mjekesia parandaluese (preventive), vetepermbajtja nga ajo qe eshte e demshme, dhe pastrimi i trupit nga sekrecionet qe e demtojne. All-llahu i gjithefuqishem i permend keto tri parime ne keto tri vende:
- ne versetin mbi agjerimin: “(Jeni te obliguar) Dite te caktuara, e kush eshte i semure prej jush ose eshte ne udhetim (e nuk agjeroi), atehere ai (le te agjeroje) me vone aq dite�. (El Bekare, 184). Sipas kesaj, Ai ia ka lejuar te semurit ta shtyje agjerimin e vet derisa te sherohet nga semundja, udhetarit qe ta shtyje agjerimin e obliguar perkohesisht dhe ta ruaje fuqine per shkak te ngarkeses fizike gjate udhetimit;
- ne versetin mbi haxhin, Ai thote: “Po kush eshte prej jush i semure ose ka mundim koke (e rruhet para kohe) kompensimi eshte: agjerim, sadaka ose kurban�. (El Bekare, 196) Ketu perseri All-llahu i gjithefuqishem ia lejon personit te semure ose atij qe eshte i semure nga zgjebja, zbokthi ose morrat, apo nga ndonje semundje tjeter e lekures se kokes, qe ta rruaje koken gjate kohes kur e vesh ihramin, edhe pse nuk eshte e lejuar, t’i eleminoje avullimet e demshme qe do te mblidheshin perreth kokes, dhe per pasoje do ta mbyllte frymemarrjen e poreve dhe, ndoshta, do te shkaktonte infektimin e folikulave te qimeve (folikulitis). Kur te rruhet koka, hapen poret dhe keto avullime dalin ne lekure dhe e bejne te mundur procesin e pastrimit natyror. Keshtu, nga versetet e cituara te Kur'anit, dhe ajo qe do te mund te kuptohej nga shpjegimet hyjnore, lejohet mesimi ne zgjidhjen e semundjeve te lehta ne menyre qe te ndihmohet sherimi i semundjeve serioze, prandaj, per kete arsye, eshte zhvilluar metoda deduktive, qe njihet me emrin qiyas, per eleminimin (pastrimin) e helmeve te demshme dhe gelqerizimeve te tjera. Kjo metode ndahet ne dhjete pjese te trupit te njeriut duke perfshire: gjakun kur vlon (rrjedh), faren (spermen) kur vrushkullon, urinen, fecesin, fryrjen (enjtjen), vjelljen, teshtitjen, gjumin, urinen dhe etjen. Secili nga keto dhjete elemente, kur grumbullohet, shkakton semundje dhe pastaj e ben te domosdoshme pastrimin;
- nga pikepamja e vetepermbajtjes dietetike (arab. himyah), udheheqja shpirterore eshte perkujdesur ne Kapitullin e abdestit, ku All-llahu i gjithefuqishem thote:
- “Nese jeni te semure, jeni ne ndonje udhetim, ose ndonjeri prej jush vjen nga ultesia (nevojtorja) ose keni takuar grate, e nuk gjeni uje, atehere mesyne dheun dhe ferkoni me te fytyrat dhe duart (tejemum). All-llahu shlyen e fale mekatet�. (En Nisae, 43)
Ne kete rast All-llahu i gjithefuqishem ia lejon te semurit qe te zevendesoje abdestin e zakonshem me tejemum (pastrim simbolik) dhe mos te perdore ujin, kur perdorimi i tij i jashtem eshte i demshem. Kjo eshte edhe nje verejtje per njerezit, e cila u tregon atyre se duhet te ruhen nga te gjitha ato qe e demtojne trupin, qofte me karakter te jashtem qofte me karakter te brendshem. Por All-llahu i gjithefuqishem ua ka derguar robve te vet parimet themelore te sherimit mjekesor dhe te rregullimit te tyre.
Ne kete veper, ne do t’i paraqesim gjithashtu udhezimet mjekesore qe jane dhene nga i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., dhe me siguri nuk ka rruge me te mire per perdorimin e kesaj diturie. Sa i perket sherimit te zemres, ajo mund te sherohet vetem nepermjet pejgambereve te All-llahut. Prandaj, nje zemer, per t’u sheruar dhe pastruar nga ndyresite, se pari duhet ta njohe Krijuesin dhe Zotin, emrat dhe cilesite e Tij, veprat dhe rregullat e Tij, te ndjeke veprimin e Tij, te mendoje per urtesine e Tij. Dhe qe e tere kjo te veproje ne ato zemra te tilla ne ate menyre qe ato zemra te deshirojne ate qe urdheron e deshiron Ai, ndersa te vetepermbahen nga ajo qe Ai e ndalon dhe e urren. Dhe nuk ka jete dhe shendet te vertete pervec ne kete menyre. Keto dituri mund te mesohen vetem nga mesimet e te derguarve te Tij, (Qofshin te gjithe ne paqe!), ne te kunderten meditimi do te jete krejtesisht i gabuar dhe i pafrytshem. As nuk mund te mendojme se do te mund te veprojme ne kundershtim me udhezimet, ndersa zemrat te jene te shendosha. Do te mashtrohet ai qe mendon kesisoj, sepse nje menyre e ketille do te jete vetem ushqim i jetes dhe i fuqise se qenies se tij shtazore. Jeta e tij do te jete e pakuptimshme dhe e ngjashme me jeten e kafsheve, ndersa zemra e vertete dhe e devotshme eshte e cliruar nga parafytyrime te tilla te uleta. Ai qe nuk mund ta dalloje ndryshimin ndermjet ketyre dy gjerave te zemres, duhet te qaje per jeten e zemres se vet. Sepse ajo eshte plotesisht e vdekur. Zemra e vertete eshte e mbushur me drite, ndersa zemra e vdekur eshte mbytur ne ambiset e erresires.


Mjekesia e trupit

Pejgamberi i All-llahut , s.a.v.s., ka treguar se ekzistojne dy lloje diturish: dituria mbi fene (dituria religjoze) dhe dituria mbi trupin. Ekzistojne dy menyra (mjekesore) per sherimin e semundjeve te trupit. E para, e lindur per njerezit dhe kafshet, per te cilat nuk nevojitet mjeku. Te tilla jane: uria, etja, ftohja dhe lodhja, ngase ekzistojne ilace natyrore per to; dhe lloji i dyte i semundjeve, te cilat kerkojne diagnostikim dhe sherim, dhe ndikon ne kombinimin e sekrecioneve te trupit dhe te dukurive, sic jane: nxehtesia, ftohtesia, thatesia apo lageshtia ne trup, te cilat tejkalojne ekuilibrin e tyre natyror. Keto lloj semundjesh ndahen ne dy lloje: somatike (trupore) dhe kolaterale (indirekte). Pra, semundja somatike manifestohet ne forme te gjakut te perzier (dallgezuar) apo ne forme te ndarjes ne pjese (elemente), ndersa semundja kolaterale paraqitet (manifestohet) si pasoje e kesaj shperndarjeje te tepert (ndarje) dhe pas eleminimit te shkakut te vertete (shkaktarit). Prandaj, shkaktaret e semundjeve shkaterrohen (menjanohen), ndersa ata qe kane mbetur (shume te pakte) veprojne ne kombinimin e sekrecioneve te trupit.
Semundja somatike (e trupit) ka perkatesisht nxitesit ose shkaqet e veta. Keshtu, nese semundja eshte pasoje e nxitjes vetjake (ngacmim), se pari duhet te diagnostikohet shkaktari i pare, pastaj (percaktohen) shkaqet, pastaj duhet te gjendet ilaci dhe ne fund fare te fillohet mjekimi. Ose, nese semundjet somatike, te cilat paraqiten ne forme te ndryshimeve fiziologjike, sic eshte hapesira ne organe, zvogelimi apo rritja e kanaleve, deformimi i organeve (per shembull zemra e zmadhuar apo barku i vogel), indi i vrazhde (ashper) apo i bute (i lemuar) i murit te mitres, eshtrat e dislokuar (te shperndare) apo organet e zhvendosura si dhe semundje te tjera, kur organet jane ne lidhje reciproke dhe punojne ne menyre harmonike, ato formojne trup te shendetshem, ndersa, nese jane abnormale, te paharmonishme dhe funskionojne gabimisht (ne menyre te deformuar), ne te njejten kohe shkaktojne paraqitjen e semundjeve, prej te cilave disa jane organike, ndersa disa ndikojne ne kombinimin e sekrecioneve te trupit.
Semundjet e pergjithshme jane shkak i funksionimit te gabuar (te dobet) te sekrecioneve te trupit. Ky crregullim quhet “semundje� (lengim). Kur ndjehet demi i tyre, ai manifestohet ne tete vende: kater prej tyre jane te perbera, ndersa kater te tjerat jane te thjeshta. Te thjeshta jane: ftohtesia, nxehtesia, lageshtia dhe thatesia. Gjendjet e perbera manifestohen nepermjet nxehtesise dhe lageshtise, ftohtesise dhe lageshtise, nxehtesise dhe thatesise dhe ftohtesise dhe thatesise. Kjo eshte shkaktuar me apo pa ndarje te komponenteve, por nese semundja nuk shkakton shqetesim te zakonshem, kjo tregon se trupit i mungon ekuilibri i duhur.
Trupi i njeriut mund te kete tri gjendje. Keto jane: gjendja e shendetshme natyrore, gjendja jonormale dhe gjendja jostabile. Gjendja e shendetshme natyrore manifestohet me veprime te rendomta dhe ato e perbejne shendetin e trupit te njeriut; gjendja e dyte eshte gjendje e semundjes, kurse gjendja e trete eshte gjendje mesatare dhe qendron ndermjet dy gjendjeve paraprake. Ajo eshte ndergjendje, e cila trajtohet si toleruese (e pranueshme), pa pasur nevoje per ndihmen e mjekut, dhe sherohet duke marre mjete per zvogelimin e dhembjes. Kjo ndergjendje “e pashendetshme� dhe “josemundje� mund te ngece ne te njejten gjendje, kur e keqja nuk behet me mire, por me pare mbetet konstante dhe e pandryshuar.
Shkaku i “panatyrshmerise� se trupit mund te jete i brendshem ose i jashtem. Shkaqet e brendshme paraqiten per arsye te kater gjendjeve te perbera: nxehtesise, ftohtesise, lageshtise dhe thatesise, ndersa sa i perket shkaqeve te jashtme, ato paraqiten per shkak te faktoreve te ndryshem, te cilet mund te jene te pranueshem apo te papranueshem per trupin. Prandaj paraqiten demet apo semundjet, te cilat kane per pasoje kete mungese ekuilibri dhe mungese rregullsie, apo te cilat mund te jene si pasoje e funksionimit te keq te organit specifik ose te plogeshtise se pergjithshme te trupit, ose bile edhe dobesise se energjise qe e mban trupi. Kjo gjendje e pergjithshme eshte shkaktuar nga: pasivitetii i rritur i atyre substancave qe duhet te jene te ekuilibruara, kur ato substanca nuk i kompensojne (e duhet te kompensojne) humbjet e veta; ose duke zvogeluar adaptimin e nevojshem te faktoreve ekuilibrues te sekrecioneve te trupit kur ata nuk e kompensojne ngopjen; ose duke mbyllur (gelqerizuar) agensat, te cilet do te duheshin te bejne te mundur rrjedhjen (rrjedhen) e faktoreve ekuilibrues; ose duke lidhur agensat qe ndertojne lidhjet te cilat bijne ne konflikt me prodhimet e ekuilibrit te drejte; ose duke rritur sasine e atij qe do te duhej te ishte i matur; ose duke deformuar molekulat; ose duke hequr (transferuar) organet.
Mjeku eshte personi i cili mund te percaktoje keto parregullsi dhe te eleminoje gjithashtu shkaktaret qe e kane prishur strukturen karakteristike te trupit te shendoshe, ose ndoshta do te jete e mundur te vere ekuilibrin dhe dalengadale, permes trajtimit adekuat, t’ia dale ne krye me semundjen duke u sherbyer me antihelm real ose me diete adekuate (te sakte) (arab. himja), e cila e zvogelon tepricen dhe maturine. E gjithe kjo verteton se, sic do te shohim ketu, ilaci me i mire eshte sherimi natyror me mjekesine e te Derguarit te All-llahut s.a.v.s., ne te cilen, me lejen e All-llahut, ndodhet ilaci.

2. PERDORIMI I ILAÇEVE NATYRORE



Pjesa integrale e udhezimit te tij ka qene sherimi i vetvetes, ose sherimin ua ka urdheruar anetareve te familjes se vet ose shokeve te vet. Pejgamberi i Zotit , s.a.v.s., ka thene: “Per cdo semundje te cilen e ka dhene All-llahu, Ai e ka percaktuar edhe ilacin�. (Buhariu) Çfaredo ilacesh qe ka perdorur Pejgamberi i Zotit , s.a.v.s., i ka perdorur per nevojat personale, te cilat ilace ia ka rekomanduar po ashtu edhe personit ne rrethin e tij familjar qe ka pasur simptoma te ngjashme: te afermve te tij dhe shokeve. Sherimet natyrore te cilat i ka perdorur Pejgamberi, te afermit e tij dhe ashabet (shoket) kane qene sherime te thjeshta dhe nuk jane shenuar. As ai, as ndonje pasues i tij nuk ka perdorur asnjehere ilace (medikamente) farmaceutike dhe te perbera. Shumica e ilaceve te tyre kane qene burimore ose te thjeshta dhe te paperziera, por kane mundur qe te perdorin materie plotesuese ushqyese te kohepaskoheshme per te menjanuar fortesine e ilaceve, ose bime sekondare, per ta dobesuar fuqine e ilacit ose per ta bere te pershtatshem. Kurdo qe ushqimi ka dhene zgjidhje te thjeshte, ata e kane perdorur. Keshtu jane sheruar shumica e arabeve, turqve dhe beduineve te shkretetires. Ilacet e perbere nga shume substanca i kane perdorur romaket dhe greket. Ne Indi, gjithashtu, mjekesia ka qene bazuar ne perdorimin e ilaceve te thjeshta e jo te perbera.
I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Barku eshte shtepi e cdo semundjeje, ndersa maturia (ndalimi) eshte kryet e cdo ilaci, andaj pervetesojeni kete tradite�. (Buhariu) Dikush e kishte pyetur mjekun arab El-Harif bin Kaladahun (viti 634): “Cili eshte thelbi (permbledhja) i mjekesise?� Ai u pergjigj: “Imponimi i ndalimit te ushqimit�. Kjo maturi ndaj ushqimit shkakton lehtesimin e semundjes dhe ia ben te mundur trupit qe ta eleminoje ate. Shumica e mjekeve pajtohet se te ushqyerit me ushqim adekuat (racione ushqimore) eshte mjekesia me e mire per trupin e shendoshe. Mjeket pajtohen gjithashtu qe kurdohere ilaci i thjeshte mund te rezultoje me sherim, prandaj ilacet e perbera duhet te lihen anash. Pra, kur semundja mund te sherohet me ushqime adekuate, diete ose agjerim, duhet ndjekur ate rruge si zevendesim per perdorimin e ilaceve. Mjeku i mencur (hakim) mundet dhe duhet te ndjeke ate rruge per zevendesimin e perdorimit te ilaceve. Mjeku i mencur nuk duhet te preokupohet qe per cdo semundje te jape ilace te perbera, sepse mund te krijoje varesi. Ne realitet kur ilaci qe eshte dhene pertej dozes adekuate nuk mund te gjeje stimulues mbi te cilin vepron, ose te cilin e zberthen (shkrin), ose, nese behet i patretshem, nuk mund te nxirret nga trupi dhe shnderrohet ne toksin (helm), i cili do ta vere trupin nen kontroll dhe do te shkaktoje varesi dhe crregullime te tjera ne trup. Ky parim perdoret (dhe zbatohet) ne cdo rast te crregullimeve ne trup.
Mjeket me pervoje shpeshhere i sherojne semundjet e thjeshta me ilace te thjeshta, ndersa simptomat e komplikuara me ilace te perziera (kombinuara). Njerezit qe hane ushqim te thjeshte dhe natyror semuren rralle, ndersa ata qe kane bere tradite te hane ushqime te perziera ose te hane shujta me shume perberes (me shume lloj ushqimesh), kur te semuren ne shumicen e rasteve u duhen ilace te perbera. Buhariu dhe Muslimi kane shenuar qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., nuk ka ngrene asnjehere dy lloj ushqimesh ne nje shujte. Per te treguar dieten e shendoshe (rezervimi i shendoshe ndaj ushqimit) dhe zvogelimin (e ushqimit), i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., mendonte se njeriu duhet te mesohet te haje normalisht (mesatarisht), duke ndare nje te treten e lukthit per ushqim, nje te treten per uje dhe nje te treten per ajer. Ai, , s.a.v.s., pinte uje se paku gjysme ore pas ngrenies se ushqimit.
Shumica e ilaceve mund te gjenden ne natyre dhe shume dituri (njohuri) per mjekesine bimore (fitoterapine-sherimi me bime) eshte arritur me eksperimente. Kjo eshte e njohur si mjekesi empirike (mjekesi e pervojes). Ne kete menyre disa mjeke (qe i perdorin bimet per sherim) i reduktojne shume njohuri vetem ne vrojtimin e raporteve ndermjet jetes se eger dhe natyres. Ata kane verejtur se kafshet sherbehen me ilace ne menyre instinktive. Kur jane te uritura, ato kerkojne ushqim, ndersa kur jane te etshme kerkojne uje. Per shembull kur ndodh qe macja te haje rastesisht nje bime helmuese, e cila nuk eshte ushqim i saj natyror (i shendoshe), ajo kerkon bimen tjeter e cila prodhon vaj ushqyes, te cilin e shtrydh derisa te nxite ndjenjen e peshtirosjes dhe ne kete menyre shkakton te vjella per t’i eleminuar pasojat vdekjeprurese. Biologet, ne mes te tjerash, kane verejtur se kur gjarperinjte dalin ne siperfaqe me shqisen e te parit te dobesuar, ata kerkojne marajen (anis) (lat. Foenicilum vulgare) dhe i ferkojne syte e tyre me gjethet e saj. Per kete biologet kane keshilluar ndonjehere qe te perdoret kjo bime ne rastet e dobesimit te shqises se te parit. Ngjashem me kete, kur verbohet zogu i dallendyshes, nena dallendyshe do t’ia sjelle bimen e quajtur bima e dallendyshes, te cilen do ta kerkoje kudo, qofte edhe nese i duhet te fluturoje deri ne Kine. Ose nese shpezet e detit vuajne nga kapslleku, ato e shperlajne lukthin e tyre me ujet e detit, por ka edhe shume shembuj te tjere qe jane pershkruar ne veprat mjekesore.
Nje dituri e tille misterioze u takon zemrave dhe fuqise se tyre shpirterore; pranimit te mjekesise se vertete (sherimit te vertete) te Zotit te tyre; mbeshtetjes se tyre ne Ndihmesin e vetem dhe Bamiresin; varesise se tyre te plote nga rregullat e Tij; menjanimit te arritjeve te tyre te fshehta; vullnetit te tyre per te nderprere besnikerine e tyre ndaj kesaj bote dhe per t’iu bindur me modesti fuqive te mbinatyrshme mjekuese te Krijuesit dhe Drejtuesit te cdo shkaku dhe pasoje; pervec te mires se tyre (lemoshes, sadakase), lutjeve, pendimeve, kerkimit te faljes, natyres se mire, perkunder gjithckaje tjeter, dhe ndihma e nevojtareve. Perpos sherimeve (ilaceve) te tjera, te gjitha keto i kane provuar edhe shume popuj te tjere, pa marre parasysh fatin ose religjionin e tyre, dhe qe te gjithe ata kane zbuluar dobi te pashpjegueshme qe mund t'i pershkruhen vetem Atij, Krijuesit dhe Levizesit te gjithckaje. Prandaj, gjenite mjekesore, qofte fetare apo ateiste, jane bindur ne faktin i cili eshte bere i mundur nepermjet pacienteve te tyre, sic eshte pershkruar ne librat e tyre te historise (anamnezes) se semundjeve, qe ndonjehere eshte thene se jane rezultat i cudive te shpirtrave deri te fenomene te pashpjegueshme. E ketille eshte fuqia e vertete e Krijuesit tone dhe kjo eshte prove se vetem Ai ka kontrolle mbi ne te gjithe, dhe vetem Ai ka fuqi te shkaktoje semundje dhe te prodhoje ilace.
Edhe sot e kesaj dite, mjeku me pervoje mund te duket i paarsimuar ne krahasim me fuqine e sherimit te Zotit, nga i cili varen krijesat ne kontekstin e ekzistences, dhe nje mjek i tille duket si nje fshatare e moshuar, e cila mund t’i jape te pije corbe zogu njeriut qe ka ethe (temperature te larte). Pra, keso vrojtimesh, ne mes te tjerash, mund te bejne qe veprimet sheruese te mjekeve te trupit dhe mjekesia e mjekeve te duken si besetytni, megjithese rrenjet e tyre jane te lidhura ende me urtesine Hyjnore dhe me diturine e pakufishme te Zotit qe i perket shkakut dhe pasojes. Megjithate, sherimi i mjekeve nuk eshte i huaj per mjekesine shpirterore, qe eshte e shpallur. Dhe si do te mund te ishte kur zemra njerezore njehere eshte lidhur me Krijuesin, Bamiresin, Drejtuesin e gjithckaje dhe ajo mund t’i pranoje ilacet e verteta qe ndryshojne nga ilacet e mjekeve publike. Keshtu, zemra njerezore do te dalloje se kur eshte shpirti (ruh) i fuqishem, ai behet makine e fuqishme qe do ta forcoje zemren, trurin dhe mbrojtjen natyrore te trupit (sistemin mbrojtes te organizmit), dhe qe te gjithe se bashku mund ta mposhtin dhe te ngadhnjejne mbi semundjen, sepse qe te gjithe ata jane sherbetore te Zotit dhe Ai vete ua mundeson qe ata t’i binden dhe ta adhurojne Ate.
Andaj, si mund te dyshoje dikush ne tjetrin qe ka arritur ta realizoje bashkimin (shkrirjen) e fuqise fizike me fuqine shpirterore duke i qendruar afer Zotit te vet, dhe zemra e te cilit eshte perterire nepermjet dashurise se Tij, qetesise dhe rehatise duke qendruar afer Krijuesit te vet, synimet dhe malli i te cilit per ta takuar Zotin e vet rriten vazhdimisht, i cili beson plotesisht dhe kerkon vetem udhezimet dhe frymezimin e Tij – si mund te dyshoje dikush se nje besimtar i tille besnik dhe i bindur eshte pajisur me bamiresine shpirterore Hyjnore, qe eshte ilaci me i mire per te gjitha semundjet? Nje fuqi qe eshte frymezuar (nxitur) keshtu shpirterisht, do t’ia beje te mundur njeriut te afte qe te veproje me vendosmeri, vetepermbajtje dhe durim, qe t’i kaperceje veshtiresite, qe te frenoje nje dhembje dhe vuajtje teper te madhe dhe, ndoshta, (ne fund, varesisht nga nevojat) qe t’i nxjerre nga trupi. Vetem personi i paarsimuar dhe ai qe eshte skajshmerisht larg Zotit te tij, qe eshte me i padituri ne aspektin shpirteror te njerezimit, bart velin me te madh te ndarjes nga Zoti dhe ai qe ka shpirt budallai do t’i mohoje keto arritje (dituri dhe zhvillime).
Ne kete veper, me vullnetin e All-llahut, ne, me lejen e All-llahut, do te permendim dobite nga leximi i pjeseve nga Shpalljet Hyjnore (Kur'ani) dhe fuqine e tyre shpirterore ne menjanimin se paku edhe te helmeve vdekjeprurese te kafshimit te gjarprit qe i pershkruan i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ndersa ne do t’i shpjegojme ne kete liber dhe, me lejen e Zotit, do te veprojme sa me mire qe mundemi per t’i pershkruar dhe shpjeguar ne kontekst me diturine tone te kufizuar, duke shpresuar ne shperblimin, meshiren dhe ndihmen qe do ta na jape Ai per te deshmuar madheshtine, Lavdine dhe Njesine e Tij. “Ai i dergon meleqte me Shpalljen, me vullnetin e Vet, atyre robve te Vet te cileve deshiron: ‘Terhiquani verejtjen atyre se nuk ka Zot tjeter pervec Meje dhe duhet te keni frike nga Une!’’Te gjitha lutjet (duat) i drejtohen All-llahut, Zotit, Atij qe kujdeset per boten.

[GRUDJANE]

MENYRAT E SHERIMIT


Muslimi e ka shenuar ne Sahihun e vet hadhithin qe e ka treguar Xhabir bin Abdullahu , r.a., ku thuhet se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Çdo semundje ka ilac. Njohja e ilacit te vertete do ta sheroje semundjen me lejen e Zotit�.3
Ne Musnedin e imam Ahmedit, Usame bin Sharik ka treguar se ka qene aty kur nje grup arabesh kishte shkuar te i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., dhe e kishte pyetur: “O i Derguari i All-llahut, a duhet te sherohemi?� Ai ishte pergjigjur: “Vertet, o robte e Zotit, perdorni ilacet. Per cdo semundje qe e ka krijuar All-llahu, Ai e ka krijuar edhe ilacin, pervec njeres�. Arabet e pyeten: “Cila eshte ajo semundje e cila nuk ka ilac?� Ai u pergjigj: “Pleqeria�.4
Gjithashtu, si ne Musnedin, ashtu edhe ne Es-Sunenu, eshte shenuar se njehere Ebi Khuzame e kishte pyetur te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., :�O i Derguari i All-llahut! I sheh te gjitha keto hajmali (rukje) qe i bartim me vete, lutjet qe i bejme, ilacet dhe menyrat e tjera qe i perdorim per sherimin nga semundjet – a parandalon ndonjera prej tyre percaktimin e All-llahut?� I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., u pergjigj: “Ato jane pjese e percaktimit te Zotit�.5
Keto tregime te hadhitheve (ahadith) te Pejgamberit i pranojne shkaqet dhe pasojat dhe u kundervihen mendimeve te atyre qe nuk i pranojne. Deklarimi i te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., lidhur me pershkrimin e ilaceve per secilen semundje eshte rregull i pergjithshem, i cili i kurajon njerezit per te hulumtuar dhe per t’i njohur vetite mjekuese te nevojshme per sherimin e semundjeve te tyre. Fjala e tij arrin deri aty qe t’i kurajon dhe t’i nxite hulumtimet per te gjetur mundesine qe ilacet, nese merren pa mbikeqyrjen e mjekut, mund ta mbysin njeriun. Hulumtime te tilla dhe perpjekje te panderprera, nder te tjera, do te shprehin faktin se mjeku eshte i varur nga ajo qe ka krijuar All-llahu i gjithefuqishem dhe do t’i zgjeroje horizontet mjekesore. Ne te vertete vetem Zoti eshte ai qe mund te sheroje semundjen, ndersa dituria njerezore eshte e kufizuar dhe e afte vetem aq sa Ai e ka bere te mundur per shkallen e kuptimit te tyre. Kjo do ta sqaroje shpjegimin e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., “...njohja e ilacit te vertete do ta sheroje semundjen me lejen e Zotit�. Per te gjitha ato qe ka krijuar All-llahu, Ai e ka krijuar edhe te kunderten e saj, dhe per cdo semundje qe e ka caktuar, Ai ka krijuar ilacin perkates. Ajo qe eshte cituar me siper “sherimi i vertete� nenkupton gjithashtu dozimin perkates, sepse po qe se ilaci e tejkalon fuqine qe kerkohet, ose po qe se pime sasi me te medha, atehere ai do te shkaktoje komplikime shendetesore te tjera dhe, me fjale te tjera, do te shkaktoje semundje te re. Sido qe te jete, kur ilaci nuk eshte i plote, ose doza nuk eshte e mjaftueshme, atehere trajtimi (sherimi) do te deshtoje. Gjithashtu, secili ilac ka mundesite e veprimit dhe mbi keto mundesi nuk mund te jene kompetencat e mjekut, sepse ato nuk mund te veprojne dhe per kete arsye nuk arrijne asnje rezultat. Nga ana tjeter, po qe se trupi e refuzon ilacin, ose po qe se trupi eshte i dobet dhe nuk eshte ne gjendje qe te absorboje dhe ta zbertheje ilacin si duhet, ose nese ilaci kundershtohet nga antitipi, atehere kjo do te shkaktoje menjanimin (neutralizimin) e tij dhe perseri nuk do te arrihet sukses ne realizimin e nevojshem te “ilacit te vertete�, sic eshte pershkruar ne fjalet e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s. Zakonisht, ne rrethana normale, “ilaci i vertete� do te veproje me lejen e Zotit, gje qe eshte me mire se dy mundesite e para: rregulli i pergjithshem “cdo semundje ka ilac� dhe “ilaci i vertete�, qe eshte rregull i vecante.
Shpjegimi tjeter i mundshem i thenies se te Derguarit te All-llahut: “...per secilen semundje qe e ka krijuar All-llahu, Ai e ka dhene edhe ilacin� eshte se kur kemi rastin qe ilaci nuk ndikon ne sherim, atehere trupi yne permban ne vete perberes te caktuar malinj (kanceroz) te cilet e ushqejne mbrojtjen themelore dhe ilacin. Te marrim per shembull forcen shkaterruese te eres, e cila per nga natyra nuk eshte e tille, se ciles All-llahu i dha urdher per te shkaterruar banoret e Sodomes, dhe “...(Ere) qe me lejen e Zotit te saj, rrenon cdo send�. (El Ahkaf, 25) – pra, te shkaterroje cdo person me urdhrin e Ushqyesit te tyre.
Semundje te tjera te papershtatshme mund te gjenden ne shume shembuj, bile edhe pa u perzier ne vete. Pra, nese dikush mendon te krijoje kundershti ne univers, t’i fuse ne konflikt te vazhdueshem dhe t’i kundervihet rregullit te ekuilibrit ekologjik, ai do ta njohe gjithsesi gjithefuqine e All-llahut, urtesine e Tij, persosurine e veprave te Tij dhe ne cdo rast vetem Ai eshte zoterues dhe vetem Ai eshte Nje, Sundues, Pushtues i gjithckaje. Dikush do te shohe gjithashtu te gjitha ato qe i ka krijuar All-llahu, Ai e ka krijuar edhe te kunderten, por kjo mund te behet rrezik per ekzistencen dhe kontinuitetin e tij. Dhe, e kunderta. Trajtimi me i hollesishem i temes do te tregoje qe All-llahu ekziston vetvetiu (El Ghanijju), dhe ai nuk ka asnje nevoje, ndersa ekzistimi i gjithckaje te krijuar varet vetem prej Tij.
Ne udhezimin e njerezve qe “te perdorin ilace�, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ne asnje cast nuk i ka nxitur njerezit qe te mos besojne dhe mos te kene shprese (tavakkul) tek Zoti i gjithefuqishem dhe Ushqyesi i boteve. Ne te vertete mesimet e tij u pergjigjen qarte veprimeve te zakonshme te sherimit te semundjeve te rendomta te urise, etjes, temperatures dhe ftohtesise, qe duhet te kompensohen me te kundertat e tyre: me ushqim, uje, ftohtesi dhe nxehtesi, pa e harruar me kete rast besimin tek All-llahu i gjithefuqishem dhe udheheqja shpirterore e Tij per te siguruar kenaqesine e perdorimit te tyre. Ne te vertete besimi i dikujt ne unitetin (njesine) e Zotit (tevhid) nuk eshte i plote derisa ai nuk i kupton implikimet praktike te shkakut dhe te pasojave (asbab) qe All-llahu i ka derguar si ilac; ndersa lenia pas dore e kuptimit te ketille per t’i sheruar semundjet e pergjithshme i kundervihet besimit te pergjithshem dhe veprimit te kodit themelor fetar te ligjeve shpirterore hyjnore (Sheriatit).
Pra, lenia anash e ketij detyrimi eshte kundershtim i se vertetes dhe shkakton gjithashtu gjunjezimin dhe dobesine e zemres dhe te fese se tij dhe mbeshtetjen e tij tek All-llahu i gjithefuqishem. Nga ana tjeter, plotesimi i ketyre nevojave themelore e fuqizon fene dhe mbeshtetjen tek All-llahu, dhe ndihmon ne jeten materiale, shpirterore dhe fetare.
Perndryshe, do te jete ne kundershtim me mendimin e pergjithshem dhe kodin islam (Sheriatin), sepse ligjet shpirterore jane parime themelore te ekzistences se njerezimit. Dobesia e dikujt nuk duhet te zevendesohet me mbeshtetje (tavakkul), ndersa mbeshtetja (tavakkul) nuk do te duhet te zevendesohet me dobesi. Pra, kjo do te vleje per ata qe e mbeshtesin varesine vetem mbi baze te parimit te sherimit fetar dhe qe thone: “Se, pasi sherimi varet nga vullneti i Zotit dhe nga masat e paracaktuara (kadr), atehere ilaci eshte joefikas, e pasi qe semundja vjen vetem me lejen e Tij, atehere asgje nuk do ta pengoje fatin e dikujt!� Kjo eshte ceshtje themelore qe ishte shtruar nga ana e arabeve para ardhjes se te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s. Mirepo, ashabet (shoket) e ditur (All-llahu qofte i kenaqur me te gjithe ata!) e kane njohur All-llahun dhe kane pasur nje qendrim me te mire ndaj Urtesise se Tij Hyjnore dhe cilesive (atributeve te Tij). Pra, pergjigjen e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., Ebu Khuzamai e perfundoi me keto pyetje duke thene se keto veprime-rukju, lutjet dhe ilacet “jane pjese e urdhrit te Zotit�. Ne te vertete vetem percaktimi i Zotit mund ta anuloje parapraken, kurse vetite e “ilacit te vertete� jane paracaktuar me kodin Hyjnor se do ta sheroje nje semundje te caktuar. Natyrisht, semundja eshte pasoje e mekateve te dikujt, ndersa me krijimin e ilacit, All-llahu e ka treguar meshiren Hyjnore dhe dhembshurine per krijesat e Veta ne kete bote. Ne kete menyre Ai e ka lejuar ndermjetesuesin per shkak te pendimit dhe falenderimit.
Nese dikush shtrihet dhe varet vetem nga “dora e fatit�, e cila do te vije per ta ushqyer, per t’ia shuar etjen, per t’ia zbritur temperaturen dhe per t’ia ngrohur trupin e tij, ai me siguri do te vdese nga uria, etja, ethet dhe te ftohtit. Prandaj, semundja duhet te sherohet me te kunderten e vet (antitipin), ndersa viruset duhet te sherohen me ilacet e tyre (virocidet), edhe pse ajo qe largon, ajo qe eshte larguar dhe, pas gjithe kesaj, fuqia, te gjitha vijne nga All-llahu i gjithefuqishem. Pra, atij qe pyet dhe qe beson vetem ne shpresen nga sherimi fetar, ne i themi: “Nese zbaton rregullore te njejte ne gjithcka qe lidhet me jeten dhe ekzistencen tende, nuk do te arrish asgje, nuk do t’i sjellesh vetit asnje dobi ose mbrojtje nga e keqja, derisa te besosh se gjithcka qe do te ndodhe, do te ndodhe vetvetiu, ndersa ajo qe nuk eshte thene, nuk do te ndodhe gjithsesi!� Nje qendrim i tille jo vetem se do te krijoje peshtjellim shoqeror, por do te shkaterroje fene e dikujt dhe do ta sjelle ekzistencen e tij deri ne shkaterrim dhe brejtje te ndergjegjes. Vetem personi kryelarte dhe kokeforte do ta pasoje nje pohim te tille, sic eshte paraqitur ne argumentin e politeisteve, kur thone:
“Sikur te donte All-llahu nuk do t’i benim shok (nuk do te ishim idhujtare), as ne, as prinderti tane...�. (El En’ame, 148)
Ata kane perdorur kete pohim per te polemizuar kunder shenjave te qarte (te paster) te Zotit dhe mesazhit, qe ishin argument i fajesise se tyre.
Ekziston edhe pikepamja e trete, te cilen deshirojme ta paraqesim ketu: All-llahu ka krijuar dhe percaktuar zinxhirin qe eshte rezultat i ngjarjeve qe kane ndodhur. Nese paraqitet e para, e dyta do te ndodhe, por nese paraqitet e treta, e katerta do te ndodhe, e keshtu me radhe. Pra, nese prodhon shkakun, pasoja gjithsesi do te shfaqet, por jo ne ndonje forme tjeter. Pyetesi mund te pyes me tej: “Por, nese ai nuk ka qene fati im qe te me ndodhe “shkaku�, une nuk do ta beja ate!� Pergjigjja eshte: “A do ta pranosh kete argument nga femija yt, kur ai nuk i bindet urdhrit tend? Nese pranon, atehere mos e fajeso kurre ate qe nuk te degjon, ose te mashtron per para, ose sajon genjeshtra kunder familjes tende, ose i shkel te drejtat e tua.
Ne nje izraeliat (tradite hebraike) eshte shenuar se miku i afert i Zotit, Ibrahimi, (Qofte ne paqe!) e ka pyetur All-llahun e gjithefuqishem: “O Zoti im, prej nga vjen semundja?� All-llahu iu pergjigj: “Nga Une!� Ibrahimi e pyeti perseri: “Pra, nga vjen sherimi?� All-llahu iu pergjigj: “Gjithashtu nga Une!� “E, prej nga vjen ilaci?� All-llahu i gjithefuqishem iu pergjigj: “Ai eshte njeriu nepermjet te cilit Une e sjell ilacin�.
I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Secila semundje e ka ilacin�. Edhe pse fjalimi i te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., pajtohet me shpjegimet e tij, te cilat lidhen me zbulimet hyjnore te ilaceve mjekesore, kjo e fuqizon shpirtin e pacientit dhe e trimeron mjekun e tij per te kerkuar dhe hulumtuar “ilacin e vertete�. Ne te vertete kur pacienti e ndien se ka ilac te vertete per semundjen e tij, zemren e tij e prek fryma shpresedhenese, temperatura e brenges do te ulet, dera e shpreses do te hapet, dhe kur ajo fryme ia kthen fuqine, atehere ethet e mbrojtjeve te veta natyrore dhe te barabarta, qe njihet me emrin temperature normale, do te ndihmohet per t’i perteritur ndodhite e lindura shtazore, psikologjike dhe natyrore brenda tij. Kur te jene forcuar sistemet e organeve te tij, ato behen force pozitive dhe do ta mposhte semundjen. Po ky parim lidhet edhe me mjekun: kur ai njehere ta kuptoje se semundja e pacientit te tij ka ilac, ai do te kerkoje ta gjeje ate.
Keshtu, semundjet e trupit dhe te zemres jane te ngjashme. Dhe perseri, per cdo semundje te zemres qe e ka krijuar All-llahu i gjithefuqishem, Ai e ka krijuar edhe ilacin – ai eshte e kunderta e saj. Kur dikush me zemer te semure e njeh semundjen dhe e trajton (sheron) me te kunderten e saj, ai njeri do te sherohet me urdhrin e Zotit.

[GRUDJANE]

KUPTIMI I DIETES SE SHENDOSHE DHE RREGULLAT PRAKTIKE TE NGRENIES DHE PIRJES

Ne Musned, si edhe ne vepra te tjera, eshte shenuar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Njeriu nuk ka mbushur asnjehere ene me te keqe sesa lukthin e vet. Per kete arsye eshte e mjaftueshme qe bijte e Ademit ta shuajne urine me disa kafshata sa per ta kthyer forcen. Nese duhet ngrene per t’u ngopur, atehere duhet rezervuar nje te treten e lukthit per ushqim, nje te treten per uje dhe nje te treten per frymemarrje normale�.6
Ekzistojne dy lloj semundjesh: e zemres dhe semundja fizike, e cila eshte pasoje e hyrjes se substances, veprimi i se ciles demton funksionet natyrore dhe ekuilibrin e trupit, gje qe eshte nje lloj i semundjes se pergjithshme qe godet shumicen e njerezve. Kjo lloj semundje shkaktohet kryesisht: me ushqim te tepert, ngrenia e ushqimit tjeter para se te kete perfunduar tretja e ushqimit te meparshem, ngrenia e ushqimit qe ka perberes deficitar; ngrenia e ushqimit qe tretet ngadale, perzierja e disa lloje ushqimesh te kunderta; te ngrenit e embelsirave qe pergatiten per te njejten shujte. Kur trupi mesohet me kete diete, ai do te trashegoje semundje te ndryshme. Disa prej tyre mund te tejkalohen me shpejt, e disa me ngadale. Prandaj themi se maturia eshte rruga e shendetit te mire, ndersa trupi ka dobi nga maturia dhe e zberthen gjellen me shume se qe mund ta beje kur njeriu fut shume lloje ushqimesh dhe shtojca te ndryshme ne lukth.
Trupi mund te mesohet me tri shkalle te kenaqjes me ushqim: ushqimi i nevojshem, ushqimi i mjaftueshem, dhe ushqimi plotesues. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., lidhur me dieten e nevojshme “te mjaftueshme� ka thene: “...disa kafshata sa per te rimarre fuqi� dhe ky trajtim mbron trupin dhe nuk do te lejoje te dobesohet ose te humbas fuqine. Nese dikush eshte vene ne sprove dhe eshte i detyruar ta tejkaloje ate shkalle elementare te mbrojtjes shendetesore, atehere duhet: “...te rezervoje nje te treten per ushqim, nje te treten per uje dhe nje te treten per frymemarrje normale�, dhe kjo eshte dieta me e mire nga te gjitha dietat. Ne te vertete kur njeriu e ka mbushur lukthin me ushqime, ai nuk eshte ne gjendje te pranoje ujin, ndersa kur ushqimi dhe uji e tejkalojne shkallen e pershkruar (keshilluar), mund te vuaje nga crregullimi i mushkerive dhe e gjithe kjo paraqitet me stres dhe rraskapitje, ndersa mushkerite nuk jane ne gjendje ta percjellin lehtesisht gjakun e oksiduar. Njeriu do te ndieje, ne mes te tjerash, edhe veshtiresi ne trup, ne zemer, dhe shpirti do te ndjehet i rraskapitur dhe i plogeshte, ndersa gjymtyret nuk do te jene ne gjendje te kryejne detyrat themelore fetare. Nje pozite e tille do te pershpejtoje disa epshe te shpirtit. Pra, lukthi i stermbushur demton trupin, zemren dhe shpirtin. Ky rast eshte i dhembshem kur behet zakon, dicka e rendomte, qofte edhe nese perkohesisht njeriu e kenaq veten me ushqime te shumta e kalorike. Ne nje hadith eshte thene qe Ebu Hurejre (All-llahu qofte i kenaqur me te!) kishte pire qumesht derisa ishte ngopur, nga nje ene te cilen ia kishte ofruar i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., pastaj kishte bertitur: “Betohem ne Ate i cili te dergoje me mesazhin e vertete qe nuk mund te pije me asnje pike!�7 Tradita rrefen se kohe pas kohe edhe ashabet e tjere kane ngrene derisa u ka pelcitur veshi, prandaj, sic kemi thene me heret, ushqimi i tepert do te shkaktoje plogeshtimin dhe rraskapitjen e trupit, qofte vetem duke i pershpejtuar ato. Sidoqofte, shendeti dhe fuqia e trupit vijne nga ushqimi i cili perthithet (resorbohet) e jo nga sasia e ngrene dhe, duke qene se qenia njerezore eshte e perbere nga tri elemente: dheu, uji dhe ajri, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka ndare ne perpjesetime te barabarta dieten e tij ne keto tri kategori.
Çeshtja e struktures se trupit te njeriut dhe a eshte zjarri njeri prej elementeve?
A eshte zjarri njeri prej elementeve strukturore te trupit te njeriut? Tani, nese dikush pyet per pjesemarrjen e zjarrit, i cili nuk ndodhet ne pjeset e ndara te porosive te mesiperme te te Derguarit, pergjigjja e jone eshte qe te qartesojme se disa mjeke kane thene qe zjarri eshte njeri prej elementeve, mirepo disa mjeke te ditur dhe shkencetare e kane mohuar kete teori dhe e kane argumentuar me dy fakte: zjarri eshte prodhuar nga eteri (mbitokesor) e me pastaj eshte leshuar dhe perzier me ujin dhe dheun, ose zjarri eshte prodhuar nga elementet e tjera pa asnje trup tjeter. Teoria e pare eshte absurde per dy shkaqe: i pari eshte se zjarri eshte element i ndritshem, dhe para se gjithash materie hyrese, prandaj materia dalese implikon ekzistimin e kuazielementit i cili vepron si neutralizues dhe e detyron zjarrin te kete karakteristika renese, gje qe eshte e papranueshme. Nga ana tjeter, ne urdhrin qe zjarri te zbrese poshte ne toke, ai ka qene i detyruar te kaloje neper atmosfere jashtezakonisht te ftohte (zamharir) dhe ne mund te verejme lehte ne nderhyrjen tone te drejtperdrejte se edhe zjarri teper i madh mund te fiket me nje sasi te vogel lengu. Prej ketej, edhe sikur pjese te vogla te zjarrit te kalonin papritmas vetem per nje minute neper kete atmosfere te ngrire, ato me siguri do te shuheshin.
Ne disa kaptina te Kur'anit, All-llahu i gjithefuqishem ka njoftuar per krijimin e qenies njerezore. Ai e ka pershkruar kete krijim ne te cilin thote se eshte krijuar prej ujit, ndersa ne vendet (versetet) e tjera Ai e ka pershkruar se krijimi i njeriut eshte bere prej dheut, ose nga kombinimi i ujit dhe dheut, te quajtur argjile (tin), e cila eshte lene ne mjedis te hapur dhe eshte lene te thahet si nje shtambe (fahhar) per shkak te perzierjes me ajer dhe me nxehtesine e diellit. Ne te vertete ne asnje kaptine (sure) te Kur'anit All-llahu i madherishem nuk ka thene se njeriun e ka krijuar nga zjarri, por elementin e zjarrit ia ka pershkruar nje lloji tjeter te krijesave, te quajtur exhin. Ne mesin e tyre jane Iblisi, Shejtani i mallkuar. Ne Sahihun e Muslimit eshte shenuar qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Meleqte jane te krijuar nga drita (nuri), dhe nga zjarri flakerues, ndersa Ademi eshte krijuar ne formen e cila u eshte dhene edhe juve�.8 Kjo paraqitje (hadith) e Pejgamberit eshte e qarte edhe sa i perket elementeve nga te cilet eshte krijuar Ademi, ndersa ne asnje pjese te Kur'anit Zoti dhe Krijuesi yne nuk e ka permendur perzierjen e zjarrit ne strukturen e trupit te Ademit. Sidoqofte, ne pergjigje te ketyre hipotezave, te gjithe pajtohemi qe trupi i njeriut me te vertete ka temperature e cila eshte krijuar nga faktore te llojllojshem e jo nga zjarri. Prandaj shumica e shkencetareve sot pajtohen me teorine e ndryshimeve te lendeve te njejta. Ne, per kete, nxjerrim perfundimin ne pajtim me thenien e Kur'anit te shenjte, ku All-llahu i gjithefuqishem thote:
“Ne i krijuam ata prej nje balte qe ngjitet�. (Es Safate, 11) Ky verset tregon se elementet primordiale mbeten te pandryshueshme. Vertet, All-llahu eshte Ai i cili furnizon me njohuri dhe me sukses.

5.
MJEKESIA NATYRORE DHE SHPIRTERORE (HYJNORE)



Ebu Hurejre ka shenuar qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Sherimi i semundjes me ate qe ka lejuar All-llahu, do te sheroje, ndersa sherimi i semundjes me ate qe All-llahu e ka ndaluar, nuk do te sheroje�. I Derguari i All-llahut i ka sheruar semundjet me tre lloj ilacesh: natyrore, hyjnore dhe me kombinimin e ketyre dy llojeve.
Ne kete kapitull do te fillojme te pershkruajme ilacet natyrore qe ai i ka perdorur dhe qe ua ka dhene te tjereve qe t’i perdorin, pastaj do t’i shtjellojme ilacet hyjnore dhe me pastaj do te pasoje kombinimi i ketyre dy sherimeve. Sa i perket ketyre dy llojeve te fundit, dhe me deshiren e Zotit, ne do te perpiqemi t’i pasqyrojme vetem shkurtimisht. Kete e bejme per ta dalluar rolin dhe misionin e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., i cili i ftonte njerezit qe t’i bindeshin udheheqjes nga Zoti i tyre dhe ne kete menyre te kerkojne Xhennetin e Tij. Ai, gjithashtu, ishte derguar qe t’i mesonte njerezit lidhur me Krijuesin dhe Mbajtesin e boteve; t’i ndihmonte qe ta njihnin Zotin e tyre; qe t’i mesonte te jene te kenaqur me ate qe Ai eshte i kenaqur , ndersa te heqin dore nga ajo me te cilen Ai nuk eshte i kenaqur. Sikurse qe ka qene vule e te derguarve dhe e profeteve te All-llahut, (Paqja qofte mbi te gjithe!), ai u fliste gjithashtu njerezve per shpalljet Hyjnore qe kane te bejne me resulet e meparshem dhe nebijjet e All-llahut te gjithefuqishem, per veprimin dhe gjendjen e popujve te tyre. Pastaj, ai i mesonte besimtaret, krahas ndricimit te vezhgimit te tyre me dituri, qe lidhej me fillimin e boteve: krijimin e njeriut; me kontratat (premtimet) e tyre primordiale (lashtesi) me Zotin e tyre dhe me betimin solemn e madheshtor te Zotit qe do te sjelle ne Diten e gjykimit gjithcka qe ka krijuar. Ai i ka pershkruar gjithashtu shkaqet e vuajtjeve njerezore dhe rrugen e sherimit dhe te fatit te vertete. Pra, vula e te derguarve te All-llahut , s.a.v.s., u ka sjelle njerezve porosine e Zotit te tyre me shenja te qarte per ata qe mendojne per Te, respektojne Ate dhe per ata qe nuk veprojne keshtu.
Sherimi i trupit (tibbul-abdan), te cilin i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka pershkruar, ka ardhur per t’i perplotesuar ligjet e Sheriatit dhe per t’i shpjeguar ilacet qe jane pershkruar ne Kur'an. Detyra e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., ka qene qe te beje harmonizimin e kuptimit te shkaqeve dhe te pasojave nga njeriu aq mire si edhe shpjegimin e gjithefuqise Hyjnore dhe te diturise se pakufishme te Zotit lidhur me krijesat e Tij. Dituria natyrore mjekesore, te cilen i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ua kumtoi besimtareve, kryesisht u eshte dedikuar te tjereve per t’u ndihmuar qe te rrisin besimin e tyre, te siguroje rehatine fizike, dhe te sheroje semundjet e tyre fizike, kur eshte e nevojshme. Ne te vertete kurdo qe eshte e mundur te evitohet perdorimi i ilaceve me qellim te ruajtjes se shendetit te trupit dhe te mendjes nepermjet sherimit preventiv, mund te orientohen perpjekjet dhe brengat ne sherimin dhe ne vitalizimin e zemrave dhe te shpirtrave. Kjo do te ndihmoje ne parandalimin e semundjeve edhe me te renda, te cilat shkaktohen nga nevojat reale, bile edhe te jetes njerezore, ndersa ruajtja e pakontrolluar dhe pa brenga e trupit te shendoshe eshte e padobishme per shendetin e zemres dhe te shpirtit ne krahasim me ekzistencen e meparshme dhe kenaqesine e perhershme ne jeten pas vdekjes. Ne realitet, pasojat e paparashikueshme te ketyre sot mund te duken minimale dhe tejet te paperfillshme, ndersa neser ato do te jene tejet serioze. Ne anen tjeter, dobite nga sherimi i vertete i zemres dhe shpirtit te dikujt nga ndyresite, sot sjellin rehatine dhe kenaqesine e perhershme ne jeten pas vdekjes. Vertet All-llahu eshte ai qe ruan suksesin.

[GRUDJANE]

PJESA I
KAPITULLI I

Llojet e sherimit natyror


Sherimi i temperatures me uje


Anet pozitive te temperatures

Abdullah bin Omeri e transmeton hadithin qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Fuqia e temperatures eshte ajo qe djeg fuqishem sikur te jete leshuar nga zjarri pervelues i xhehennemit, andaj duhet ta ftohni me uje�.9 Ne te kaluaren, ky rrefim e ka habitur shumicen e mjekeve te papervoje dhe hakimet (doktoret), te cilet ia dolen t’i bindin disa ligjvenes qe nuk besonin (te dyshimte) qe kete ta konsiderojne si nje hadith jo te sakte (apokrif), joautentik. Prandaj, me lejen e All-llahut, nuk do te ishte dashur ta shpjegojme thelbin e ketij mendimi te rendesishem te te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., , i cili eshte zbulim hyjnor (vahj). Shpesh zbulimet, kur nuk kuptohen drejt, behen kunderthenese per njerezit e udhezuar. Por, duke ndjekur praktiken e mjekesise moderne, verejme se eshte bere zakon qe nga pediatrit te degjojme udhezime qe femijes me temperature t’i behen banja me uje te ftohte derisa t’i bjere temperatura. Prandaj ne argumentojme (deshmojme), ndersa All-llahu eshte ndihmesi yne, se i Derguari i Tij , s.a.v.s., e ka thene nje te vertete. Thenia e te Derguarit te All-llahut ka dy kuptime: kuptimi i pare eshte i pergjithshem per te gjithe njerezit, ndersa kuptimi i dyte eshte i vecante dhe ka te beje vetem me disa njerez. E keta njerez jetojne ne vende dhe vise teper te nxehta, sic jane banoret e Gadishullit Arabik. Ne rastin e tyre eshte dicka e rendomte qe te vuajne nga temperatura afatshkurtra, qe jane pasoje e qendrimit ne temperatura te larta. Kjo temperature e larte duhet te shenohet duke pire uje te ftohte ose duke u lare me te. Sidoqofte, qendrimi ne nje temperature te ulet mund te shkaktoje gjithashtu keso temperaturash te larta. Ky rast mund te sherohet duke pire lengje te nxehta ose duke u lare me uje te nxehte. Ne ketu e shohim perseri teorine e te kundertes.
Mbi ato qe meson tibb mjekesia, zjarrmia eshte temperature biologjikisht jonormale, jo e natyrshme, e cila fillon ne zemer dhe rritet nepermes prishjes (stagnimit) te hormoneve te caktuara te gjakut qe lidhen me shpirtin ose me frymen (qe Galeni e pershkruan si pneuma) dhe, duke kaluar neper drejtimin qendror neper vena dhe arterie, nje temperature e ketille perhapet neper tere trupin dhe ngritet deri ne ate shkalle sa mund te shkaktoje cekuilibrimin biologjik, i cili vepron demshem ne funksionet natyrore te trupit.
Kemi dy lloj temperaturash; temperatura afatshkurter, qe shkaktohet nga pezmatimi, nga levizja e tepert ose nga qendrimi i gjate ne temperaturat e larta te veres ose ne te ftohtin e acarte te dimrit. Perpos rasteve te tjera, eshte edhe temperatura traumatike, e cila ndahet ne tri kategori: temperatura traumatike, e cila fillon ne gjak. Gjaku, duke qene njeri nder kater sekrecionet e trupit, zhvillon (e ngrit) temperaturen dhe ajo pastaj perhapet ne tere trupin; kur temperatura eshte e lidhur me shpirtin, qe quhet temperature njeditshe, dhe mund te zgjase deri ne tri dite; kur temperatura eshte e lidhur me kater sekrecionet themelore te trupit, si: vreri (vreri i verdhe), mukusi, dhe gjaku i perbere, qe eshte quajtur kalbesira; dhe me ne fund, kur temperatura shkaktohet nga organi primar, qe eshte quajtur molisese. Kjo me vone zhvillohet ne shume lloje.


Anet pozitive te temperatures
Ndonjehere, qe te dy temperaturat - afatshkurtra dhe temperatura traumatike, prodhojne dobi biologjike qe nuk mund t’i arrije asnje ilac i pergjithshem. Ne te vertete disa baktere shkaktojne semundje, ndersa organizma te tjere mikrobakterore dhe enzime shkaktojne fermentimin (vlimin), i cili ndihmon zberthimin e komplekseve molekulare (molekulat e perbera) ne bashkedyzime organike. Nje fermentim i tille eshte i domosdoshem per krijimin e proteinave ne trup. Nje temperature e thjeshte e cila shkakton prishjen (vdekjen – fig.), mund ta ndihmoje trupin qe te zhvilloje bakteret e nevojshme dhe enzimet qe nuk do te mund te zhvilloheshin ne ndonje menyre tjeter. Perpos kesaj, temperatura shpeshhere eshte e dobishme per sekrecionet e turbullta te trupit, ndihmon ne sherimin e paralizes dhe tret aq sa shpejton hapjen e rrugeve qe mjekesia e pergjithshme nuk mund t’i arrije. Dobi te tjera qe mund te sjelle temperatura jane, pervec te tjerash, dobite qe mund t’i kene pacientet e semure nga oftalmia dhe trahoma me spazma kronike dhe spazma tonike (numri i kontraktimeve dhe kontraktimet tonike). Ne raste te caktuara mjeket e ditur dhe hakimet me pervoje renien e temperatures e quajne shenje te mire te permiresimit, kur shkaku bakteror i fermentimit eshte trajtuar me “ilac efikas�. Pra, ndonjehere temperatura siguron kushte te pershtatshme per ilacet ne menyre qe te eliminohet me mire nga trupi.
Fjala e te Derguarit: “...ftohni me uje� mund te kuptohet gjithashtu si ilac per temperatura afatshkurtra. Kjo arrihet duke e lare pacientin ne uje te ftohte ose duke i dhene per te pire uje akull te ftohte, keshtu qe pacienti nuk do te kerkoje asnje trajtim tjeter plotesues. Ne kete rast, gjendja e mprehte do te permiresohet dukshem dhe do te ftohet nepermjet kontaktit me kete substance kaq te ftohte, pa shkaktuar reaksione biologjike ne trup. Galeni ne komentaret e vet i ka njohur dobite nga perdorimi i ujit te ftohte kunder temperatures se pritshme afatshkurter: kur personi i trashe, qe ka moshe te re dhe ka lekure te shendoshe, vuan nga temperatura afatshkurter, qe eshte shkaktuar nga koha e nxehte, pa ndonje pezmatim te dukshem ose infektim, ai mund te qetesoje temperaturen duke u lare ose duke notuar ne uje te ftohte...Ne te vertete ne zakonisht e pranojme nje praktike te tille per viset e nxehta�. Po kete pohim e ka dhene edhe hakim El- Razi per sherimin e temperatures kur pacienti eshte ende i forte fizikisht, dhe kur jane kushtet te njejta me ato qe i ka pershkruar Galeni.
Ne hadith, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., temperaturen e ka pershkruar gjithashtu: “...te djege sikur te kete dale nga zjarri pervelonjes i xhehennemit�. Ky pershkrim ndoshta mund te tregoje kete: e para eshte nevoja biologjike, sipas se ciles All-llahu i gjithefuqishem e ka krijuar dhe ia ka percaktuar simptomat e saj qe t’i tregoje trupit te njeriut dhe t’i barazoje shkaqet dhe pasojat qe kane qene te nevojshme dhe, mendimi i dyte, eshte alegorik dhe paraqet pjesen e holle, qe eshte zbrazje e se keqes se zjarrit te xhehennemit, te cilen mund ta njohin vetem personat e udhezuar nga Zoti (‘ibad) dhe te shqyrtojne arsyeshmerine e verejtjeve te te Derguarit. Ne kete pikepamje, fjala e te Derguarit eshte drejtuar per te zgjuar nga gjumi ndergjegjen njerezore per vertetesine e fuqise se denimit ne zjarrin e Xhehennemit. Prandaj, kjo mungese rehatie do te dalloje nga gezimi, rehatia, kenaqesia dhe lumturia, qe jane shperblime te Xhennetit. Nje shije te tille te kendshme All-llahu i gjithefuqishem e ka krijuar dhe ia ka percaktuar efektet e saj ne jeten e njeriut ne kete bote per t’i trimeruar krijesat e veta per te menduar lidhur me lajmet e gezueshme qe i ka dhene nepermjet te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., per ata qe besojne dhe Ai i ka caktuar simptomat e tyre per te vertetuar se ekziston semundja ne trupin e njeriut dhe per t’i ekuilibruar shkaqet dhe pasojat e nevojshme sic eshte kerkuar. Pra, fjala e te Derguarit te All-llahut s.a.v.s.: “...ftohni me uje�, nenkupton gjithashtu bllokimin e pasojave te saj. Poeti arab Yrve bin Uzejne njehere ka thene:

“Kur e kam ndier se ne zemren time djeg zjarri i dashurise,
I kam lutur disa njerez te mire qe ta ftohin.
Ta zeme se ia kam dale ta ftohe me uje nga jashte,
Po cka do t’i shuaje te carat perveluese te flakeve te mia te brendshme?�10

Ashtu sic e ka pershkruar All-llahu i gjithefuqishem ujin e ftohte, i cili e shuan etjen, uji ne kete bote do t’i ftohe edhe gropat ku vlon zjarri i Xhehennemit. Enesi, (All-llahu qofte i kenaqur me te!), tegonte se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Nese keni zjarrmi, beni dush me uje te ftohte tre dite, cdo here ne mengjes�.11
Kur i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte temperature te larte, ai e kishte zakon te kerkonte nje shtambe uje te ftohte te cilen e derdhte ne koke ose bente gusull.
Ibn Maxhxhe ka shenuar qe Ebu Hurejre (All-llahu qofte i kenaqur me te!) e ka treguar nje hadith, ku tregon se temperatura eshte permendur para se ta permendte i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., dhe njeriu e ka mallkuar. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i eshte pergjigjur: “Mos e mallko, sepse temperatura e pastron trupin nga mekatet ne po ate menyre ne te cilen zjarri e heq papastertine nga hekuri�.12 Kjo eshte nje e vertete e madhe, sepse temperatura zbritet duke hequr dore nga ushqimi, me agjerim, percaktimin e dietes (ushqimit) dhe me pirjen e “ilacit adekuat�, qe jane ilace te cilat ndihmojne nxjerrjen e papastertive nga trupi dhe ne matjen e funksioneve te trupit, ekuilibrimin e tyre dhe pastrimin e substancave te tij. Sa i perket rolit te temperatures ne pastrimin e zemres se dikujt nga papastertite dhe ndyresite, ose ne sherimin e ndonje zemre te caktuar dhe te semundjeve vaskulare ose te tumoreve, keto gjera ua leme specialisteve kardiologe qe t’i njohin ato, por, me siguri, i Derguari i All-llahut e ka thene te verteten. Por, kur ndodh ndonje semundje e caktuar e zemres, e cila eshte e pashprese, ate nuk mund ta sheroje asgje. Megjithate, temperatura vertet mund t’i sheroje disa semundje specifike te zemres dhe te trupit, kurse mosperfillja e kesaj eshte me siguri mohim dhe veprim i gabuar.
Duke ndjekur fjalet e te Derguarit te All-llahut, ashabi i bekuar Ebu Hurejre njehere ka thene: “Nuk e dua asnje semundje, e cila me godet si temperatura, sepse ajo arrin ne pjeset me te vogla te trupit tim, prandaj All-llahu i gjithefuqishem seciles prej tyre ua jep nga nje pjese te shperblimit�.
Njehere, derisa isha semure nga ethet, i citova vargjet e nje poeti, i cili kishte thene:

“Thithesi i mekateve me vizitoi
dhe ndarjen ma imponoi.
Qofsh i mallkuar si shikues
Dhe si agresor.
Kur vendosi te me linte, me tha:
‘Çfare deshiron?’
I thashe: ‘Aman, me lere rehat, o kundervajtes!’�

Kur mendova lidhur me kete blasfemi ne fyerjen e asaj qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka ndaluar te mallkohet, thashe me vete: “Do te ishte me mire sikur poeti te kishte thene:
“Thithesi i mekateve me vizitoi per shkak te
kenaqesise personale,
E pranova si vizitor dhe
si agresor
Kur vendosi te me linte, me pyeti:
‘Çfare deshiron?’
I thashe: ‘Mos me lere vetem,
O thithes i mekateve te kundervajtesit!’�

Ne te vertete nje qendrim i tille do te ishte me perparimtar per te. Sa me perket mua, temperaturen time e luftova dhe e tejkalova shpejt.
Ne nje transmetim, per te cilen nuk jam i sigurt ne karakteristikat e saj ligjore, thuhet se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Te qenet semure nga temperatura nje dite i fshin mekatet e nje viti�.13 Ky hadith ka dy shpjegime te mundshme: se trupi i njeriut ka treqind e gjashtedhjete pjese (pjese qe cmontohen) dhe te qenet semure vetem per nje dite nga temperatura do t’i heqe mekatet e nje dite per secilen pjese. Nje mendim tjeter i mundshem eshte mendimi se pasojat e temperatures njeditore ne trup mund te zgjasin nje vit te plote. Ky eshte shpjegimi i pasojave nga perdorimi i metodes deduktive (arab. kiyas), duke u mbeshtetur ne fjalet e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s.: “Kush pi alkool (khamr), namazi nuk do t’i pranohet 40 dite�.14 Kjo do te thote se pasoja kimike e mpirjes ne trup do ta dobesoje sistemin nervor qendror dhe pasojat e tjera te alkoolit do te mbeten ne trup se paku 40 dite – All-llahu e di me se miri.
Imam Et-Tirmidhiu ne kompilimin e fjaleve te te derguarve ka shenuar se ne hadithin e Xhami’ut, te transmetuar nga Rafi’-bin Khadi, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Kushdo qe vuan nga temperatura, e cila eshte pjese e zjarrit te Xhehennemit, le ta shuaje me uje te ftohte. Le te gjeje nje lume, te futet ne te dhe te vihet perballe rrymes se ujit pas agimit, por para lindjes se diellit, dhe te lutet duke e permendur emrin e All-llahut: ‘Zot, ktheja shendetin robit Tend dhe konfirmoje te verteten qe e ka thene i Derguari Yt , s.a.v.s.’. Pastaj duhet te zhytet tri here duke e perseritur po ate lutje. Keshtu duhet bere tri dite radhazi ne mengjes. Nese ka nevoje edhe me, keshtu mund te bejme pese dite radhazi ne mengjes, por jo me shume se nente dite radhazi ne mengjes, sepse nje temperature e tille, me lejen e All-llahut, nuk do te zgjase me shume se nente mengjese�.15
Nje veprim i tille eshte vecanerisht i shendoshe ne kohen e temperaturave te veres, e sidomos i dobishem ne vise te nxehta, sic eshte Gadishulli Arabik. Uji ne ato ore te mengjesit eshte me i ftohte, sepse gjate gjithe nates ndodhet jashte ndikimit te rrezeve te diellit. Gjithashtu, ne ato ore te hershme te dites, trupi eshte me i pergatitur pas pushimit, dhe per arsye te ajrit te fresket dhe qetesise. Ne ate kohe kaq te pershtatshme, aftesia fizike se bashku me “ilacin e duhur�, qe ne kete rast eshte uji i ftohte, do t’i kundervihet temperatures afatshkurter ose edhe thatesise kur nuk e shoqeron enjtja, pezmatimi i brendshem ose simptoma te tjera biologjike te panatyrshme. Nje temperature e tille do te bjere me lejen e All-llahut.

[GRUDJANE]

KAPITULLI II

Rregullimi i peristaltikes
(i punes se zorreve)

Perparesite e mjaltit

Buhariu ne Sahihun e vet e shenon hadithin e treguar nga Ebu Se’id el-Hudri, ku thote se nje njeri kishte shkuar tek i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., dhe i kishte thene qe i vellai ankohej se zorret nuk i punojne mire. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e porositit: “Duhet te pije mjalte�. Njeriu kishte shkuar perseri dhe i kishte thene: “I dhashe te pije mjalte dhe nuk i ndihmoi aspak!� I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e keshilloi njesoj dy-tri here, kurse njeriu i shkonte gjithnje me te njejten pergjigje. Pas heres se trete apo te katert, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i tha: “All-llahu ka thene te verteten, ndersa barku i vellait tend genjen�.16 Po ky hadith eshte shenuar ne Sahihun e Muslimit, ne te cilin nje njeri thote: “Barku i vellait tim eshte nazeqar (i ndieshem)�, duke menduar ne ate se ka mundime, ka shqetesime dhe se aparati (sistemi) i tij digjestiv eshte i ngacmuar (Eshte shenuar ne Sahihu-l-Buhari).
Mjalti eshte shume14 i dobishem. Ai eshte mjet per shperlarje dhe laksativ. Permban veti pastruese dhe forcuese, i pastron arteriet dhe zorret nga papastertite. Eleminon bllokimin e melcise, te veshkave dhe te fshikezes urinare. Eshte gjithashtu konservans i pergjithshem. Ne mesin e preparateve te tjera natyrore, ndihmon ne ruajtjen e forces se ilaceve mjekesore. Mjalti ndihmon gjithashtu ne parandalimin e hyrjes se lageshtise ne zorre, sic ndodh ne te semuret me diare (barkqitje). Mjalti eshte me i mire se sheqeri, ne shume raste, dhe eshte me pak i embel, por me i forte. Prandaj, nese hahet pertej mases, mund te jete i demshem sepse, nese nuk tretet me uthull, shkakton vrer. Mjalti eshte i mire per njerez te moshuar, e ndal kollitjen dhe ne mjekesi eshte perdorur per sherimin e sekrecioneve jo te pastra (te ndotura) ne lukth dhe per ta nxehur tere strukturen e trupit. Mjalti eshte gjithashtu ilac i mire qe kthen oreksin e humbur dhe kur pihet i tretur ne uje te nxehte dhe ne shurup trendafili, ndihmon sherimin e te semurve nga rabiesi (terbimi) dhe eshte konstatuar se vepron si sistem mbrojtes kunder infeksioneve te metejshme. Mjalti eshte perdorur gjithashtu si kunderhelm (detoksikues) per ata qe perdorin droge dhe, ne mes te tjerash, si antitoksin (kunderhelm) ne sherimin e helmimit te rastesishem nga ngrenia e bimes se famlijes hija e nates (Hyoscyamus niger) ose kerpudhave te egra (helmuese). Kur pihet i tretur ne uje te nxehte, eshte ilac i mire kunder plageve te shkaktuara nga kafshimi i qenit. Si konservans, mjalti mund te perdoret per ta ruajtur mishin deri ne tre muaj. Eshte perdorur per fermentimin e kastravecave, kungujve, patllixhanit dhe te perimeve te ndryshme deri ne gjashte muaj. Duke qene i njohur si “konservans i sigurt�, mjalti eshte perdorur gjithashtu si perberes kryesor ne balsamimin e te vdekurve.
Kalimi i lehte i dores se lyer me mjalte neper floke, si yndyre, do te zhduke morrat dhe parazitet e tjere. Mund te perdoret gjithashtu si zbutes dhe freskues i flokeve dhe pershpejton rritjen e tyre. Perdorimi i mjaltit si yndyre per sy forcon te paret, ndersa ferkimi i dhembeve me mjalte i zbardhe dhe, kur perdoret si mjet per shperlarjen e gojes, forcon mishin e dhembeve dhe menjanon semundjen e tyre.
Vetite natyrore e bejne mjaltin mjet plotesues dhe tretes te shkelqyer, i hap poret e eneve te gjakut dhe lehteson rrjedhjen e gjakut menstrual, liron sekrecionet, ndihmon metabolizmin , hap gelqerizimet e melcise, te veshkave dhe te fshikezes se urines. Mjalti vertet ka vlere te madhe ushqyese (nutritive) dhe eshte pije e pijeve, embelsire e shkuar embelsires, maja e yndyres dhe nuk ka ushqim tjeter, qe All-llahu e ka krijuar per ne e qe mund te barazohet me vlerat e mjaltit dhe asgje nuk ka strukture sadopak te perafert me te.
Njerezit kane ditur per mjaltin qe ne kohe teper te lashta edhe para fillimit te rafinimit te sheqerit. Ne realitet, mjeket e koheve te lashta kane folur vetem per mjaltin, ndersa sheqerin nuk e kane permendur fare ne shkrimet e tyre. Si ushqim me kalori te larte (metabolik), mjalti eshte i fuqishem dhe i qendrueshem, ndersa sheqeri nuk tretet plotesisht dhe prodhon pak energji te nxehtesise ne trup, e cila zvogelohet shpejt. Nje energji e ketille, e perfituar kaq shpejt, i lejon trupit, i cili e ka crregulluar ekuilibrin e molekulave te patretshme, rikonstruksionin e mureve te brendshme te arterieve qe kane pesuar nga abrazioni (arterioskleroza) i shkaktuar nga kalimi i ketyre molekulave ne gjak (ne qarkullimin e gjakut). Sidoqofte, sheqeri eshte me i rende per lukthin, me pak i embel dhe me pak kalorik se mjalti.
I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte zakon (ndonjehere) te pinte mjalte te tretur ne uje ne lukth te thate dhe ky zakon i sillte dobi te medha dhe sekrete te papara, dhe, me vullnetin e Zotit, ne do t’i perpunojme me vone ne kete pjese, ku flitet per sherimin natyror me mjekesine natyrore (tibb).
Ibn Maxhxhe ka shenuar nje hadith te cilin e ka treguar Ebu Hurejre, (All-llahu qofte i kenaqur me te!), ku tregohet se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Kush ha mjalte se paku tre here ne muaj nuk do te vuaje nga semundje te renda�. 17
Ne nje hadith tjeter, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Perdorni dy ilace: mjaltin dhe Kur'anin�.18 Ne kete fjale te tij, ai, s.a.v.s., e ka lidhur mjekesine njerezore dhe mjekesine Hyjnore: ilacet per trup dhe ilacet per shpirt; faktorin natyror me ate shpirteror; dhe mjekesine e kesaj bote me ate te Xhennetit. Pasi e kuptuam kete, le t’i kthehemi rastit historik qe e permendem me siper, njeriut qe eshte interesuar per ilacin kunder shqetesimeve te lukthit te vellait te vet dhe ilacit te pershkruar nga i Derguari i All-llahut , s.a.v.s. Ne kete rast te caktuar (dhe specifik) shkak i kapsllekut (obstipacionit) dhe vuajtjeve te te vellait ishte ngrenia e tepruar e ushqimit dhe oreksi i stermadh, i cili shkaktoi dispepsi (gjendje e tretjes se dobet) dhe pengesa ne tretje te ushqimit. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i tha se duhet t’i jepte vellait per te pire mjalte te tretur ne menyre qe ta zbuse lukthin. Nje leng i tille i nxehte do t'i ndihmoje zorret qe te hapen (ndihmon peristaltiken dhe tonusin e zorreve) dhe do te ndihmoje ekskercionin (daljen) e mbeturinave (jashteqitjes). Pasi qe kjo mbyllje (obstipacion, kapsllek) eshte shkaktuar nga ushqimi i tepert qe ka ngrene per nje kohe te gjate, per c’shkak lukthi nga brenda eshte mbeshtjelle me mukus (sekrecion i brendshem) ose me materie yndyrore, e cila ka shkaktuar plogeshtine e indeve te lukthit dhe ka penguar sekrecionin e elementeve, ndersa lukthi eshte veshur me nje shtrese mukoze qimesh te shkurtra, te dendura dhe te ngritura, si te nje peshqiri. Kur nje substance e tille viskoze ngjitet perbrenda, ajo pengon ciklusin normal digjestiv dhe prish ushqimin (hedh ushqimin) prandaj duhet te perdorim pastruesin natyror dhe laksativin (mjete per clirim), sic eshte mjalti, ilaci me i mire nder ilacet e tjera, dhe sidomos kur perzihet me uje te nxehte. Qellimi mjekesor i perseritjes se trajtimit ka vlere te rendesishme terapeutike, sipas se ciles “ilaci i vertete� duhet te kete cilesi dhe sasi te percaktuar saktesisht per te qene efikas. Kur mungon ilaci i cili do te mund t’i plotesonte gjendjet e ketilla, ai nuk do te kete efekt, kurse, kur nuk e respekton fuqine e kerkuar (perberesit e kerkuar), ai do te dobesohet dhe do te shkaktoje dobesi te tjera. Prandaj, kur i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka pershkruar receten e dyte dhe te trete per sherim, ai ka treguar se gjendja eshte e mprehte dhe kerkon trajtim te metejshem dhe, eventualisht, se gjendja e caktuar ka kaluar. Kur i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i tha personit: “Zoti e ka thene te verteten, por lukthi i vellait tend genjen�, ai e ka perseritur vazhdimisht qendrimin (e vet) se mjalti eshte “ilaci i vertete� per gjendjen ne te cilen ndodhej vellai i atij dhe se “natyra e lukthit� te tij e ka hedhur qe nga fillimi i veprimit te ilacit (derisa ilaci kishte zene te vepronte).
Mjekesia e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., nuk eshte si mjekesia e mjekeve te tjere, sepse eshte mbeshtetur mbi frymezimin Hyjnor (vahj). Ajo eshte njera nder profecite dhe perfundimet e para te jashtezakonshme, ndersa shumica e diagnozave mjekesore bazohen ne intuite, supozim dhe eksperimente, te cilat nuk mund ta demantojne veprimin e argumentuar te mjekesise se Pejgamberit. Por, pergjithesisht, ai qe e pranon kete, beson ne karakterin sherues te saj, e ndjek me besim dhe i bindet vullnetarisht dhe me kenaqesi veprimeve te saj sheruese, ai, me lejen e Zotit, do te sherohet. Po ky parim i njejte i udheheq besimtaret kur All-llahu i gjithefuqishem thote per Kur'anin se ai eshte “Sherimi i asaj qe gjendet ne kraharoret tuaj�. (Junus, 57)
Prandaj, kur verejtja nuk eshte pranuar me ate lloj besimi, semundja nuk do te sherohet. Kjo me siguri do ta rrise blasfemine e te pafeve, do te perhape dyfytyresine e mburraveceve dhe do te rrite semundjet e tyre – edhe atehere kur ata do ta perdorin mjekesine e percaktuar te Pejgamberit dhe, me siguri, mjekesia e Pejgamberit kryesisht do te jete ne perputhje me trupin e bindur te besimtarit qe eshte bekuar me fe dhe, ngjashem me kete, mjekesia e Kur'anit do t’i sheroje semundjet e shpirtrave te bekuar dhe me zemra te gjalla. Prandaj, ata qe bejne perjashtim nga mjekesia e Pejgamberit (ne ilacet e Pejgamberit) nuk do te kene dobi nga ajo sikurse edhe ata qe diskutojne kunder ilaceve te Kur'anit nuk mund te kene dobi nga ajo. Ky nuk eshte gabim (mosefikasitet) i mjekesise, por, para se gjithash, rrjedh nga mungesa e frymes shpirterore te saj, perdhosja e vendqendrimit te shenjte te zemres dhe nga moszbatimi i udhezimit te Zotit (Kur'anit).
All-llahu i gjithefuqishem thote ne Kur'an: “Nga barqet e tyre (te bleteve) del leng, ngjyra e te cilit eshte e ndryshme dhe ne te cilin ka sherim (bar-ilac) per njerez. Edhe ne kete ka arsye per ate popull qe mendon thelle�. (En Nahl, 69)
Me siguri, All-llahu eshte ai qe dhuron suksesin. Ai eshte Zoti i gjithedijshem.

KAPITULLI III

Sherimi i murtajes (Pesta)

Ne Dy sahihet eshte shenuar qe Usame bin Zejdi ka degjuar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Murtaja eshte fatkeqesi e derguar si denim i Zotit per popullin e Beni-Israileve dhe per ata qe ishin para jush. Nese degjoni se ka rene murtaja ne ndonje vend, mos hyni aty, por nese ajo paraqitet derisa jeni ne ate vend, mos ikni prej andej�.19
Murtaja eshte semundje infektuese vdekjeprurese, e sidomos murtaja glandulare (gjendra limfatike te rritura). Murtaja glandulare eshte pezmatim fatal i cili shoqerohet me djersitje te theksuara dhe dhembje te theksuara dhe te padurueshme. Ne mjekesi perkufizohet si semundje e rende infektuese me etiologji bakteriale. Ben pjese ne grupin e zoonozave dhe te semundjeve karantinoze. Manifestimi klinik eshte si pezmatim i gjendrave limfatike, pezmatim i mushkerive dhe forma septike. Edhe sot murtaja dominon ne menyre endemike, sidomos ne disa vise te Azise dhe te Afrikes, prej nga kalon kohe pas kohe dhe perhapet ne vende te tjera te botes. Burim i infeksionit jane brejtesit, ne radhe te pare minjte, lepujt dhe ketrat. Shkaktar eshte bacili gram-negativ, Pasteurella pestis, i cili ka endotoksine.
Shkaktari arrin te depertoje deri te gjendrat limfatike rajonale duke liruar endotoksine qe shkaktojne pezmatim hemorragjik, nekroze, enjtje te gjendrave, qelbezim dhe intoksikim te pergjithshem.
Vdekshmeria e te semureve nga kjo semundje eshte kryesisht e larte dhe sillet deri ne 60%, ndersa te format mushkerore dhe septike arrin gati 100%.
Aishja (All-llahu qofte i kenaqur me te!) e kishte pyetur te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s.:�Ç’eshte murtaja?� Ai i ishte pergjigjur: “Gjender e enjtur si ajo e devese, kurse paraqitet ne gjendrat e gilcave dhe nen sqetulla�.20
Per kete murtaja (ta’uun) e pershkruar ne tri format e cekura, deri te forma vdekjeprurese, per te cilen po e citojme hadithin e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s.:�Murtaja eshte shehadet (martirizim) per secilin mysliman�.21
Eshte me rendesi te permendet se nder krijesat e All-llahut, shpirti njerezor eshte me i ndieshmi ne rrethin ku jeton dhe per kete fuqia e veprimit shpirteror eshte shume me efikase se ajo qe shkaktojne (prodhojne) ilacet ne trupin e njeriut.
Infektimi spontan (semundja ngjitese) i molekulave ne ajer eshte vetem njeri nga faktoret kryesor qe shkaktojne pasoja, sepse duke u infektuar ato shkaktojne murtajen. Ky ndryshim i substancave ne ajer ndikon ne sekrecionet e trupit dhe shkakton perhapjen e semundjes, e cila rezulton me crregullimin e molekulave te trupit dhe me zhvillimin e nekrozes se qelizave virulente qe prodhojne ere te rende e te pakendshme. Kjo ere e rende eshte pasoje e abnormaliteteve te ndryshme malinje. Mund te verehet se murtaja eshte me teper infektive (ngjitese) kah fundi i veres dhe ne vjeshte. Kjo ndodh per shkak te sasise se shtuar te vrerit dhe pamundesise qe trupi ta metabolizoje tere sasine e vrerit. Kjo sasi e shtuar e vrerit qelbezohet dhe behet infektuese, sidomos kur ne te ekzistojne edhe gjendje receptive, sic eshte rasti me personat e trashe, te cilet ushtrojne fare pak dhe nuk i kushtojne rendesi dietes. Prandaj ne keto kushte do te jete e mundshme qe keta njerez te trashe te jene gjithnje kandidate te mundshem per t’u semure. Pranvera eshte stina me e shendetshme.
Ketyre faktoreve shpirterore negative dhe te demshem u kundervihen faktoret e fuqishem, sic jane: lutjet e verteta, lutjet nenshtruese, adhurimi i sinqerte, afersia me Zotin, miresia dhe leximi i Kur'anit. Te gjithe keta faktore krijojne nje mjedis pozitiv shpirteror dhe krijojne prezencen e fuqive te pastra dhe pa te meta shpirterore qe jane dominuese dhe te lejuara nga Zoti.
Ne te vertete ne jemi perpjekur, sic jane perpjekur edhe shume njerez te tjere para nesh, qe te zbatojme praktiken e stimulimit (kurajimit) te nje mjedisi shpirteror te tille pozitiv, duke shqiptuar bekimet e Zotit dhe nxitjen e prezences se vazhdueshme pozitive te ketyre vetive pozitive dhe paqedashese te shpirtrave ose te shpirtrave te meleqve (arvvah malakijja). Ne kemi vertetuar gjithashtu shume here pasojat shpirterore shendetesore , te afersise dhe te rolit te tyre ne zmbrapsjen e elementeve te demshme.
Ne hadith eshte thene: “Kur yjet paraqiten ne pamjen e tyre ekspresive (d.m.th. ne pranvere), ngriten lart fatkeqesi te medha�.22 Fjala nexhm mund te shpjegohet po ashtu me kuptimin pranvere ose mund te paraqese yllin Alcyone (ylli me i shndritshem ne Galaktiken Taurus). Ne lidhje me kete teme, El Tejimijjiu, ne librin e tij te sherimit me titull El-Shifa, thekson se prirja (inklinacioni ) e Alcyonit ne agim ose paraqitja e tij para agimit ka ndikim te madh ne ndotjen e ajrit dhe ne pasojat e mevonshme ne sekrecionet e trupit. Ebu Muhammed bin Qutaiba ka shenuar se “para dhe pas paraqitjes se Alcyonit, njerezit dhe kafshet sulmohen nga semundjet, ndersa fatkeqesite e tij (semundjet) zgjasin derisa ylli duket me dobet sesa ne kohen kur perendon�. Ketu verejme se lindja dhe perendimi i yllit Alcyone shenon fundin e dimrit dhe fillimin e pranveres. Edhe nje shenim ne kete teme: eshte thene se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka ndaluar blerjen dhe shitjen e frutave para se te piqen dhe kete e ka bere per te siguruar dobine e tyre dhe ka dhene urdher qe te kontrollohet perhapja e mundshme e semundjes.
Ne permbledhjet me hadithe te te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., eshte shenuar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Nese degjoni se ka rene murtaja ne ndonje vend, mos hyni aty, por nese ajo ka rene ne vendin ku jeni ju, mos ikni prej andej�. (Buhariu dhe Muslimi). Kjo ndalese e te Derguarit te All-llahut, qe u eshte urdheruar njerezve qe te mos i afrohen vendit te perfshire nga murtaja, eshte parandalimi me i mire kunder perhapjes se metejshme te saj, sepse njeriu do te binte ne kontakt me ajrin e infektuar dhe do te mund te vuante nga ajo lengate e rende. Po te vepronte ndryshe, ai do t’i shkelte detyrimet fetare. Ai eshte i detyruar te qendroje larg murtajes, dhe kjo ndalese eshte mbrojtje e jetes personale.
Keshtu, ndalesa per te mos hyre ne vendet e infektuara do te zvogeloje fatkeqesine dhe gjithashtu eshte nje udhezim kunder hyrjes ne vendet qe jane perfshire nga murtaja. Kjo urdherese ndalon gjithashtu perzierjen me njerez qe jane zhytur ne mekate, sepse semundja e tyre eshte destruktive. Sa i perket aspektit tjeter te hadithit: “Mos ikni prej andej�, ka dy kuptime te mundshme: te parandaloje perhapjen e semundjes permes karantines, d.m.th. ata te cilet tashme jane infektuar, duhet te jene te vetedijshem qe largimi i tyre ne ndonje vend tjeter do te perhape murtajen atje dhe se bashku me te edhe mundesine e vdekjes se shume njerezve. Ne kete shohim keshillen qe mendjet njerezore te detyrohen dhe te mesojne fene e All-llahut te gjithefuqishem, qe te provojne te jene te durueshem ndaj urdhrit te Tij dhe qe te mesojne si te gjejne kenaqesi dhe rehati ne kete dhe te miratojne gjykimin e Tij dhe, mbi baze te mendimeve mjekesore, mjekesia me e mire parandaluese per ate njeri qe ndodhet ne vendin ku ka rene murtaja eshte qe te lirohet nga mbeturinat e lageshta te trupit, te kontrolloje pirjen e lengjeve dhe ta kufizoje dieten vetem ne ushqim te thate. Nje mjekesi e tille parandaluese nuk duhet te shoqerohet me asnje ushtrim fizik apo larje ne uje te nxehte. perndryshe, edhe ne keto rrethana, pjesemarrja ne ushtrime te renda fizike ose larja (ne banje) me uje te nxehte, do ta ndihmoje ndonje mbeturine te infektuar, qe ndonjehere mund te mbetet ne trup, qe te perzihet me lengjet (sekrecionet) e lukthit dhe te zhvilloje komplikacione te metejshme shendetesore ne kohen kur semundja eshte dominuese.
Ne vend te kesaj do te duhej bere pushim, te kontrollohen emocionet, dhe te kufizohet levizja, ne menyre qe te ruhet fuqia dhe te punojne sistemet natyrore te mbrotjes te individit. Pervec kesaj, shqetesimi shpirteror qe lidhet me largimin nga vendi ku ka rene murtaja shpeshhere eshte me shqetesuesi dhe kerkon perpjekje te mundimshme, ndersa cdo levizje ne rrethana te tilla mund te kete pasoja te demshme per trupin. All-llahu e di me se miri.
Sa i perket ndaleses se te Derguarit per te mos hyre ne vendin ku ka rene murtaja, kjo ndalese nenkupton parandalimin e vuajtjeve te metejshme dhe per t’i siguruar trupit rol me te madh per t’i sherbyer dhe per ta adhuruar Zotin; per ta penguar thithjen e ajrit te infektuar ne menyre qe te mos behet viktime e semundjes; per ta izoluar dhe per ta penguar kontaktin e drejtperdrejte me te semuret e infektuar, sic eshte shenuar ne permbledhjen me hadithe Djersitja (shperlarja) eshte faktor i destruksionit 23 te Ebu Davudit, gje qe, mbi baze te asaj qe ka thene Ibn Qutaibi, nenkupton: “Kontakti fizik me personin e semure ndihmon (perhap) te njejten semundje� dhe kontakti me semundjen mund te ndikoje ne shpirtin dhe te shkaktoje depresion, qe eshte po ashtu faktor i destruksionit.
Te pakta kane qene semundjet infektive qe kane pasur ndikim aq te madh ne historine e njerezimit sic ka pasur murtaja. Sticker, historian i murtajes, ka paraqitur shume te dhena per epidemite e medha te kesaj semundjeje, te cilat kane shfarosur popullaten si zjarri barin e thate.
Nga kjo semundje gjate shek. XIV kane vdekur 25 milione njerez dhe ka qene e njohur me emrin “vdekja e zeze�.
Nga fundi i shek. XIX eshte paraqitur epidemi e madhe e murtajes ne Kine, prej nga kaloi ne Hong-Kong, per te kaluar pastaj ne kontinente te tjera nepermjet rrugeve tregtare. Thuhet se gjate asaj epidemie kane humbur jeten mbi 10 milione njerez. Gjate kesaj epidemie te madhe, ne vitin 1895, Yersin dhe Kitasato, kane zbuluar shkaktarin e murtajes – Pasteurela pestis.
Sipas infektologeve, murtaja eshte nje semundje ngjitese antropozoonoze me perhapje endemo-epidemike qe shkaktohet nga Pasteurella pestis dhe ben pjese ne semundjet e konventes. Semundja prek kryesisht brejtesit, te cilet jane rezervuari kryesor i semundjes ne natyre, dhe i transmetohet njeriut nepermjet pickimit te pleshtit te infektuar te miut, ne rastet e murtajes burbonike (gjendrave), ose me anen e sterkalave ne rastet e pneumonise (pezmatimi i mushkerive) pestoze. Semundja te njeriu karakterizohet me nje fillim te menjehershem, temperature te larte, rritje te gjendrave limfatike rajonale, intoksikim i shprehur dhe vdekshmeri te larte te murtajes septike e pulmonare.
Nje rruge tjeter transmetimi eshte edhe ajo me anen e kontaktit te drejtperdrejte gjate rrjepjes se kafsheve te semura qe kane lekure te semure.
Forma pulmonare e murtajes transmetohet me anen e sterkalave te njeriut te semure qe kalojne te njeriu i shendoshe. Rrezik per njeriun paraqesin edhe pluhurat, te cilet permbajne gjak, peshtyme ose fekale te thata te pleshtave te infektuar.
Bacili i murtajes mund te perdoret si arme bakteriologjike, duke e hedhur ne forme aerozoli. Ne kete rast mundesia per t’u infektuar eshte shume e madhe dhe sillet nga 80-90% e popullsise.
Per mungese te mjekimit, nga murtaja vdesin 30-90% e rasteve. Te semuret duhet te izolohen, kurse personat qe kane qene ne kontakt me te semuret duhet te mbahen ne karantine.
Ne hadithin e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., shohim nje mrekulli te vertete, sepse ai para 15 shekujve e ka pershkruar aq bukur kete semundje, duke i mesuar dhe udhezuar njerezit per te marre masat parandaluese.
Ne fund, ndalesa qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., qe te shendoshet mos te kene kontakt te drejtperdrejte me te semuret, tregon per kujdesin, parandalimin dhe kufizimin e ekspozimit te demshem, ndersa ndalesa e dyte kunder ikjes nga vendi i epidemise, nese i bie ne mend atij qe ndodhet aty, lidhet me nevojen qe te parandaloje perhapjen e semundjes dhe te plotesoje besimin tek All-llahu i gjithefuqishem dhe qe te pranohet urdhri i Tij, ndersa perdoren metoda parandaluese qe te kufizojne kontaminimin. Ky hadith i te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., paraqet te dy udhezimet praktike dhe kontrollin nepermes diturise.
Lidhur me kete teme, eshte thene ne Sahih se njehere Omer bin El-Hatabi i kishte udhehequr ashabet drejt Sirise. Ne rruge e siper, kur ishte afruar te caku, takoi Ebu Ubejde el-Xherrahun dhe shoket e tjeret, te cilet i treguan per epidemine e murtajes, e cila e kishte pllakosur ate vend. Me ate rast u be nje diskutim i rrepte ne mes te ashabeve. Pastaj Omeri i tha Ibn Abbasit qe t’i therrsite muhaxhiret per keshillim ne cadren e tij. Ata ishin te ndare ne mendime dhe nuk dinin a te vazhdonin udhetimin apo te kthehen ne Medine. Omeri kerkoi takim te vecante me ensaret, te cilet po ashtu kishin mendime te ndryshme. Pastaj kerkoi keshillime te vecanta me ashabet e vjeter te fisit Kurejsh dhe aty takoi dy veta te cilet nuk u pajtuan qe te nderpresin udhetimin, prandaj Omeri (All-llahu qofte i kenaqur me te!) e shpalli vendimin qe ushtria te kthehej mbrapsht ne Medine. Ne ate cast Ebu Ubejde el-Xherrah e pyeti: “A po iken nga percaktimi i All-llahut?� Omeri u pergjigj: “Do te kisha deshiruar qe per kete te me kishte pyetur dikush tjeter, Ebu Ubejde. Po, vertet do te ikim nga njeri urdher i Zotit drejt urdhrit tjeter. Si thua, nese jeton me devete dhe sheh nje lugine me dy peizazhe: nje te gjelber, kurse tjetri i thate, dhe i con ne luginen plot gjelberim dhe uje, do te ndjekesh vullnetin e All-llahut, ndersa nese i con ne pjesen e thate e te pajete, a do ta ndjekesh vullnetin e All-llahut?� Atehere nderhyri Abdurrahman bin Avf , r.a., dhe tha: “E kam degjuar te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., duke thene: “Nese degjoni se ne nje vend ka rene murtaja, e ju ndodheni aty, mos u largoni dhe mos ikni prej andej, ndersa nese degjoni qe ne ndonje vend ka rene murtaja, mos shkoni atje!�24

[GRUDJANE]

KAPITULLI IV

Sherimi i edemit
(Semundja e ujit)

Muslimi ka shenuar ne Sahihun e tij ngjarjen e nje grupi beduinesh qe erdhen ne Medine: “Gjate qendrimit tone ne Medine kemi ndier nje gjendje abnormale te zorreve. Ato ishin bere te forta (te pandieshme), barqet tona ishin fryre dhe ndienim plogeshti, dobesi dhe lodhje te pergjithshme ne gjymtyret tona...�. Kur e njoftuan te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., me gjendjen e tyre, ai tha: “Do te duhej te kerkonit tufen e deveve qe jane sadaka (sigurisht ka menduar ne ate qe arabet e kane dhene sadakane e devese duke i derguar ne shkretetire per t’i perdorur dikush) dhe pini urinen dhe qumeshtin e tyre�. Kur vepruan si u tha Pejgamberi, duke bere kete trajtim, ata u sheruan nga semundja. Kur u sheruan, i rrahen barinjte, ua moren devete dhe keshtu luftuan kunder All-llahut dhe te Derguarit te Tij , s.a.v.s., (d.m.th. i shkelen rregullat e Tij dhe rregullat e te Derguarit te All-llahut). I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., dergoi njerez t’i ndjekin dhe i zune, ua pren duart dhe kembet dhe i verbuan, pastaj i lane te vdisnin ne diell�.25 Ky hadith eshte shenuar gjithashtu ne Sahihun e Buhariut.26
Edemi eshte semundje qe manifestohet me shtimin e sasise se lengut intersticial. Dallojme edeme te pergjithshme dhe te lokalizuara.
Edemet e pergjithshem jane: kardiake (te zemres); renale (te veshkave); hipoproteinemike (edemi nga uria, edemi i semundjeve te melcise); endokrin (miksedeni, M. Basedowi, shtatzenia); medikamentoz (ATCH, kortizoni, fenibutazoni) etj.
Edemet e lokalizuara: ne te dy kembet (kordiak, renal, tromboza e venes kava, inf. staza limfatike, pedes plani); ujera ne kembe (tromboza, tromboflebitisi, staza venoze dhe staza limfatike); infeksioni, pickimi nga insektet, edemi i Quink-ut).
Diuretiket dhe laksativet jane ilace te njohura kunder edemit. Ata e bejne te mundur nxjerrjen jashte te urines. Diuretiket (ilace qe shkaktojne nxjerrjen e lengut te tepert me urine) jane gjetur ne urinen dhe qumeshtin e devese gjate ciklit te mbarsimit te saj. Per kete arsye i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ua keshilloi kete ilac, duke qene se cilesia e qumeshtit e ben te mundur dhe siguron urinimin e pershpejtuar, eshte laksativ i lehte dhe rregullon peristaltiken (punen) e zorreve. Pasojat e ketij ilaci (diuretiku) rrisin efikasitetin nese tufa e deveve ushqehet me pelin jashtezakonisht aromatik (lat. Genus artemisia) ose, ne mes te tjerash, duke e kombinuar me llojin shumevjecar te absintit (lat. Artemisia abstinthium), qe prodhon vaj te hidhur, te hasres se kenetave, te pishes, te drureve te jugut (lat. Artemisia obrotanum), te pelinit te arte (lat. Artemisia comphorata), kamfirit (lat. Andropogon schoenanthus), te nardit (dispiku) (lat. Nadostachys jatamanis) te familjes se bimeve sheruese kineze, e cila permban lule te bardha e ndonjehere te verdha, kurse rrenjet i ka aromatike, ose me sanen e deveve si ushqim. Te gjitha keto jane ilace natyrore qe sherbejne dhe ndihmojne ne sherimin e enjtjes (edem).


KAPITULLI V

Sherimi i plageve

Ne Sahih eshte shenuar se dikush e kishte pyetur Sehl bin Sa'din per menyren si eshte sheruar plaga e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., kur ishte plagosur ne Luften e Uhudit. Ai ishte pergjigjur: “Ne diten kur u zhvilluar lufta, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ishte plagosur ne fytyre, dhembin e syrit e kishte te thyer dhe i ishte thyer perkrenarja. E kam pare Fatimen, vajzen e tij ( All-llahu qofte i kenaqur me te!) duke ia pastruar plagen dhe duke ia fshire me kujdes gjakun qe i rridhte neper fytyre. E kam pare Aliun, gjithashtu, (All-llahu e bekofte qendrimin e tij!), si qendronte prane saj dhe e perdorte parzmoren prej celiku si ene per t’ia pastruar plagen me uje. Kur e kuptoi se nuk po mund ta ndalte gjakderdhjen, preu nje cope te vogel te hasres (shtroje e vrazhde qe sherben per t’u ulur), e dogji derisa e beri hi, dhe ate hi ia vuri siper plages. Ashtu e mbajti derisa u ngjiz (koagulua) gjaku�.27
Ne te vertete hiri i prodhuar prej kashtes se hasres ka efekte te fuqishme, aglutinike per t’u grumbulluar se bashku me qelizat e gjakut dhe ne ndaljen e gjakderdhjes. Keto pluhura pranohen shume mire, sepse jane shume perthithese, dhe shume pak e ngacmojne plagen. Ne anen tjeter, venia e absorbuesve te forte dhe absorbuesve te paqendrueshem ne plage mund te trazoje gjakun dhe te rrite sasine e rrjedhjes se tij. Perdorimi i pluhurit te thate te papirusit si puder, ose perzierja e tij me uthull, mund te ndale gjakun ne hunde (epistaksis) ose gjakderdhjen nga hunda (arab. ru’af). Ne librin e tij te njohur Kanun fi tibbi (Ligji i mjekesise), Ibn Sina ka permendur gjithashtu perdorimin e tij si antiseptik (agens antiseptik) per sterilizimin e plageve te fresketa dhe per ngjizjen (koagulimin) e gjakut.
Bima prej se ciles perfitohet papirusi rritet shume ne viset perreth Nilit ne Egjipt dhe ka qene perdorur ne Egjiptin e Vjeter si material per te shkruar. Bima e papirusit eshte e ftohte dhe e thate dhe eshte e dobishme per sherimin e plageve ne rastet e gangrenes (plage gangrenoze) ne goje si agens per mpiksjen e gjakut (si koagulans) dhe per parapengimin e perhapjes se te thateve (ulcerave) malinj.

[GRUDJANE]

KAPITULLI VI

Sherimi duke pire mjalte, kauterizimi28 dhe
leshuarja (derdhja) e gjakut duke prere lekuren29

Ne Sahihun e Buhariut eshte shenuar qe Ibn Abbasi , r.a., ka cituar te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., i cili ka thene: “Sherimi gjendet ne mes te perdorimit te shurupit te mjaltit, leshimit te gjakut duke prere lekuren, dhe kauterizimit me zjarr, por une ia kam ndaluar kauterizimin ummetit tim�.30
Lidhur me kete teme, Ebu Abdullah el-Madhiri ka thene: “Semundjet kongjestive (te cilat shkaktojne grumbullimin e gjakut-kongjestionin) ose jane pasoje e gjakut, ose e vrerit te verdhe, ose e tajitjes, ose e vrerit te kuq�.
Kur gjaku eshte shkaktar, atehere ilaci mund te gjendet ne leshimin e gjakut (flebotomia- ventuza). Pastaj, nese shkaktare jane tre sekrecionet e tjera, atehere ilacet e tyre konsistojne ne perdorimin e disa purgativeve. Ne hadithin e permendur me lart, rrjedh se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka dhene perparesi perdorimit te mjaltit si pastrues i rendesishem, si freskues i lehte, mbi laksativet (pastrues) e hidhur, por leshimit te gjakut me ane te prerjes se lekures i ka dhene perparesi ndaj kauterizimit. Disa komentues kane shpjeguar leshimin e gjakut me prerje lekure dhe kur sherimi eshte joefikas, kauterizimi me zjarr eshte mjeti i fundit.
Ne nje hadith tjeter, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Une vete nuk e preferoj kauterizimin�.31 I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka preferuar perdorimin e kauterizimit si ilac vetem atehere kur ilacet e tjera kunder grumbullimit te gjakut (ilacet dekongjesitve) nuk jane efikase dhe ky rast qe ka dhembje te vogel dhe te lehte nuk mund te kerkoje mjetin e fundit te durimit te dhembjes, shkak i se ciles eshte kauterizimi. Seid el-Hattabi ka treguar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka bere kauterizimin Sa’d ibn Muadhit per ta parapenguar gjakderdhjen, e cila, po te mos sherohej menjehere, do t’i shkaktonte pasoja fatale.
Disa mjeke pohojne se semundjet humorale (semundjet e sekrecioneve te trupit) shkaktohen nga interaksioni me sekrecionet e trupit ose pa keto. Sic kemi shpjeguar me pare, kater sekrecionet e trupit mund te jene: nxehtesia, ftohtesia, lageshtia ose thatesia, ose keto manifestohen si te perziera (te bashkuara). Jane te dobishme gjendjet qe kane nxehtesi dhe ftohtesi, kurse gjendjet e lageshtise dhe te thatesise nuk jane efikase.
Rregullisht, gjendja e dobishme gjendet nga fakti se nuk veprojne (se nuk jane efikase). Pasi qe keto sekrecione te trupit ekzistojne ne gjendje kinetike (levizese), ato jane te gershetuara me elemente (gjera, substanca) te trupit, ato rregullojne panderprere cfaredo mungese te ekuilibrit te sekrecioneve te trupit. Per kete shkak, thelbi i fjales se Pejgamberit, e cila ben fjale per natyren themelore te sherimit te semundjes se nxehte ose te ftohte, qendron ne pastrimin e gjakut duke e leshuar nepermjet prerjes se lekures ose prerjes siperfaqesore te venes ne kupezore. Veprimet e tilla kryejne pastrimin dhe tregojne me besnikeri qetesimin e sekrecioneve te trupit. Ne anen tjeter, sherimi i gjendjes se ftohte kerkon nxehjen e elementeve, ndersa nje cilesi te tille e ka mjalti dhe per kete arsye kerkon te pastrohet (purgacioni), sepse mjalti eshte laksativ, mjet per heqjen e shtresimeve te holla (p.sh. ne lobuse ose ne zorre), tretes dhe abluent. Ekuilibri (mosekuilibri i sekrecioneve te trupit) do te sherohet gradualisht dhe me siguri ne krahasim me parregullsine qe lidhet me perdorimin e nje purgativi te forte (substance per pastrimin e zorreve).
Sa i perket perdorimit te kauterizimit per sherimin e seciles prej ketyre semundjeve (fizike), i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka lejuar perdorimin e tij vetem si zgjidhje te fundit, sepse semundja humorale (semundja e sekrecioneve te trupit) mundet, ne mes te tjerash, te jete: e mprehte dhe per kete, te nderpritet shpejt pa perdorimin e kauterizimit, ose kronike, per cka kauterizimi behet me se miri ne gjymtyren e lenduar, dhe pasi te jete kryer pastrimi (purgacioni) i gjakut. Kurse, ne rast se elementi (substanca) i ftohte dhe i dendur deperton nen lekure, ku e zhvillon nje kore (dregez) te vrazhde, te ftohte e te dendur, e cila do ta pengoje funksionimin e ekuilibruar te sekrecionit te trupit, ajo do te behet kronike. Me kete rast qelizat fqinje do te perhapen dhe do te ndryshojne duke u bere si vete ato. Nje semundje e tille infektuese mund te sherohet me kauterizim, si mjet i fundit per te eleminuar shkaktarin (substancen qe ka shkaktuar semundjen). Prandaj, nga keto hadithe, ne mesojme per menyren e sherimit te semundjeve fizike kur struktura e tyre i hedh dhe nuk i pranon as ilacet me efikase, sic e kemi mesuar trajtimin themelor (menyren themelore te mjekimit) te semundjeve te thjeshta nga hadithi: “Fuqia e nxehtesise eshte ajo qe pjek e djeg fuqishem, sikur te jete leshuar nga zjarri pervelues i Xhehennemit, prandaj duhet ta ftohni me uje�.

Leshimi i gjakut ne kupezore duke prere lekuren *

Sa i perket sherimit te semundjes duke e leshuar gjakun me ane te prerjes se lekures (flebotomia) ne kupezore, si mase terapeutike, disa hadithe jane shenuar ne Sahihun e Buhariut dhe ne permbledhjen me hadithe qe i ka treguar Ibn Maxhxhe. Pervec te tjerave Ibn Abbasi ka shenuar gjithashtu qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Eshte i bekuar ai rob i cili leshon gjak me ane te prerjes se lekures (flebotomia). Kjo pastron gjakun, qeteson pezmatimet e brendshme dhe forcon te parit�. Ai ka thene gjithashtu se leshimi i gjakut duke prere lekuren (hixhama) eshte njeri prej ilaceve me te mire�.32
Ebu Hurejre ka treguar qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Ditet e 17, 19 dhe 21 te muajve henore (lunar) jane ditet me te mira per leshimin e gjakut me ane te prerjes se lekures dhe rrjedhja e tij ne kupezore (flebotomia). Ibn Maxhxhe ka shenuar gjithashtu se i Derguari i All-llahut ka thene: “Disa prej trajtimeve tuaja me te mira (sheruese) jane: perdorimi i ilaceve (qe perfitohen nga bimet natyrore) me ane te thithjes me hunde, leshimi i gjakut duke prere siperfaqen e venes ne kupezore dhe purgacioni�. Menyra e fundit eshte e mire sidomos per banoret e Gadishullit Arabik dhe per ata te vendeve te brezit te nxehte.

Dobite nga leshimi i gjakut me ane te prerjes se lekures (flebotomia)



Leshimi i gjakut me ane te prerjes se lekures (flebotomia) eshte trajtim per semundje te ndryshme. Kjo menyre nxjerr gjakun jashte nepermes poreve te lekures, pastron lekuren nga infektimi dhe sjell agenset sherues natyrore (imunokorpet) ne ate vend. Ndonjehere leshimi i gjakut me ane te prerjes se lekures eshte me efikas per semundjet e lekures, sesa leshimi i gjakut me prerje siperfaqesore te venes, ndersa leshimi i gjakut ne kupezore, me ane te prerjes siperfaqesore te venes, eshte trajtimi me i mire per semundjet qe jane skajshmerisht te pashpresa per t’u sheruar. Vendimi per te zbatuar njeren nder dy metodat varet nga disa momente. Ketu hyn koha, vendi, mosha e pacientit, sekrecionet e trupit ne vende te nxehta, stinet e nxehta te vitit dhe castet e nxehta individuale, ne rastet kur gjaku i individit eshte i trazuar (i nxehur, i agjituar).
Leshimi i gjakut me ane te prerjes siperfaqesore te lekures eshte i dobishem gjithashtu per femren, sepse kjo menyre nxit tek ajo ciklin menstrual. Ne ate rast, leshimi i gjakut me ane te prerjes siperfaqesore te lekures e nxjerr jashte ate qe nuk mund ta beje leshimi i gjakut nga vena.
Leshimi i gjakut me ane te prerjes siperfaqesore te lekures eshte me i mire per te rinjte dhe per ata qe nuk e perballojne dot leshimin e gjakut me ane te prerjes siperfaqesore te venes. Mjeket pajtohen po ashtu se leshimi i gjakut me ane te prerjes siperfaqesore te lekures eshte trajtim me i mire per viset e nxehta, ndersa leshimi i gjakut me ane te prerjes siperfaqesore te venes eshte me i pershtatshem per viset e ftohta. Leshimi i gjakut me ane te prerjes siperfaqesore te lekures duhet te behet ne mesin e muajit henor dhe ne kohen kur hena eshte ne fazen pas henes se plote dhe para henes se re dhe, gjithsesi, gjate kohes se ¾ te henes. Kjo eshte kohe me e pershtatshme per shkak se gjate kohes sa zgjat gjysma e pare e henes rrjedhja e gjakut eshte e ftohte, jokongjestive dhe ne gjendje te hiperemise pasive (gjendje abnormale e sasise se madhe te gjakut ne cdo pjese te trupit). Edhe pse cdo sekrecion i trupit arrin kulmin e depertimit te vet te brendshem ne intervale te ndryshme, te gjitha ato e arrijne kulminacionin e tyre ne mes te muajit dhe ne cerekun e trete te henes. Po kete mendim e ka shprehur edhe Ibn Sina (Avicena), duke shtuar se “leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes siperfaqesore te lekures nuk duhet bere gjate kohes se rritjes se henes (periudha nga fillimi i henes deri para henes se plote),33 sepse ne ate kohe sekrecionet e trupit dhe bashkedyzimet e tyre (ahlatet) nuk e kane ngopur gjakun (nuk jane grumbulluar ne gjak) ose nuk gjenden ne sasi te madhe ne gjak, dhe ne kohen e cerekut te fundit te henes, ngase, ne te kunderten, intensiteti i nje koncentrimi te tille nuk do te jete i pershtatshem per te nxjerre te gjitha dobite nga leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes siperfaqesore te lekures�.
Theksimi i ketij hadithi eshte bere me qellim qe te tregohet se leshuarja e gjakut ne kupezore me ane te prerjes siperfaqesore te lekures vlen per ata qe jetojne ne vise te nxehta. Arsyeja e kesaj eshte se gjaku i tyre eshte me i holle dhe ndodhet me afer siperfaqes se lekures. Ne vise te nxehta, nje terheqje e tille e gjakut me ane te nxehtesise se rrezeve te diellit, mund te tejngope me gjak zona te ndryshme nen lekure. Edhe pse banoret e viseve te nxehta i kane poret me te medha, ndonjehere kur ben teper nxehte, ata mund te jene te lodhur dhe te molisur. Per keto raste, leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes siperfaqesore te venes eshte i rrezikshem, kurse leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes siperfaqesore te lekures shprish ne menyre te natyrshme cfaredo formacioni te tejngopur nenlekuror. Ky trajtim natyror e pershpejton zinxhirin e proceseve metabolike ne gjak (si njeri nga kater sekrecionet themelore te trupit), i cili shoqerohet me purgacion natyror dhe me pastrimin apo shperlarjen e arterieve, e sidomos te atyre arterieve dhe venave qe nuk mund te trajtohen lehte sipas kesaj metode. Shperlarja (rrjedhja) qe kryhet ne secilen arterie siguron dobi te vecanta. Per shembull rrjedhja e gjakut nga vena basilicae zvogelon kongjestionin dhe pezmatimin e melcise dhe te shpretkes. Kjo eshte e dobishme po ashtu per zvogelimin e pezmatimit te mushkerive, pleuritit (pezmatimi i pleures-cipes se mushkerive) dhe te shumices se semundjeve afatshkurtra te gjakut, te cilat godasin pjesen nen gju e deri te nyjat femorale. Sa i perket vena medianae ne dore, leshimi i gjakut prej saj eshte i dobishem ne pergjithesi per eleminimin e te enjturit (edemi) te perkohshem te trupit, nese eshte shkaktuar nga pengesa vaskulare dhe nga infektimi i pergjithshem (pezmatim) i gjakut ose nga toksikimi (helmimi i gjakut). Leshimi i gjakut nga vena cephalicae ndihmon ne ekuilibrimin e dridhjes se perkohshme te kokes, dhembjes ne qafe dhe kongjesitionit (rritjes se koncentrimit) te gjakut ose te simptomave te cianozes (mavijosja ose zverdhja e lekures si pasoje e hipoksemise (sasia e zvogeluar e oksigjenit ne gjak) te shkaktuar nga mungesa e oksigjenit, nga rritja e sasise se karbondioksidit ose nga gjendja patologjike e homoglobines ne gjak. Sa i perket leshimit te gjakut nga vv. iugulares, ajo ndihmon ne permiresimin e rrahjes se crregullt te zemres (hipokondria – crregullimet ritmike ose aritmia), te gjendjeve me crregullime astmatike, dhembjen kronike te kokes, herpesi (semundje virusale) dhe kur njeriut i duket sikur i jene enjtur kapaket e syrit.
Enesi (All-llahu qofte i kenaqur me te!) ka thene: “I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., eshte sheruar me ane te leshimit te gjakut duke ia prere lekuren ndermjet shpatulles (scapulae) dhe dy venave te pasme te qafes (Vv. cervicales superfitiales)�.34 Aliu (All-llahu e bekofte qetesine e tij!) ka treguar se meleqi Xhibril ishte ai qe e ka percaktuar leshimin e gjakut te te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., ne kupezore me ane te prerjes siperfaqesore te lekures 35. Ne Sahihu-n eshte shenuar gjithashtu se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka perdorur leshimin e gjakut me ane te prerjes siperfaqesore te lekures kunder dhembjes se kokes, e cila e mundonte gjate kohes sa ishte ne haxh dhe i veshur me ihrame.36 Gjithashtu, ne hadithet qe i ka shenuar Ebu Davudi, Xhabiri ka thene se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka praktikuar nje leshim te tille te gjakut ne kofshe per shkak te nje shtangimi te vogel qe e kishte perjetuar.
Perdorimi i leshimit te gjakut ne kupezore me ane te prerjes siperfaqesore te lekures ndermjet dy shpatullave (kahil) ndihmon ne sherimin e dhembjes ne krahe, dhembjeve ne llere dhe dhembjeve ne fyt. Leshimi i gjakut me ane te prerjes se lekures mbi dy venat e pasme te qafes (Vv. cervicales superfitiales) ndihmon ne sherimin e dridhjeve te kokes dhe pjeseve te tjera te kokes (d.m.th. te fytyres, dhembit, vesheve, syve, hundes dhe fytit), pa marre parasysh qe dhembjet ne keto pjese jane shkaktuar nga infektimi i gjakut, ose nga shkaku i enjtjes qe eshte shkaktuar nga sekrecioni i gjakut.

Çeshtjet e perdorimit (zbatimit)

Mjekesia eshte perplot mendime te ndryshme qe lidhen me leshimin e gjakut me ane te prerjes se lekures ne koke (xhevzet el-kamahduvva). Ne kete teme Ebu-Naim el-Asfani ne librin e tij me titull Mjekesia e Pejgamberit thekson se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Zbatoni leshimin e gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures ne tepe (maje) te kokes, sepse ajo sheron pese semundje�37, ne mesin e te cilave e ka permendur edhe lebren. Ne nje hadith tjeter ai ka keshilluar te behet i njejti trajtim, por ka shtuar: “...sepse ajo sheron 72 semundje�.38 Ata qe e kane studiuar kete hadith (dhe e kane vleresuar mire), kane vene ne dukje disa dobi te tij. Pervec te tjerash, ato dobi jane: parandalimi i fryrjes abnormale te kokerdhokut te syrit (rritjen e gl. thyreoideae bashke me daljen e kokerdhokut te syrit), te enjtjes se kockes ballore te kafkes (processus frontosphenoidalis), duke perfshire rendimin e kapakeve te syrit dhe te vetullave. Imam Ahmed ibn Hanbeli kishte bere pyetje lidhur me hadithin qe flet per leshimin e gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures ne majen e krese, megjithese, kur ai vete kishte nevoje per nje trajtim te tille, e nderroi ate dhe e leshoi ne te dy anet e majes se kokes. Sa i perket Ibn Sines (Avicena), atij i ka pelqyer kjo menyre dhe ka thene: “Kur perdoret shpesh, shkakton harresen�. Po ky mendim eshte shprehur ne hadithin vijues, ku thote: “Kapaku i kokes eshte vendi i kujteses, leshimi i gjakut (ne ate vend) me ane te prerjes se lekures shkakton harresen�. Ata qe diskutojne per vleren e ketij hadithi dhe thone se nuk ka vlere (nuk eshte i sakte), pohojne se leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures vetem do ta dobesoje pjesen e pasme te trurit (pjesen okcipitale), kur eshte bere pa nevoje. Perndryshe, kur eshte perdorur per prurjen kogjestive te gjakut, ose te pikes ne tru (sulm ne tru), ajo gjithsesi do te jete e dobishme, duke u mbeshtetur edhe ne rregullat mjekesore, edhe ne ato fetare.
Zbatimi i leshimit te gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures nen mjeker, ndihmon ne zvogelimin e dhembjes se dhembit, dhembjes ne fytyre, pastrimin e kokes, dhe zvogelon dhembjen ne fyt kur te jete perdorur me kohe. Leshimi i gjakut ne kupezoren me ane te prerjes se lekures ne maje te shputes se kembes dhe mbi nyje eshte zevendesim i mire per leshimin e gjakut me ane te prerjes siperfaqesore te venes saphene ne kupezore (phlebotomia venae saphenae magnae), e cila eshte vena e madhe e kembes qe mbaron ne nyjen e kembes (maleolusu). Nje leshim i tille i gjakut ndihmon kunder pezmatimit te testiseve, furunkulave te kembes (te thatet) dhe mosardhjes (deshtimit) se menstruacioneve, ndersa leshimi i gjakut ne kupezoren pas gjunjeve (ne fossi poplitei) ndihmon ne sherimin e aneurimes (zgjerimin e eneve te gjakut), abceseve kronike (qelbosjeve), hemorroideve dhe te thateve septike (helmues) te kembes dhe shputes, ndersa leshimi i gjakut me ane te prerjes se lekures ne mes te kofshes (femurit) eshte trajtim i mire per dhembjet ne shpine (iritimi), ne rastet e gihtit (sasia e rritur e thartires urike ne gjak) dhe te hemorroideve (majaselli).

Udhezimet e te Derguarit te All-llahut lidhur me kohen me te mire per zbatimin e hixhamit

Imam Tirmidhi ka treguar se hadithi i permendur me siper, te cilin e ka transmetuar Ibn Abbasi, qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Dita e 17, 19 dhe 21 te muajit henor (lunar) jane ditet me te mira per leshimin e gjakut me ane te prerjes se lekures dhe derdhjes se tij ne kupezore�.39 Ne hadithin tjeter ai ka thene gjithashtu:�Sherohuni duke e leshuar gjakun me ane te prerjes se lekures ne kupezore dhe mos lejoni qe t’ju mbyse tensioni i larte i gjakut (hipertensio; arab. tebejjug)�.40 Mirepo mjeket pajtohen se leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures dhe derdhja e tij eshte trajtim i dobishem ne cdo kohe kur njeri eshte i semure. Ne permbledhjen e haditheve te Ebu Davudit, nje keshille te tille e ka transmetuar Ebu Hurejre, i cili thote se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., njehere kishte thene: “Ky eshte ilac per cdo semundje�,41 duke menduar per cdo semundje qe shkaktohet nga rrjedhja e tepert e gjakut ne nje organ ose ind ose (te shkaktuar) me kongjestionin e gjakut. El-Hallali ka treguar se imam Ahmed ibn Hanbeli, pa marre parasysh diten dhe kohen, e ka trajtuar veten duke e leshuar gjakun ne kupezore me ane te prerjes se lekures dhe kete e ka bere per ta parandaluar prurjen e madhe te gjakut. Sa i perket Ibn Sines, ai ka keshilluar qe “leshimi i gjakut me ane te prerjes se lekures ne kupezore te behet dy-tri ore pasdite menjehere pasi te lahemi me uje te nxehte, pervec atehere kur eshte rritur viskoziteti i gjakut, me c’rast individi do te duhej te lahej dhe te djersitej nje ore para se te perdoret kupezorja per leshimin e gjakut�.
Leshimi i gjakut me ane te prerjes se lekures ne kupezore nuk duhet te perdoret pas ushqimit, ngase kjo mund te pengoje tretjen, e sidomos pas ngrenies se ushqimit te thjeshte, qe mund te shkaktoje rrjedhjen e pikave te sekrecioneve te trupit, ose enjtje me giht (rritja e sasise se thartires urike ne gjak). I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Leshimi i gjakut me ane te prerjes se lekures ne kupezore pa ngrene eshte ilac, ndersa pas ngrenies eshte semundje, edhe ne diten e 17 te muajit henor eshte ilac�.
Ne thelb, dhenia e perparesise dates dhe kohes kur duhet leshuar gjaku ne kupezore me ane te prerjes se lekures, kryesisht lidhet me masat e sigurise, perkatesisht kunder zbatimit te panevojshem nga personi i shendoshe. Perndryshe, ne rast semundjeje, dhe nese mjeku e quan te nevojshme, individi duhet te beje leshimin e gjakut ne kupezore me ane te prerjes siperfaqesore te lekures atehere kur ajo eshte e nevojshme dhe ne vendin e nevojshem. Sa i perket hadithit: “Sherohuni me ane te leshimit te gjakut ne kupezore duke prere lekuren dhe mos lejoni t’ju mbyse tensioni i larte i gjakut�, ky ka te beje kryesisht me ata qe vuajne nga tensioni i larte i gjakut ne cast, pasi metoda e leshimit te gjakut ne kupezore duke prere lekuren e lehteson kete shqetesim. Edhe me siper e kemi permendur praktiken e Ahmed ibn Hanbelit, i cili e praktikonte leshimin e gjakut ne kupezore duke prere lekuren pa saktesuar daten dhe kohen.

Dita me e mire dhe me e qelluar per leshimin e gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures

Ne librin e vet me titull El-Efrad, Ed-Darekutni ka shenuar qe Abdullah bin Omeri e ka cituar te Derguarin e All-llahut, s.a.v.s., se ka thene: “Leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures rrit kujtesen (te mbajturit ne mend) dhe kthjelltesine. Me emrin e All-llahut zbatoni metoden e leshimit te gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures, por mos e preni te enjten, te premten, te shtunen dhe te dielen, e hena eshte dita me e pershtatshme�. El-Hallal ne permbledhjen e tij me hadithe ka shkruar se e ka pyetur imam Ahmed bin Hanbelin: “Ne cilat dite te javes nuk e lejon leshimin e gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures?� Ai ishte pergjigjur: “Ne lidhje me kete pyetje une e di qe e shtuna dhe e merkura jane permendur ne hadithe, e disa thone se edhe dita e premte�. Ebu Bekri (All-llahu qofte i kenaqur me te!) nuk e praktikonte kete prerje diten e marte dhe kete e bente ne perputhje me hadithin: “Gjaku nuk koagulohet sa duhet (nuk mpikset) te marten�. (Ebu Davudi)42 Sa i perket leshimit te gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures te merkuren, Ebu Hurejre (All-llahu qofte i kenaqur me te!) ka transmetuar hadithin vijues: “Nese ai qe praktikon leshimin e gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures, te shtunen ose te merkuren, semuret nga leukemia ose lebra, le te fajesoje vetevten�.43

[GRUDJANE]

Perfundim

Mbi dobite e leshimit te gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures

Ne shpjegimet e mesiperme kemi nxjerre perfundimin, gjithnje mbi baze te haditheve, se trajtimi mjekesor eshte i domosdoshem, kurse leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes se lekures eshte i nevojshem dhe duhet te behet ne pjese te trupit te percaktuara saktesisht. Leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes mund te behet gjate haxhit, edhe atehere kur nje trajtim i ketille kerkon qethjen e flokeve per shkaqe mjekesore, e jo per ceremonite fetare ose ligjin. Leshimi i gjakut me ane te prerjes se lekures nuk eshte e thene se e nderpren agjerimin. Bejne perjashtim keto raste: kur agjerimi eshte i detyruar (ne muajin ramazan), kur individi nuk eshte ne udhetim, dhe kur semundja eshte e tille qe nuk ka nevoje per veprimin e leshimit te gjakut. Por, imam Buhariu vertet ka shenuar ne Sahihun e tij qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka perdorur kupezoret per leshimin e gjakut gjate agjerimit (kur ka agjeruar)�, ndoshta ky rast ka ndodhur ne kohen e agjerimit vullnetar. All-llahu e di me se miri.


KAPITULLI VII

Leshimi i gjakut ne kupezore me ane te prerjes siperfaqesore te venes (flebotomia) dhe kauterizimi


Xhabir bin Abdullahu ka treguar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka derguar te mjeku Ubejj bin Ka’ab, i cili ia ka leshuar gjakun nga vena, pastaj e ka kauterizuar�.44 Eshte shenuar ne hadithet sahihe qe “kur Sa’ad bin Muazi u plagos ne llere (ahlat) me shigjete, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ia kauterizoi plagen me maje te shigjetes. Me vone plaga iu enjt dhe iu infektua, kurse ai ia leshoi gjakun dhe ia kauterizoi perseri�.45 Ebu Ubejde ka treguar qe nje person i plagosur ka ardhur tek i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i cili i tha: “Kauterizoni plagen e tij, pastaj siper saj shtypni gurin e (lare) dhe te nxehur�. Keshtu, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka perdorur kauterizimin si mjetin e fundit. Megjithate ai ka thene: “Nese duhet zgjedhur mes sherimit me flebotomi ose kauterizim, une nuk e dua fare kauterizimin (mua nuk me pelqen kauterizimi)�. (Buhariu dhe Muslimi) Ne nje hadith tjeter, qe e kemi theksuar me siper, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka ndaluar kauterizimin, por megjithate ka thene: “...Kemi qene ne sprova te medha, prandaj e kemi perdorur kauterizimin, por nuk kemi arritur ta tejkalojme, as nuk kemi pasur sukses�.46 El-Hatabi ka shpjeguar se �plaga e Sa’ad bin Muazit eshte kauterizuar per ta shpejtuar mpiksjen (koagulimin) e gjakut, ndersa i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka qene i brengosur, sepse sikur mos te veprohej ne ate menyre, atehere Sa’adi do te vdiste nga gjakderdhja�.
Kauterizimi do te duhej te perdorej vetem si trajtim mjekesor dhe lejohet vetem ne raste teper urgjente dhe te domosdoshme e pa rrugedalje, pikerisht sikurse amputimi qe zbatohet per te shpetuar jeten e njeriut. Sa i perket ndalimit te tij, ai eshte i rendesishem per t’iu kundervene mendimit shoqeror se ky veprim eshte burreror dhe se individi do te mund te vdiste nese e kundershton kete trajtim, bile edhe nese eshte prerje e paperfillshme. Per kete shkak i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka ndaluar zbatimin e tij si zakon shoqeror pikerisht per kete qellim te qarte. Nje qendrim i tille eshte bere me i qarte ne rastin e Imran bin Hasinit, i cili kishte besim te patundur ne kauterizim dhe ne vulosjen e thate me zjarr, si ilac per cdo semundje. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka pranuar se kauterizimi i plages se Imranit do te jete i rrezikshem, prandaj e ka ndaluar zbatimin e tij. Ne kete rast del ne pah ndalimi i zbatimit ne vendet kritike te trupit. All-llahu e di me se miri.
Ne kete teme, Ibn Kutejbe ka treguar se ekzistojne dy lloj kauterizimesh: sipas “zakoneve shoqerore�, si ne rastin e personit te shendoshe, me te cilin lidhen fjalet: “Ai qe e perdor vulosjen e thate me zjarr nuk beson tek All-llahu�, dhe zakoneve mjekesore, si ne rastin e plages se qelbezuar, apo te amputimit. Kjo eshte ajo qe ka te beje me ate “si ilac�. Kur kihet parasysh se kauterizimi eshte ilac potencial, por pa ndonje siguri te plote, atehere kjo nuk lejohet.
Ne Sahih eshte shenuar qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Shtatedhejte mije njerez nga ummeti im do te hyjne ne Xhennet pa dhene llogari: ata qe nuk kerkojne te sherohen me rukje, ata qe nuk kauterizohen, ata qe nuk jane besetyte dhe ata qe i besojne plotesisht All-llahut te tyre�. Prandaj, hadithet flasin per kauterizimin dhe vulosjen e thate me zjarr ne kater menyra te ndryshme: qe te perdoret; qe nuk duhet te perdoret; qe lavderohet ai qe heq dore nga kjo terapi, dhe ai qe i ndalon. Qofte i lavderuar All-llahu i plotfuqishem – nuk ka kunderthenie ne mes te ketyre kater mendimeve, ndersa individi mund ta perdore kete trajtim kur eshte i domosdoshem nga ana mjekesore, duke e lejuar ate edhe pse nuk i pelqen. Sa i perket ndalimit te tij, ai varet nga deshira dhe prirja personale, e sidomos kur perdoret si “zakon shoqeror�. All-llahu e di me se miri.

KAPITULLI VIII

Sherimi i epilepsise

Ata bin Ebi-Rebbah ka shenuar transmetimin ne Sahih se njehere Ibn-Abasi kishte thene: “A do te deshirosh ta shohesh gruan qe eshte njera nga banoret e Xhennetit?� Ata ishte pergjigjur: “Do te deshiroja�. Ibn Abasi i kishte thene: “Shikoje ate gruan zeshkane! Shume kohe me pare kishte ardhur tek i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., dhe i kishte thene: “Jam e semure nga epilepsia dhe gjate sulmeve te forta ndodhem lakuriq pa dashur. Luteni All-llahun qe te me sheroje�. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., iu pergjigj: “Nese deshiron, mund te merresh me durim me gjendjen tende dhe te shperblehesh me Xhennet, por nese deshiron ndryshe, do t’i lutem All-llahut per sherimin tend�. Gruaja u pergjigj: “Une me me deshire do ta perdorja durimin�. Pasi mendoi pak, gruaja shtoi: “Gjate kohes sa zgjasin sulmet e renda ndodhem e zhveshur lakuriq pa qellim, prandaj luteni All-llahun qe turpi dhe pafajsia ime te mbrohen�. Pastaj i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., u lut per te�.47
Ka shume perkufizime per epilepsine, por nuk ka ndonje perkufizim te kenaqshem ne baze te karakteristikave klinike. Shumica e epileptologeve e kupton epilepsine si nje sindrom klinik. Shumica e perkufizojne epilepsine si gjendje e cila karakterizohet nga episode rekurente me prejardhje primare cerebrale ne te cilat crregullohet vetedia, levizjet, ndjenjat ose veprimet.
Problemi i klasifikimit te epilepsise eshte i hapur ende, ndersa perpjekjet e sotme te shumta nuk kane dhene rezultate te pritura. Ndarja e epilepsise ne idiopatike dhe simptomatike eshte ndarja me e hershme e epilepsise.
Klasifikimi i cili sot eshte i pranueshem nga shumica e epileptologeve bazohet ne aspektet klinike dhe elektroencefalografike (Gastaut, 1969).
Sulmet mund te jene:
- parciale,
- te gjeneralizuara,
- unilaterale,
- sulme epileptike te pakualifikuara,
- sulme epileptike psikogjene (deatore, afektive),
- sulme epileptike psikosenzore (paraqitja paroksizmale e iluzioneve ose e halucinacioneve).
Ne Mjekesine e pejgamberit eshte pershkruar sherimi i llojit te epilepsise, sipas shkences, me etiologji te panjohur.
Ka dy lloj epilepsish (sara’): ajo qe manifestohet te personi i cili lejon qe te kontrollohet nga exhinet dhe shejtanet, qe njihet si i xhindosur; crregullimi psikosomatik, qe eshte shkaktuar nga rendimi fizik i sekrecioneve te trupit ne trupin e njeriut, qe ne mjekesi njihet si prishje e ahlak-ut ose shkaterrim i sekrecioneve primare trupore. Mjeket besimtare thone se perpiqen qe ta sherojne llojin e dyte, ndersa lloji i pare njihet vetem nga mjeket e afte dhe eksperte. Ekspertet e pranojne kete lloj te epilepsise, por nuk e sherojne. Ata gjithashtu e dine se ilaci i saj ndodhet ne kundervenien ndaj ndikimit te exhineve nepermjet pranise se melekut. Kur individi arrin te kete sukses dhe te krijoje shoqeri me meleket, nje e mire e ketille do te neutralizoje pasojat e te keqes dhe do te shkaterroje rrezikimin prej saj. Sa i perket mjekeve laike, te cilet e shqyrtojne veprimin themelor dhe kokecarjen, mendimet epshndjellese si virtyt, sfide dhe te drejte, ata nuk e pranojne luften dhe ndikimin e panderprere te shpirtrave te kundert dhe jane te prirur qe te mohojne ndikimin e tyre emocional dhe fizik mbi trupin e njeriut; dhe, pervec ketyre, pa ndonje besim te fuqishem ne rolin e tyre. Mirepo, ne realitet, nje budallallek te ketille te skajshem nuk e perbene pjesa e profesionit te mjekesise kur pasojat ne trup jane te qarta dhe te vertetuara. Qellimi i saj qe te reduktohen ne crregullim psikosomatik eshte pjeserisht i sakte. Mjeket e lashtesise ndonjehere e quanin epilepsine “semundje hyjnore�, sepse ate e shkaktojne shpirtrat. Galeni, eshte njeri nder ata qe e ka analizuar nje emertim te tille dhe etimologjine e tij e ka vene ne lidhje me crregullimet ne koke dhe, sipas tij, kjo semundje vepron ne besimin e pacenueshem (te shenjte) ne njohurine hyjnore te ruajtur ne cerebrum, i cili i kontrollon proceset e vetedijshme dhe te pavetedijshme. Natyrisht, nje mendim i ketille gjithashtu nuk eshte i vertete dhe eshte pasoje e mosdijes se mjekeve laike per ekzistimin e shpirtrave te ketille (ervah), strukturat dhe funksionet e tyre. Mjeket laike kane nxjerre perfundimin e vet atehere kur nuk kane mundur te vertetojne asgje tjeter pervec shkaterrimit te sekrecioneve primare te trupit. Megjithate, secili njeri qe ka pak mend dhe qe mendon pak mund te dalloje lehte ekzistimin e shpirtrave te ketille dhe ndikimin e tyre, dhe me tej, ai me siguri do te tallet me keto pohime te pabaza te mjekeve dhe me dobesine e argumenteve te tyre.

Sherimi i epilepsise

Epilepsia mund te trajtohet ose nga vete pacienti, ose nga mjeku i tij. Sa i perket veprimit autoterapeutik, ai varet nga besimi i pacientit dhe vullneti i tij per te marre kontrollin mbi crregullimin e vet emocional. Ai varet gjithashtu nga fuqia e vendosmerise se tij dhe nga sinqeriteti i tij dhe kthimit dhe kerkimit te ndihmes se vertete nga Autori dhe Krijuesi i te gjitha jeteve dhe Furnizuesi (Ushqyesi) i tyre. Ai duhet te kerkoje me seriozitet dhe sinqerisht vendstrehim tek Zoti i boteve, me gjuhen e se vertetes dhe ne thellesite me te fshehta te zemres. Kjo eshte quajtur lufte e brendshme. Luftetari vetem mund ta mposht kundershtarin kur ai beson me kembengulje ne armet e veta ose kur dora e tij eshte e pathyeshme dhe me kete e kompenson armen me pak te sigurt. Kur besimi ose dora e tij nuk jane te afta te hyjne ne nje lufte te ketille, atehere arma do te jete e padobishme pa marre parasysh cfare arme eshte ajo. Zemra e tij do te jete ne shkaterrim e siper, e mjere dhe e paafte per ta njohur Zotin e vet dhe atij do t’i mungoje feja e vertete, besimi, besimi fetar ose edhe udheheqja. Ne te vertete nje person i tille eshte i pafuqishem dhe i denuar me shkaterrim, pervec nese meshira e All-llahut do te beje qe atij t’ia tregoje rrugedaljen nga veshtiresite.

Sherimi i epilepsise me ekzorcizem (ndjekja e xhineve)

Sa i perket sherimit spiritual te epilepsise nga nje mjek i shkathet, nje njeri i tille i mencur me siguri duhet te jete mjek me pervoje dhe besimtar i forte. Ne te kunderten nderhyrja e tij nuk do te kete dobi dhe ne vend te saj mund te jete e rrezikshme per te dyte – edhe per pacientin, edhe per mjekun e tij. Ne rastin e shejhut te vertete, per te mund te jete e mjaftueshme qe te ndjeke nje exhin te tille te huaj duke iu drejtuar atij ne menyre te vendosur: “Dil prej tij!� (uhruxh minhu); ose ai mund ta therrase fuqine e emrit te All-llahut mbi te duke i thene keto fjale: “Me emrin e All-llahut, dil prej tij!� (Bismillah uhruxh minhu); ose duke thene: “Nuk ka force ose vullnet pervec me All-llahun�. (la havle ve la kuvvete illia billah). Ne hadithe eshte thene se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte zakon t’i ndillte keta shpirtra duke u thene: “Dil prej tij, o armik i All-llahut. Une jam i Derguari i All-llahut dhe te urdheroj te dalesh!�
Tek shejhu im kam pare me syte e mi kur ai e dergoi njerin per te folur me exhinin e huaj qe e kishte zene nje person te ketille, kurse shejhu im i tha: “Shejhu te thote te dalesh prej tij, sepse nuk te lejohet te mbetesh ashtu�, dhe pacienti me epilepsi u zgjua menjehere nga goditja epileptike. Nje i derguar i ketille mund ta therrase gjithashtu exhinin e huaj vetvetiu duke i dhene urdher qe ta liroje viktimen e vet. Ndonjehere nje exhin i tille mund te jete shejtani i ikur (marid), i cili do te dale nga pacienti vetem atehere kur eshte i detyruar te beje dicka te tille. Megjithate, kur pacienti zgjohet nga goditja epileptike, ai do te duhej te ndiente dhembje nga nje denim i ketille. Kemi deshmi ne nje ekzorcizem te tille, si edhe shume vellezer tane te tjere qe jane sheruar shume here. Shume here shejhu yne i lexonte pacientit ne vesh versete nga Kur'ani. Si per shembull:
“A menduat se Ne u krijuam kot dhe se nuk do te ktheheni ju te Ne?� (El Mu’minune, 115)
Njehere shejhu, kur po e thoshte kete verset, e zgjati rrokjen e fundit “...uuun� derisa exhini i huaj i keq ia ktheu pergjigjen, nepermjet zerit te viktimes, duke thene: “Vertet!� Menjehere shejhu yne e rroku kallamin qe e mbante afer vetes dhe e goditit pacientin disa here, duke i rene fuqishem ne venat e pasme nga te dy anet e qafes. Njerezit qe e pane kete veprim menduan se personi me siguri do te vdese nga keto te rena te fuqishme. Njehere gjate nje ekzorcizmi te ketille, exhini klithi me ze te larte dhe tha: “Por, une e dua!� Shejhu iu pergjigj: “Ai nuk te do ty!� Pastaj exhini tha: “Dua ta kryeje haxhin me te!� Shejhu ia ktheu: “Ai nuk deshiron ta kryeje haxhin me ty! Pastaj exhini u pajtua dhe tha: “Do ta liroje per shkakun tend!� Shejhu u pergjigj: “Jo, jo per shkakun tim, por per nenshtrimin ndaj urdhrit te All-llahut dhe te te Derguarit te Tij, , s.a.v.s.!� Pastaj exhini pranoi: “Atehere do ta liroje menjehere�. Pacientit menjehere iu kthye vetedija dhe dukej sikur nje barre e rende ra nga supet e tij dhe qendroi ulur me shikimin pyetes, dhe tha: “Çka me solli prane shejhut te nderuar?� Njerezit pyeten: “A te dhemb trupi nga te renat e fuqishme?� Njeriu pyeti: “Per cfare te renash me pyesni? Pse shejhu i nderuar do te me rrahte mua? Nuk kam bere asgje qe do te kerkonte denimin tim�. Ne te vertete pas nje hetimi te gjithanshem dhe pyetjesh te shumta, doli se njeriu nuk kishte qene plotesisht i vetedijshem per ate qe i kishte ndodhur.
Ndonjehere shejhu lexonte versetin qe flet per fronin e All-llahut (ajetu-l-kursijj):
“All-llahu eshte nje, nuk ka zot tjeter pervec Atij. Ai eshte mbikeqyres i perhershem dhe i perjetshem. Ate nuk e kap as kotje as gjume, gjithcka ka ne qiej dhe ne toke eshte vetem e Tij. Kush mund te ndermjetesoje tek Ai, pos me lejen e Tij, e di te tashmen qe eshte prane tyre dhe te ardhmen, nga ajo qe Ai di, tjeret dine vetem aq sa Ai ka deshiruar. Kursija e Tij (dija-sundimi) perfshine qiejt dhe token, kujdesi i tij ndaj te dyjave, nuk i vjen rende, Ai eshte me i larti, me i madhi�. (El Bekare, 255)
Ai e kishte zakon gjithashtu te porosiste qe pacienti dhe personi qe e sheron ta lexonte shpesh kete verset, pervec verseteve te tjera dhe te formulave te lutjes se te Derguarit per mbrojtje kunder sulmeve te shpirtrave te keqij, sic eshte per shembull kaptina 113 dhe 114 e Kur'anit (El-Muavezetejn). Pergjithesisht, kjo lloj epilepsie, dhe pakontestueshmeria e nje trajtimi te ketille, mund te kontestohet vetem nga nje person i paafte, qe ka mangesi diturie, mencurie dhe diturie te vertete
Ne anen tjeter, shpirtrat e keqij dhe te papaster (josubstanciale) me se shumti i sulmojne njerezit e dobet, te cilet kane pak ose nuk kane aspak besim, zemrat e te cileve jane te mbrapshta dhe gjuhet e te cileve nuk e kane thene kurre te verteten, nuk e kane lexuar kurre Kur'anin ose ndonje lutje (dua), ose lutje te te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., kunder pranise se ketyre sulmuesve te mbrapshte. Prandaj, ndonjehere, kur shpirti i keq endacak dhe i terbuar gjen personin me frymezim te mbrapshte, te pafuqishem dhe te paarmatosur, ose personin e zhveshur, ai e ve kontrollin mbi te, e shfrytezon trupin e tij si vendqendrim te vetin dhe i kontrollon veprimet e tij. Ne te vertete nese ka mundesi qe te zbulohet vetedija e shumices se njerezve ose te hiqet veli i tyre dhe te mund te shikojme nen lekuren e tyre, me siguri do te verejme se jane te nenshtrueshem ndaj ketyre shpirtrave te keqij ne njerin apo ne nivelin tjeter. Keta lloj shpirtra do t’i lidhin me litaret e vet, do t’i manipulojne ata dhe do t’i orientojne sic duan vete. Kur nje person i tille refuzon te jete i degjueshem, ai vuan shpesh nga sulme te fuqishme epileptike deri kur te pranoje te nenshtrohet ndaj ketyre kerkesave te mbrapshta. Shtegdalje e vetme nga kjo lloj epilepsie eshte diagnostifikimi i drejte i semundjes dhe ndarja ndermjet dy kundershtive dhe vetem atehere, me urdhrin e All-llahut, individi do te kuptoje se ka qene viktime e pushtuar (masru) e ketyre shpirtrave te keqij persekutues.
Ilaci kryesor i nje gjendjeje te tille epileptike (sara) eshte rehabilitimi i shendetit shpirteror dhe rilindja e fese. Ky ilac duhet te filloje te veproje ne kete menyre: se pari duke u cliruar nga shpirtra te ketille mberthyes; rehabilitim duke u shoqeruar me njerez te drejte; duke u bere te ndergjegjshem per ekzistimin e vepres hyjnore; duke iu nenshtruar urdhrave hyjnore. Ky eshte gjithashtu ilac parandalues, i cili eshte mbeshtetur ne arsye (akl), i lidhur me fene e vertete (iman). Individi njekohesisht duhet ta dije se ajo qe e sjelle i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., eshte e vertete; se Xhenneti dhe Xhehennemi jane te vertete; se vdekja eshte e vertete; se dhenia e llogarise ne varr (kabur) eshte e vertete; se ringjallja eshte e vertete dhe se Dita e gjyqit eshte e vertete. Njehere i cliruar dhe i nxjerre nga nje pushtim i pazakonshem i jetes private, individi duhet te veshtroje me kujdes boten dhe te mendoje mbi peripecite e kesaj bote, te ndjeke paralajmerimet e All-llahut, te mendoje per hallet e te tjereve, per kufijte sekret dhe te drejte te fatit dhe per goditjet e panderprera nga fatkeqesite derisa pjesa me e madhe e njerezve eshte mpire dhe nuk eshte e vetedijshme per shkakun. Çfare denimi!
Ne te vertete kur jeta laike behet mase, dhe sikurse dora e fatit qe te godet fort, shumica e njerezve verbohet dhe i sheh fatkeqesite si karakter te pergjithshem. Ata nuk e njohin semundjen e vet, as semundjet e te tjereve. Me tej, per shkak te shumesise dhe shkalleve te gjendjeve epileptike, perpos destruksionit masiv dhe shtrirjes me vone te epidemise, do te kete mohim te vazhdueshem, ndersa njerez te infektuar ne kete menyre do t’i kthejne syte e tyre prapa dhe nuk do ta njohin as viktimen, as sulmuesin. Kryesisht, ne mendjet e tyre jostabile, cdo cast i kenaqesise vetjake eshte nga ana tjeter e harreses, pa marre parasysh cmimin dhe pa marre parasysh kush vuan per kete, kurse ne mendjet e tyre do te zhvillohet menyra e re e te menduarit. Nga ana tjeter, vetem nese deshiron All-llahu i gjithefuqishem, Ai do ta zgjoje nga gjumi vetedijen e robit te vet. Nje person i ketille do te shohe djathtas e majtas dhe do te kuptoje se shumica e njerezve ne bote eshte e goditur nga verberia dhe nga gjendjet kronike epileptike, se eshte e pakujdesshme per vleren e vet dhe per shkallen e sulmeve te tyre. Disa nga sulmet e tyre te ashpra jane me te mprehta se te tjerat. Disa duken te arsyeshem per nje cast, ndersa ne castin tjeter jane te marre. Kur nje person i ketille zgjohet pas nje sulmi te ashper, ai vepron normalisht dhe eshte i dobishem, ndersa kur te sulmohet perseri, ate e pengojne idiotesi mekatare te parendesishme dhe veteshkaterruese! Perseri shtrohet pyetja:
“A menduat se Ne u krijuam kot dhe se nuk do te ktheheni ju te Ne?� (El Mu’minune, 115)

Sherimi i sekrecioneve te prishura te trupit


Sa i perket parregullsive psikosomatike ose kalbezimit te sekrecioneve primare te trupit (ahlat), individi duhet te dije se kjo semundje i ngulfat pjeserisht funksionet e sistemit nervor dhe i dobeson levizjet e natyrshme e te vullnetshme. Kjo gjithashtu eshte e njohur si epilepsi psikosomatike. Ajo shfaqet ne rritjen jonormale te sasise se fluideve (likuorit cerebrospinal) ne kafke, te njohur gjithashtu si hydrocephalia, duke e bere te mundshme pjekjen e mukusit te dendur ngjites, i cili shkakton enjtjen e membranes se kokes (delirium), bllokaden e pjeserishme te cerebrumit (muhl – truri i madh), ndersa ndonjehere shkakton rritjen dhe demtimin e kokes. Kjo gjithashtu pengon reflekset natyrore dhe ndjenjen, si dhe prodhon nje lloj epilepsie qe njihet me emrin epilepsia mioklonike. Simptomat e tjere jane: kapslleku i shkaktuar nga akumulimi i gazrave; dendesimi dhe prishja e ajrit ne trup; zhvillimi i avullimeve te pakendshme qe shkaktojne mungesen e baraspeshimit dhe pamundesine per te qendruar drejt; depertimi i sekrecionit ne tru ose simptoma te tjera te mprehta, pervec shenjave te tjera te demtimit te sistemit nervor qendror dhe mungeses se baraspeshimit te sekrecionit si sekrecione te gjakut.48 Kur sulmi epileptik shkaktohet nga sulmi i brendshem i papritur dhe i ashper, atehere ai shkakton kontraktimin e trurit qe ndiqet nga tkurrja e menjehershme e ekstremiteteve qe ndiqet me ngerce, qe e bejne te paafte personin te ngritet vete dhe si pasoje e kesaj ai do te rrezohet dhe ndonjehere do te nxjerre shkume nga goja. Ky rast konsiderohet i mprehte, sidomos kur ndiqet nga dhembje te mprehta. Ne kete shkalle, kjo semundje eshte trajtuar si kronike per shkak te ashpersise se saj, kohezgjatjes dhe veshtiresise se sherimit. Kjo eshte e verete atehere kur personi qe vuan nga epilepsia i kalon te 25 vjetet me semundjen qe e godet trurin e tij, fijet dhe qelizat nervore. Hipokrati nga Kosi (460-377 para e.s.) kete lloj te epilepsise e quan “kronike, e cila nuk reagon aspak ne ilace deri ne vdekje�. Kur e dime kete, individi do ta kuptoje rastin e permendur me siper te gruas e cila kishte shkuar tek i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., dhe i kishte thene: “Vuaj nga sulmet epileptike...� Duke e njohur gjendjen e saj, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i kishte ofruar te zgjedhe ndermjet sherimit te pritshem me ane te lutjeve dhe pritjes se sigurt te Xhennetit te premtuar nese ajo do te kishte durim per semundjen e vet. Gruaja kishte zgjedhur durimin, kurse i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ishte lutur qe thjeshtesia e saj te shperblehet. Udhezimi i dyte i te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., qe thote se kur semundja eshte kronike ndonjehere lejohet te hiqet dore nga trajtimi mjekesor dhe te lutet per dashamiresine e All-llahut per te sheruar semundjen e vertete te shpirtit. Ne te vertete fuqise sheruese te All-llahut nuk i duhet te argumentoje veprimin, sepse Ai eshte krijues dhe levizes i semundjes dhe i ilacit te saj. E kemi provuar, ashtu sic kane bere edhe shume njerez te tjere, ilacin e lutjeve te verteta per ate qe eshte shenuar si “semundje e pasherueshme�, dhe me ane te shpirtmadhesise se Tij e kemi arritur qellimin e permiresimit. Mjeket e mencur tanime e dallojne fenomenin fuqise psikologjike te sherimit dhe ndonjehere e dallojne veprimin e tyre ne sherimin e gjendjeve kronike. Nga ana tjeter, graden e mjekut nuk e demton asgje me shume se mendimi i mjekeve laike, nga te cilet shumica jane kryesisht egocentrike, ndersa ndermarrjet e te cilet jane veteshkaterruese.

[GRUDJANE]

KAPITULLI IX

Sherimi i ishiasit
Pezmatimi i nervus ischiadicus

Ibn Maxhxhe ka shenuar ne librin e vet te haditheve Sunen Ibn Maxhxhe transmetimin e imam Muhammed ibn Sirinit, i cili e ka shenuar hadithin qe e ka treguar imam Enesi bin Maliku se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Ishiasi mund te sherohet duke shkrire yndyren e bishtit (ilja – yndyra e bishtit) te deles arabe, duke e ndare ne tre pjese te barabarta, dhe duke e pire ne lukth te zbrazet.49
Nervi ishiatik, i njohur ne gjuhen arabe si irkun-nisa, eshte nerv i gjate qe kalon nga vendi i rajonit te nyjes se kerdhokulles (ischium), e cila eshte me e poshtmja nga te tre seksionet e kocit te kerdhokulles, kurse zgjatet nga pjesa e fundit e kofshes deri poshte ne thember. Pezmatimi i nervit ishiatik mund te shkaktohet nga lendimi ose shtypja dhe vepron mbi nervat perreth duke shkaktuar dhembje therese. Vuajtja nga ishiasi per nje kohe te gjate mund ta perhape dhembjen nga rajoni i kerdhokulles neper kercir (tibia) ndermjet gjurit poshte deri te nyelli i kembes. Simptomat e tjere percjelles qe e zgjasin semundjenr nje kohe perfshijne humbjen e peshes trupore dhe dobesimin ose atrofine e kerdhokulles. Hadithi i permendur me siper ka dy kuptime themelore: gjuhesore dhe mjekesore. Sa i perket kuptimit gjuhesor, nassa ne arabisht tregon nervin ishiatik ( nervus ischiadicus) se bashku me dhembjen e vecante therese qe e ben te paafte personin, e percjell dhe e shkakton, saqe pacienti harron gjithcka tjeter vec tij. Sa i perket kuptimit mjekesor, ishiasi eshte pezmatim i ketij nervi dhe i nervave fqinje qe shkakton dhembje goditese deri poshte ne nyellin e kembes. Sulmet jane te herepashershme dhe ndonjehere zgjasin shume, kurse vuajtjet e pacientit mund te zgjasin edhe disa muaj. Dhembja zakonisht perseritet naten ne te njejten kohe.
Sic eshte shpjeguar ne kapitujt e mesiperm, hadithet e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., ndahen ne dy lloje: te pergjithshem dhe specifike. Sa i perket haditheve te pergjithshem, ata duhet te kuptohen ne raport me kohen, personin dhe gjendjen. Lloji i dyte, ata specifike, dhe ne kete rast nje hadith i tille ka te beje me sherimin e ishiasit te beduineve arabe dhe te njerezve te vendeve perreth, per te cilet ky trajtim eshte me i miri per shkak te kohes dhe vendit. Nese shkaktari i kesaj frakture te legenit, dislokimi i kerdhokulles, pezmatim i lehte artritik ose levizjet e tjera qe bejne shtypje mbi nervin ishiatik, kjo lloj semundjeje shkakton tharjen ose mungesen e ekuilibrit te lageshtise ( d.m.th. zhvillimin e substances ngjitese koagulabile), qe shkakton nxehtesi, enjtje dhe humbje te funksionit. Ne rastin tjeter te mungeses se baraspeshes se lageshtise, nje substance e tille mund te trajtohet nepermjet hapjes se punes se zorreve, nepermjet perdorimit te nje yndyre te shkrire, e cila, pervec te tjerash, ka veti te pjekjes dhe te laksativit.
Kur ushqimi i kafsheve permban ne vete bime te nxehta, sic eshte per shembull Caulophyum thalictroides, rrenje te bimes te familjes mersine, pelin dhe selvi, vetite mjekesore te ketyre bimeve behen pjese e mishit dhe e yndyres se kafsheve. Individi mund t’i perdore keto bime si bime mjekuese ose mund te perdore yndyren e perfituar nga perzierja e ketyre vajrave duke e lyer gjithe gjatesine e nervit ishiatik ose te vihen kompresa te ngrohta.
Pra, sic kemi thene ne kreret e mesiperm, semundjet e njerezve qe perdorin ushqime te thjeshta sherohen kryesisht me ilace te thjeshta, ndersa semundjet e njerezve qe perdorin ushqime te zgjedhura dhe me te llojllojshme kerkojne trajtim me ilace me te llojllojshme. Megjithate, te gjithe mjeket pajtohen qe vetem atehere kur ushqimi natyror nuk mund te siguroje ilacin e nevojshem, mund te pershkruhet per te perdorur ndonje ilac, por individi mund te marre ndonje ilac me te komplikuar, vetem kur ilaci i thjeshte nuk eshte i suksesshem


KAPITULLI X

Gjendjet me thatesire dhe nevoja natyrore per baraspeshimin e tyre

Imam Et-Termidhiu ka shenuar ne permbledhjen e vet me hadithe Xhami, si dhe imam Ibn Maxhxhe ne Sunen e tij, qe i ka treguar Esme bint Umej se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., duke u pergjigjur ne nje pyetje te tij, ka thene: “Çka perdor per pastrimin e zorreve?� Ajo eshte pergjigjur: “E perdor euforbine50 si zbutes dhe laksativ�. Ai ia ktheu pergjigjen: “Kjo eshte teper e nxehte dhe e forte. Une vete i perdor vetem farat e sanes�.51 Ibn Maxhxhe ka thene gjithashtu ne Sunen se Abdullah bin Harami e kishte degjuar pergjigjen e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., i cili, po ne kete pyetje, eshte pergjigjur: “E perdor sanen dhe qimnon52 (ose farat e anisit)�.
Esmeja e pyeti te Derguarin lidhur me perdorimin e laksativit natyror me qellim qe ai ta ndihmoje per ta njohur nje stimulues me te mire per pastrimin natyror te jashteqitjes me bime qe nuk jane te demshme per trupin e saj. Perdorimi i laksativit natyror per clirimin e zorreve dhe shpengimi i kapsllekut tregon se perdorimi i laksativeve te forte mund t’i shkaktoje trupit me shume dem se dobi. Ne te vertete kapslleku shkakton thatesine e konstitucioneve53 dhe mbylljen e zorreve dhe do te duhej te trajtohet me te kunderten e vet. Laksativi ne arabisht eshte quajtur mashi, qe do te thote ecje, levizje ose funksionim. Kjo per shkak se perdoruesi perpiqet qe t’i nxjerre shpejt e shpejt produktet e panevojshme te tretjes dhe fekalet e tjera. Korja e bimeve te familjes se qumshtores (euphorbiaceae),54 e sidomos llojet indiane, duke perfshire edhe Euphorbi antiquorum, eshte perdorur qe ne kohe te lashta per sherimin e shpretkes dhe edemit. Megjithate, vetite laksative te saj zakonisht perdoren edhe sot si purgativ ne veterinari. Kjo eshte bime e eger e nxehte dhe e thate ne shkalle te ngurte dhe shumica e mjekeve e preferojne evitimin e perdorimit te saj per shkak te reaksionit kimik kaustik qe e shkakton ne trup.55
Gjithcka qe lidhet me sanen, me e mira eshte sana e bute, qe eshte bime e sigurt. Gjethet e kesaj sane veprojne si laksativ i lehte, kurse ajo konsiderohet e nxehte dhe e thate ne shkalle te pare. Dobite e tjera prej saj jane pastrimi i vrerit te verdhe dhe te zi, por eshte perdorur edhe per sherimin e angines se zemres (angina pectoris), verdhezes se zeze, hepatitisit, herpes simplexit, carjes se lekures, migrenes se kokes, kunder renies se flokeve, kunder morrave, pucrrave dhe kruarjes se lekures, epilepsise dhe per shtendosjen e tonusit te muskujve.
Edhe sot e kesaj dite ne mjekesi perdoret sana (folium senae) si laksativ i shkelqyer ne forme te cajeve qe shiten ne barnatore.

Receta:

Me mire eshte te zihen gjethet e sanes se bute (Cassia angustifolia) dhe te pihet uji i tyre, sesa te pihet si pluhur. Si tretesire, mund te merret deri ne 3 drame56, kurse si pluhur mund te perdoret deri ne 5 drame. Gjethet e ziera te sanes se bute mund te perzihen me gjethet e embla te manushaqes dhe me rrush te kuq te thate pa fara. Imam El Razi pershkruante sanen dhe marane mjekesore (Fumus terrae) si purgativ per te nxjerre jashte kalbezimet ne sekrecionet primare te trupit. Per kete trajtim ai ka pershkruar gjithashtu te perdoren 4 deri 7 drame sane.
Laksativet e tjere sekondare perfshijne qimnen, farat e anisit, rozmarinen, temjanin, anisin (Foeniculum officinale), i cili eshte perdorur edhe si diuretik dhe ne sherimin e ngerceve, kurse varesia nga anisi rrit instinktin seksual, ndersa teprimi i marredhenieve seksuale mund te shkaktoje te thatin. Mjeket kane preferuar gjithashtu te perdoret nje luge anis tokesor i perzier me anis ose me nje nga farat e permendura, me gjalpe dhe mjalte si laksative te lehte natyrore.


KAPITULLI XI

Veshja e rrobave prej mendafshi per sherimin e kromes

Ne Dy sahiha (te Muslimit dhe te Buhariut), Katade ka shenuar hadithin qe e ka transmetuar Enes bin Maliku, ne te cilin i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i dha leje Abdurrahman bin Avfit dhe Zubejr bin el-Avvamut qe te veshin rroba mendafshi per shkak te shqetesimit serioz te lekures nga e cila kane vuajtur. Ne transmetimin tjeter, Abdurrahman bin Avf dhe Zubejr bin el-Avvam (All-llahu qofte i kenaqur me ta!) i qene ankuar te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., per shqetesimin ne lekure per shkak te morrave, kurse ai ua lejoi te veshin kemisha te mendafshta.57
Kur meshkujt veshin rroba te mendafshta, me ate rast ata i vene ne jete dy detyrime themelore: i pari eshte kanunor (fikh), ndersa i dyti mjekesor. Sa i perket detyrimit kanunor, eshte e kuptueshme dhe e qarte per te gjithe myslimanet se veshja e rrobave te mendafshta u lejohet femrave e jo meshkujve, pervec ne raste teper te domosdoshme, si per shembull kur ben mot teper i ftohte dhe kur nuk kane cka te veshin ose per shkaqe mjekesore, kur individi mund te vesh rroba te medafshta per te kontrolluar ngacmimin teper te theksuar te lekures te shkaktuar nga kroma, morrat, zgjebja etj. Ky trajtim eshte pershkruar gjithashtu nga imam Ahmed ibn Hanbeli dhe imam Shafiu, te cilet pajtohen rreth lejimit te sherimit per qellime mjekesore me ate qe eshte e ndaluar, edhe pse ne kete rast imam Maliku e ndalon perdorimin e tij, duke e arsyetuar me faktin se te gjitha rastet e perdorimit jane percaktuar nga i Derguari i All-llahut , s.a.v.s. Lidhur me kete eshte shenuar ne hadithet sahih se dikush e kishte pyetur te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., per veren, kurse ai ishte pergjigjur: “Vera nuk eshte ilac�.
Sa i perket detyrimit per nevoja mjekesore, mendafshi eshte fije e prodhuar me ane te krimbave te mendafshit (veme e familjes Bombicidae) qe krijojne fshikat e tyre. Peri i mendafshte me vone eshte perfituar nga fshikat e kultivuara per ta krijuar fijen e fabrikuar qe eshte perdorur per rroba. Peri i mendafshte eshte fije e kultivuar dhe ka shume dobi mjekesore: forcon zemren, eshte klasifikuar si stimulant, shquhet si ilac kunder melankolise, si ilac kunder mosmbajtjes se vrerit te zi dhe komplikimeve te tij, permireson te paret kur perdoret si pluhur per sy. Mendafshi ka shkallen me te larte te nxehtesise dhe thatesise, edhe pse disa mjeke e klasifikojne si teper te nxehte dhe te lagesht. Sa i perket demtimit afatgjate, studiuesit kane sugjeruar se kur mashkulli vesh mendafsh per nje kohe te gjate, ai prodhon reaksion kimik ose retardim bashkevepruese brenda - (intra-) molekular, qe jane rezultat i struktures hapesinore te molekulave te mashkulli, pervec parregullsive te tjera fiziologjike qe ndikojne ne menyre te demshme ne ndryshimin e spermatides ne spermatozoidin e spermes mashkullore.
Po kjo ndalese vlen edhe per mbajtjen e arit ose perdorimin e tij per meshkuj, pervec per qellime mjekesore. Ari eshte njesoj i ekuilibruar. Edhe ky e forcon zemren, permban nje nxehtesi te kendshme dhe e lehteson enjtjen. Pra, ndalimi kunder mbajtjes se mendafshit dhe arit per meshkujt pajtohet mjaft me reaksionin negativ kimik dhe retardimin e veprimeve reciproke indtra- dhe brendamolekulare, si rezultat i struktures hapesinore qe ata e prodhojne tek mashkulli dhe, me tej, demi i tyre eshte me i madh se dobia. Prandaj, ne kohen kur mencuria e te Derguarit te All-llahut (hadithi) eshte kuptuar gabimisht per shkak te mungeses se diturise dhe familjaritetit, per ate qe deshiron te kete dobi nga keto udhezime, individi duhet t’i pranoje ato pa kushte dhe te perpiqet per ate qe nje kohe e tille, sic eshte koha e perparesise se diturise se njeriut, kurse All-llahu i gjithefuqishem lejon hyrje ne mencurine e Tij te pakufishme dhe ua shpall disa kureshtareve qe i ka krijuar Ai vete.

Klasifikimi i llojeve te rrobave

Imam Razi shpjegon se “mendafshi (harir; ibrisam) eshte me i nxehte se liri dhe me i ftohte se pambuku�. Ne baze te kesaj qe thote ai, “veshja e rrobave te mendafshta e permireson shendetin e lekures, kurse veshja e rrobave te ashpra e thane lekuren, shkakton humbjen e indit nenlekuror dhe peshen e trupit, dhe perkundrazi�. Sa i perket imam Ibn Kajjim el-Xhevzit, ai e klasifikon veshjen ne tri kategori: materialet per rroba qe e nxejne trupin dhe leshojne nxehtesi; materialet qe e nxejne trupin, por nuk leshojne nxehtesi, dhe materialet qe as nuk e nxejne trupin, as nuk leshojne nxehtesi. Nuk ekziston ndonje fabrike e tille qe prodhon rroba te nxehta e qe nuk e nxejne trupin. Rrobat e bera me fije leshi, me fije flokesh apo me lekure (vvabar) e nxejne trupin dhe prodhojne nxehtesi, kurse rrobat e punuara prej liri dhe pambuku e nxejne trupin, por nuk prodhojne nxehtesi, kurse mendafshi eshte me i bute dhe me i ftohte se pambuku. Si pambuku, edhe mendafshi nuk prodhon nxehtesi, eshte material i lehte dhe ka me pak aftesi per te shkaterruar substancat nga te cilat duhet te pastrohet trupi qe ndodhet nen ndikimin e nxehtesise. Cilido qofte materiali qe vishet, me baze te lemuar, te bute dhe shkelqyese, dhe qe e ruan ftohtesine, eshte me i pershtatshem per vise te nxehta. Mendafshin nuk e ben baza e ashper, prandaj perdoret per sherimin e kromes, kurse nje pezmatim i tille i lekures eshte perkeqesuar nga nxehtesia dhe thatesia. Pra, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ia ka dhene lejen Abdurrahman bin Avfit dhe Zubejr bin Avvamit qe te mbajne kemisha te mendafshta ne menyre qe te ndihmoje per sherimin e tyre. Me tej, materiali i bere nga mendafshi natyror krijon nje mjedis qe eshte i kundert me mjedisin e morrave, prandaj edhe mund te ndihmoje ne eleminimin e tyre.
Lidhur me kete teme, ne sahih hadith eshte shenuar se Ebu Musa el-Esharij (All-llahu qofte i kenaqur me te!) ka treguar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “All-llahu ua ka ndaluar meshkujve qe jane pasues te mi te veshin rroba te mendafshta ose te punuara prej ari, kurse ua ka lejuar grave�.58 Ne hadithin tjeter qe eshte transemtuar ne Sahihul-Buhari, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka ndaluar veshjen e rrobave te mendafshta, prej brokati ose prej ari, ose ulen mbi to, dhe ka shtuar: “Kjo per ata eshte ne kete bote, ndersa per ju ne boten e ardhshme�.59

KAPITULLI XII

Pleuritis (pezmatimi i pleures, i pelhures se mushkerive)

Imam Tirmidhiu ne permbledhjen e vet me hadithe, me titull Xhami’, ka shenuar se Zejd bin el-Arkam e ka cituar te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., se ka thene: “Sheroni pleuren me gjethe te alojes indiane60 dhe me vaj�. Ka dy lloje pleuriti (zatul xhenb): i vertete dhe i genjeshtert. Pleuriti i verete eshte pezmatim i rende i membranes qe ndodhet nga ana e brendshme e kafazit te kraharorit (lat. costa,-ae; brinje, arabisht xhanb: ana) dhe i rrethon mushkerite, duke shkaktuar enjtjen e pleures. Shpesh ndiqet nga tajitja e lengut ne zbrazetiren e kafazit te kraharorit, ndersa pleuriti i genjeshtert, i cili gjithashtu karakterizohet me veshtiresi ne frymemarrje qe ndiqet nga dhembje te pleures, edhe pse shkaktohet nga pengimi i zbrazjes se gazrave te demshem e te rende ndermjet membranes dhe rreth aneve, kurse dhembja e tij mund te zevendesohet me dhembjen e pleuritit ose me enjtjen e anes se brendshme te pleures (diaphragmitis). Dallimi ndermjet ketyre dy llojeve te dhembjeve eshte se ne rastin e pleuritit te genjeshtert, dhembja ndonjehere eshte konstante, ndersa tek pleuriti i vertete dhembja vjen si e papritur, e rende, e ashper dhe percillet me ethe. Mjeku i madh islam Ibn Sina, ne librin e vet Ligjet e mjekesise (Kanun fi tibb), e pershkruan kete semundje si pezmatim qe e sulmon skajin membranoz, brinjet, muskujt e gjoksit dhe rrethinen e mushkerive, qe ne arabisht njihet si shevsa61 dhe birsam62. Ka shume simptoma te papercaktuara te dhembjes se pleures dhe, shume here, shumica e tyre jane quajtur gabimisht pleurit per shkak te rrenjes se fjales pleura (brinje, ane). Per kete arsye Hipokriti ka propozuar qe ata qe kane dhembje ne brinje mund te kene dobi nese bejne dush me uje te ngrohte. Mjeke te tjere e kane diagnostikuar pleuritin si te gjitha komplikacionet qe shkaktohen nga mungesa e ekuilibrit te sekrecioneve te trupit, qe ndiqen ose jo nga pezmatimi i brinjeve, temperatura e larte, skuqja e fytyres, etja, dhembja dhe djersitja. Simptomat e pleuritit te vertete jane temperatura e larte, kolla, gjendja e rende astmatike, parregullsia e pulsit dhe veshtiresi ne frymemarrje.
Prandaj, hadithi i cituar ketu nuk lidhet me pleuritin e vertete, por me pleuritin e genjeshtert, qe eshte shkaktuar nga bllokimi i gazrave rreth gjoksit. Ne kete rast, levorja e drurit te alojes, e shtypur si pluhur dhe e perzier me nje vaj te lehte bimesh, vihet anash. Nje perzierje e tille mund te merret gjithashtu edhe nga goja per te ndihmuar nxjerrjen e gazrave te tjere te bllokuar dhe per ta lehtesuar punen e zorreve.
Druri i alojes eshte i nxehte, i thate dhe konstipirues (obstipatik). Kjo veti e tij do te ndihmoje gjithashtu ne rregullimin e punes se zorreve duke hapur vrima per te nxjerre gazrat e demshem te bllokuar dhe do te pengoje kalimin e lageshtise. Eshte thene gjithashtu se ky lloj druri i ben mire trurit dhe mund ta permiresoje lehte gjendjen e individit te semure nga pleuriti i vertete, te shkaktuar nga mungesa e ekuilibrit ndermjet sekrecioneve, e sidomos kur simptomat jane te dobeta – All-llahu e di me se miri.
Ne hadithet sahih eshte shenuar se i Derguari i All-llahut, s.a.v.s., ne prag te transferimit (ahiret), ka qendruar ne shtepine e Memunes (Zoti qofte i kenaqur me te!), kur u semure papritmas. Kohe pas kohe, dhe kur e ndiente veten me mire, shkonte dhe i printe xhematit ne namaz. Kur u perkeqesua semundja e tij, porositi qe xhemaatit t’i prije Ebu Bekri. Njehere, gjate kohes kur kishte dhembje te kohepaskohshme, grate e tij, xhaxhai Abbasi, Ummu el-Fadl bint el-Haris dhe Esma bint Umejs u mblodhen rreth tij dhe ne konfuzion vendosen t’ia jepnin ilacin duke ia dhene nga goja. Kur e kuptoi qellimin e tyre, i Derguari, s.a.v.s., pyeti: “Kush ma beri kete? Kjo mund te jete vetem veper e grave qe kane ardhur ketu�, dhe beri me dore ne drejtim te Abesinise. Ne te vertete ate e kishte bere Ummu Selema dhe Esma. Pastaj grate thane: “O i Derguar i All-llahut , s.a.v.s., u frikesuam se mund te jesh semure nga pleuriti!� Ai, s.a.v.s., kishte vazhduar t’i pyeste edhe me tej: “Pluhuri i alojes indiane dhe i kamales63 i perzier me nje vaj te lehte�. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., u pergjigj: “All-llahu nuk do te me denonte kurre me ate semundje�. Pastaj shtoi: “Kerkoj qe me tej te mos qendroni ketu, pervec xhaxhait tim (dajes) Abbasit, i cili nuk qe pajtuar me ate trajtim�. Me vone, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., kerkoi me njerezi qe te kaloje ne dhomat e Aishese, Zoti qofte i kenaqur me te.64

[GRUDJANE]

KAPITULLI XIII

Sherimi i dhembjes se kokes dhe i migrenes

Ne permbledhjen e vet me hadithe, imam Ibn Maxhxhe e ka cituar hadithin ne te cilin i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte vene kena ne koke, sepse i dhembte shume koka, dhe tha: “Me vullnetin e All-llahut, kjo do te ndihmoje.65 Megjthese ka disa ceshtje lidhur me saktesine e vargut te transmetuesve te hadithit te cituar, prapeseprape, me vullnetin e All-llahut, me poshte do ta arsyetojme duke treguar disa nga dobite e kenase per sherimin e dhembjes se kokes.
Dhembja e pergjithshme e kokes shkaktohet nga mungesa e ekuilibrit ne kombinimin e kater sekrecioneve themelore te trupit, qe eshte crregullim i sekrecioneve te trupit qe ndjek pothuajse cdo semundje. Dhembja tipike e kokes (suda) mund te jete e madhe dhe e pjeserishme. Kur eshte periodike dhe e kufizuar ne njeren ane te kokes, eshte quajtur migrene ose hemikrani (shakika), ndersa kur e perfshin krejt koken eshte quajtur bajda, havsa (arabisht) ose helmete, me qellim qe te krahasohet me shtrirjen e dhembjes ne tere koken sikurse helmeta qe e mbulon krejt koken. Kur dhembja e godet anen e pasme te kokes, quhet cefalgji, kurse ekzistojne shume lloje te dhembjes se kokes dhe po aq shkaktare.
Thene pergjithesisht, dhembja e kokes eshte pasoje e inflamacionit te cipave te trurit (lat. meningitis) per shkak te akumulimit te avujve qe duan te dalin jashte, por duke mos pasur mundesi te dalin, ata shkaktojne dhembje te forte dhe intensive te kokes. Po kjo mund te ndodhe si per shembull me rastin e zierjes ne tenxhere, kur perberesit e saj velojne dhe kerkojne te zgjerohen. Kur avujt e tille perhapen ne koke dhe ne menyre te pakontrolluar, ata shkaktojne rritjen e sasise se lengut ne kranium, enjtjen e membranes se kokes dhe kur ato nuk i leshojne, shkaktojne nje lloj dhembje te kokes e cila quhet delirium (sidr). Pra, temperatura ne koke, edhe pa enjtje, ndonjehere shkakton emocione te pakontrolluara, shqetesime, shpirtngushtesi dhe fjali te palidhura, qe njihet si dilerium i genjeshtert.

1. Llojet e dhembjes se kokes

Ekzistojne shume lloje te dhembjes se kokes. Kater prej tyre jane shkak i crregullimit te ekuilibrit te kater sekrecioneve themelore te trupit; lloji i peste eshte pasoje e te thatit ne lukth. Per pasoje, i thati shkakton dhembjen e kokes nepermjet nervus vagusit, i cili e lidh trurin dhe lukthin; lloji i gjashte eshte pasoje e gazrave te ndenjur te lukthit qe perhapen deri ne koke; lloji i shtate eshte pasoje e rrjedhjes se gjakut nga arteria gastrike (gastrica dextra et sinistra); lloji i tete eshte pasoje e ngrenies se tepert, dhe kur nje pjese e ushqimit tretet dhe kalon ne zorre, ekuilibri i ushqimit qe nuk tretet shkakton dhembje koke dhe lodhje; lloji i nente i dhembjes se kokes shfaqet si efekt shoqerues i aktit seksual per shkak te depertimit te nxehtesise; lloji i dhjete i dhembjes se kokes eshte shkaktuar me mjetin per vjellje ose me purgativ per shkak te depertimit te thatesise ose lageshtise ne lukth; lloji i njembedhjete eshte pasoje e qendrimit per kohe te gjate ne diell ose ne temperatura te larta; lloji i dymbedhjete shkaktohet nga te ftohtet dhe nga kondensimi i avujve ne koke; lloji i trembedhjete shkaktohet nga gjumi i pakte (insomnia) ose qendrimi zgjuar me shume ore gjate nates; lloji i katermbedhjete i dhembjes se kokes eshte pasoje e presionit ne koke nga nje material i rende ose per shkak te lendimit te kokes; lloji i pesembedhjete eshte pasoje e bisedes se tepert ne ate menyre qe e dobeson fuqine e trurit; lloji i gjashtembedhjete eshte pasoje e zvogelimit te ushtrimeve fizike dhe i lodhjes se tepert; lloji i shtatembedhjete eshte depresioni, shqetesimet emocionale dhe mendimet lakmitare; lloji i tetembedhjete eshte pasoje e urise, me c’rast avujt ngriten deri ne koke dhe shkaktojne dhembje; lloji i nentembedhjete eshte shkaktuar nga enjtja e mbeshtjellesit trunor, me te cilen individit i duket sikur po i pelcet koka ose se eshte goditur me cekan; lloji i njezet i dhembjes se kokes eshte pasoje e etheve te medha ose e nje semundjeje teper serioze qe e ka kaluar individi. All-llahu e di me se miri.
*Simptoma me e shpeshte neurologjike eshte dhembja e kokes. Shkaktaret jane te shumte, duke filluar nga ata psikogjen e deri te tumoret. Neurologjia regjistron keta tipa te dhembjes se kokes:
- psikogjen,
- ndryshimet ne sy (anomalite refraktive, hipermetropia, astigmatizmi, miopia etj.),
- dhembja adontogjene,
- semurja e sinuseve paranazale,
- hipertensioni arterial,
- dhembja histaminike e kokes (sindromi i Hortonit),
- dhembja traumatike e kokes,
- dhembjet meningiale te kokes, qe per nga intensiteti jane me te fortat,
- tumoret intrakranial,
- gjakderdhja subaraknoidale,
- migrena (hemicrania),
- neuralgjia e trigeminusit,
- neuralgjia vagale etj.*

2. Shkaktari i migrenes

Migrena ose hemikrania shkaktohet edhe nga mbyllja e eneve te gjakut (embolia) ne tru, e cila vazhdon te zhvillohet me tej apo anon andej. Nje mbyllje e ketille eshte pasoje e dromcave te gjakut qe perhapen me ane te gjakut (qarkullimit te gjakut). Ajo mund te shkaktohet edhe nga dominimi i sekrecioneve te trupit ose nga depertimi i te ftohtit ose i nxehtesise ne sekrecionet e trupit (ahlat). Simptomat specifike te migrenes jane pulsi i shpejtuar, pulsimet e kokes, dhembja e kokes me intensitet te larte, shtypja e larte e gjakut.
*Migrena eshte nje nder format me te perhapura te dhembjes se kokes, dhe ne 50% te rasteve keta persona jane femrat. Migrena perben 16% te dhembjeve paresore te kokes, d.m.th. te atyre qe nuk jane shkaktuar ne prezence edhe te semundjeve te tjera. Manifestohet me nje dhembje te forte e pulsuese, qe pergjithesisht godet vetem gjysmen e kokes. Ka gjithashtu edhe simptoma te tjera, si: shqetesim nga drita dhe zhurmat, te perziera e te vjella, irritueshmeri, nervozizem dhe shok emotiv.
Shumica e te semureve i takojne familjeve te te cilat shume pjesetare te saj kane dhembje koke te njejta (herediteti). Nje hipoteze, ne baze te pervojave te deritashme te studimeve biokimike dhe farmakologjike, migrenen e shpjegon si vijon: fillimisht, gjate vasokonstriksionit kryhet lirimi lokal i kateholamineve, gjate hiperemise reaktive serotonina lirohet nga trombocitet dhe i sensibilizon nociceptoret kranial, sistemin kininogjen (kinina luan gjithashtu rol gjate vazodilatimit, paraqitet neurokinina dhe zvogelohet kininogjeni; kinina vepron fuqishem ne receptoret e dhembjeve, te cilet me pare i ka sensibilizuar serotonina.
Sot, pervec ilaceve antimigrene (Sandomigran, Avamigran, Migristen, Cafergot, Ditamin, betabllokuesit, antidepresivet, magneziumi etj.) pacientit duhet shpjeguar rolin e tendosjeve fizike e psikike dhe emocionale gjate sulmit migrenoz.*
Lidhja e kokes me dicka do ta ndale dhembjen. Ne librin e tij Mjekesia e te Derguarit, Ebu Na’im ka thene se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ndonjehere vuante nga migrena dhe kjo semundje e mbyllte nje apo dy dite ne shtepi. Ibn Abasi ka thene se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., njehere kishte mbajtur fjalim ne hutbe me koken e lidhur me nje shirit. Ne pergjithesi lidhja e shiritit rreth kokes e zvogelon intensitetin e migrenes (shakika) njesoj mire si edhe ne llojet e tjera te dhembjes se kokes.

3. Sherimi i dhembjes se kokes

Secili lloj i dhembjes se kokes trajtohet ne perputhje me llojin dhe shkaktarin e vet. Ndonjehere dhembja e kokes mund te trajtohet me purgativ ose duke shkaktuar vjellje, ndersa ndonjehere mund te trajtohet vetem me pushim, qetesi dhe rehati. Llojet e tjera sherohen duke lidhur shiritin rreth kokes ose duke vene kompresa te ftohta e ndonjehere edhe kompresa te nxehta, apo duke qendruar larg zhurmes dhe duke pushuar.Kuptohet, se ne ate kohe nuk ka pasur analgjetike dhe ilace antimigrenoze qe njihen sot.
Kur eshte diagnostikuar mire shkaktari i migrenes, atehere mund te kuptohet se trajtimi qe e ka perdorur i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., sic eshte shenuar ne hadithin e permendur me siper lidhur me venien e kenase ne koke, qe eshte ilac i pjeserishem ose i kufizuar. Ky trajtim eshte vecanerisht efikas ne viset jashtezakonisht te nxehta, sic eshte Gadishulli Arabik, per shembull. Kur dhembja e kokes nuk eshte shkaktuar me ndonje materie te demshme, e cila kerkon pastrimin e zorreve, atehere lyerja e siperfaqes se kafkes me leng te zier te kenase mund te jete e dobishme. Ne mjekimin e dhembjes se kokes kenaja mund te vihet gjithashtu si komprese e nxehte qe behet nga pluhuri i saj i perzier me uthull. Kjo ben qe te hiqet dhembja dhe te qetesohen nervat. Dobite nga ky zbatim nuk jane te kufizuara vetem ne sherimin e dhembjes se kokes, dhe kjo eshte e dobishme gati per cdo dhembje te ekstremiteteve, por do te veproje edhe ne tonusin e muskujve. Perdorimi i kompresave te nxehta te kenase si lidhese rreth indit te fryre per shkak te nxehtesise ose rreth indit te fryre te trupit do te qetesoje zonen e pezmatuar. Ne Tarihu-n e Buhariut eshte thene, edhe nga Ebu Davudi ne permbledhjen e tij te haditheve, se kur dikush i eshte ankuar te Derguarit te All-llahut, s.a.v.s., per dhembje koke, ai do t’ia preferonte leshimin e gjakut ne kupezore, duke e prere siperfaqen e lekures, ndersa kur dikush i ankohej per dhembjen e shputes, ai do t’i thoshte te vinte kompresa me kena.66 Imam Tirmidhi ka shenuar ne permbledhjen e vet te haditheve se Selma ummu Rafi’ kishte thene: “Kurdo qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ankohej ne lendim ose ne dhembje koke, i vendosja kena mbi vendin e semure�. 67

4. Natyra e kenase

Ne shkallen e pare kenaja eshte e ftohte, kurse ne te dyten e thate. Vetite mjekesore dhe fitoterapeutike te drurit te kenase dhe te degeve te saj perfshijne: faktorin shkrires te dobesise se organeve, karakteristikat e te cilit vijne nga lageshtia ekuilibruese qe e permban. Ajo permban gjithashtu veti konstipimi te substances se ftohte te tokes. Disa nga dobite e kenase (hana’)68 perfshijne edhe sherimin e vendeve te djegura, pershtatja me nervat kur shfrytezohet si kompresa te nxehta, ndersa eshte perdorur ne sherimin e te thateve te gojes, stomatitis, te vendeve te djegura dhe enjtjeve te nxehta. Venia e kenase se zier mbi vende te prera ka po ato pasoja mjekesore sic jane ato te drurit “gjaku i gjarprit�.69 Imam Tirmidhi dhe imam Bejhekiu kane shenuar ne permbledhjet e veta hadithin qe thote se Ummu Selema eshte shprehur keshtu: “ I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., sa here qe ka pesuar ndonje lendim apo thumbim, ka vene kena dhe nuk ka vuajtur kurre�. Venia e lengut te zier te kenase dhe balsam trendafili te perzier me dyll te shkrire te qirinjve ndihmon gjithashtu ne sherimin e pleuritit. Kena ndihmon gjithashtu ne sherimin e varioles ne stadin e saj fillestar. Kjo behet ne kete menyre: pjesa e pasme e thembres se femijes lyhet me kena, dhe kjo do te pengoje perhapjen e metejme. Ky trajtim eshte i njohur mire dhe eshte trajtimi me i pergjithshem ne rastin e varioles. Kur gjethet e kenase vihen ne rroba te leshta, ato marrin ere dhe e ruajne nga tenjat. Kur gjethet e kenase njomen ne uje te fresket ne perpjesetim 20:10 drame sheqer, pastaj kullohen, kjo tretje pihet per cdo dite dhe kura zgjat 40 dite; nese mishi i qengjit zihet ne kete tretje dhe perdoret 40 dite, ai ndihmon ne sherimin e lebres ne stadet e saj fillestare. Balsami i kenase mund te perdoret gjithashtu ne sherimin e thyerjes se thonjve. Kjo behet si vijon: pihet uji qe kullon prej gjetheve te shtrydhura te kenase. Kjo kure zgjat dhjete dite. Pasta e kenase ndihmon ne mirembajtjen e thonjve dhe zbukurimin e tyre. Perzierja e pluhurit te kenase me gjalpe te perpunuar ndihmon gjithashtu ne sherimin e enjtjeve te nxehta qe i shkakton vreri i verdhe. Kur perdoret si kompresa te ngrohta, ky ilac ndihmon ne sherimin e kromes dhe zgjebes. Kenaja ndihmon edhe ne rritjen e flokeve, rrit freskine rinore, permireson te paret, rrit nxitjen seksuale dhe eshte e dobishme ne sherimin e kallove, pucrrave dhe te thateve ndermjet kembeve. Lidhur me kete teme, ne Sahihun e Buhariut eshte shenuar qe nje njeri i ishte ankuar te Derguarit te Zotit , s.a.v.s., per nje dhembje ne kembe, kurse ai i kishte thene: “Lyeji me kena�. Ebu Davudi ka treguar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Nuk ka bime me te dashur per All-llahun se druri i kenase�.

[GRUDJANE]

KAPITULLI XIV

Te ushqyerit e pacientit

Imam Tirmidhi ne vepren e vet Xhami’u dhe imam Ibn Maxhxhe ne Sunen-in e tij kane shenuar se Ukbe bin Amir el-Xhuni e ka treguar hadithin ne te cilin i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: �Pacienteve tuaj mos u jepni te hane e te pine me zor , sepse All-llahu i gjithefuqishem i ushqen dhe u jep pijet e tyre�.70
Disa mjek te njohur kane shenuar qe ky hadith, si nje burim i pashtershem, i shfrytezon urtesite e Zotit qe i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka thene me fjale te sakta. Dobite e tij jane te shumefishta dhe ai nenkupton udheheqjen per te gjithe mjeket, po ashtu edhe per te gjithe ata qe kujdesen per pacientet. Ne te vertete kur pacienti nuk e duron nje ushqim ose nuk deshiron te haje apo te pije dicka, kjo do te thote se natyra e tij eshte e zene ne lufte me semundjen dhe ka shenja te humbjes se oreksit, dobesimin e aftesive te tij ose humbjen e funksioneve te lindura te tij. Cilido qofte shkaktari, as ushqimi, as pijet nuk duhet t’i jepen pacientit me zor. Kur pacienti te ndieje uri, kjo do te thote se trupi i tij kerkon perberes qe aftesite e tij nuk mund t’ia ofrojne, ose kjo do te thote se ne sasine e perberesve qe ka pasur e ka absorbuar ose e ka tretur. Duke kerkuar kesi perberes te nevojshem ekstremitetet me te largeta imponohen mbi ato te afertat, duke krijuar nje tension te tille ne lukth, qe me vone rezulton ne kerkimin e ushqimit. Perndryshe, gjate kohes se semundjes, aftesite do te jene te zena me pjekjen, perpunimin dhe eleminimin e substancave te padeshirueshme. Per kete arsye, imponimi i ushqimit ose i pijes ne kete rast do ta zere lukthin e pacientit me tretjen e ushqimit tjeter (te ri) dhe, per kete arsye, do ta pengoje procesin natyror te eleminimit te semundjes. Pasoja te ketilla jane sidomos te fuqishme ne kohen e dobesimit te aftesive te tij ose gjate krizes se semundjes, gje qe mund te shkaktoje komplikime te cilat ndiqen nga djersitja e madhe dhe ulja e temperatures (buhran). Ne te vertete ne keto rrethana pacientit mund t’i jepet vetem dieta e ushqimit te domosdoshem, e cila nuk e shqeteson traktin tretes te tij, gje qe do t’i ndihmoje per te ruajtur fuqine dhe per ta mposhtur semundjen.
Per kete arsye, ne kohen e krizave te tilla, pacientit mund t’i jepen perberes te domosdoshem per forcim sic jane lengu i nimfes aromatike (Nymphaea odorata), leng molle, shurup trendafili ne mase te caktuar. Sa i perket shujtave, mund t’i jepet nje supe e pergatitur mire me mish zogu. Per ta freskuar shpirtin e tij, pacienti, nder te tjera, kerkon mjedis me arome te kendshme, t’i japin kurajo te tjeret dhe te degjoje vetem lajme te mira, sepse mjeku i vertete eshte sherbetor dhe bamires i natyres, e jo kundershtar i saj.
Individi duhet te dije se gjaku i shendoshe permban perberes te nevojshem dhe substanca te domosdoshme per ndertimin e qelizave ne trup, derisa sekrecioni eshte gjak i pazhvilluar. Kur ka depertime te sekrecionit ne trup, natyra do te ndihmoje qe ky sekrecion te piqet mire dhe do ta shnderroje ne gjak ne menyre qe per nje kohe te plotesoje nevojat e trupit. Ne te vertete natyra eshte fuqi qe All-llahu e ka autorizuar me urdher per te rregulluar funksionet e trupit dhe per te ruajtur shendetin e njeriut gjate kohes sa jeton ai.
Pacienti nuk ka nevoje te ushqehet me force, pervec ne rastet kur nuk eshte ne gjendje te vetedijshme ose eshte i marre. Ne kete kuptim eshte nje hadith: “Mos ua impononi ushqimin ose pijet pacienteve tuaj, sepse All-llahu i gjithefuqishem i ushqen dhe u jep te pine�, qe perputhet me gjendjen e pergjithshme fizike dhe nuk devijon nga ligji natyror. Rendesia e hadithit te siperpermendur eshte qe pacienti mund te jetoje disa dite pa marre as ushqim, as pije, d.m.th. ajo eshte nje gjendje kur personi i shendoshe nuk do te mund ta duronte pa dobesimin e gjendjes se tij. Hadithi i te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., “...sepse All-llahu i gjithefuqishem i ushqen dhe u jep te pine�, shpreh kuptimin subtil te cilin mund ta kuptojne vetem mjeket qe i kushtojne kujdes gjendjes se vertete te zemres dhe anes shpirterore. Ne rastin e tyre, ata mund ta njohin funksionin e trupit dhe te shpirtit, dhe rolin natyror interaktiv ne te. Per kete shkak, duke bere aluzion ne ate, vetem mund te themi se kur mendja e dikujt eshte e pushtuar nga mendimi per ate qe deshiron ose kunder saj, ose kur eshte e shqetesuar ose e frikesuar, mund ta hedhe ushqimin ose ujin dhe nuk eshte e thene qe do te ndieje uri, etje, ftohesi ose nxehtesi. Ne vend te kesaj, ndijimet e tij jane preokupuar dhe perpiqen deri ne ate shkalle saqe ai edhe mund te mos e ndieje goditjen, prerjen ose ndonje dhembje tjeter. Eshte e sigurt se secili prej nesh e ka provuar ne vete nje shkalle te tille te harrimit, nje grumbullim te tille te ideve imagjinative dhe te mposhtjes se dhembjes, urise dhe etjes. Kur mendimet jane te mira (pozitive) , ato i zevendesojne substancat ushqyese, kurse trupi ngopet dhe freskohet, ndersa rriten forcat e tij. Gjaku do te qarkulloje pa pengesa ne zemer dhe kjo do te shfaqet dhe verehet si nje shkelqim ne fytyren e tij, sepse kenaqesia e freskon gjakun, e shpejton qarkullimin e tij neper arterie dhe e shuan etjen. Ne kete rast, kenaqesia behet perberes primar i trupit, ndersa trupi do te deshironte nje perjetim te tille dhe do te mbahej perkohesisht me te dhe kjo do t’i sherbeje si zevendesim i ushqimit konvencional.

Ushqimi shpirteror

Kur natyra e manifeston prirjen e vet ose perfshin hapesira me te medha, kenaqesia e saj e tejkalon ate qe eshte nenshtruese dhe sekondare. Per kete arsye eshte me rendesi mendimi i shprehur i te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., : “Une jam me Zotin tim, kurse Ai ma jep ushqimin dhe pijen time�. Nga ana tjeter, kur drejtuesi nxit deshperimin, hidherimin ose dhembjen, ketu, perseri, natyra preokupohet me luftimin, kundershtimin dhe shtyrjen e tinezarit. Ne kete rast, nje lufte e tille prin gjithashtu ne kerkim te ushqimit. Individi do te duhej ta fitonte betejen, pastaj trupi do te ndjehej i rilindur dhe i fresket dhe do te kthehej kah ato substanca ushqyese thelbesore qe nuk i ka perdorur. Mirepo, nese beteja eshte humbur me fajin personal te armikut, atehere ai e humb fuqine dhe behet dicka e padeshirueshme. Me tej, ne rastin e gares, fuqia ndryshon. Ne thelb, nje lufte e tille e brendshme eshte si lufta mes dy armiqve. (Kjo eshte lufta me nefsin – deshiren ilegale, egon, unin e pakontrolluar.). Fituesi eshte ai qe feston, ndersa humbesi ose do te vritet, ose do te zihet rob. Sikur kjo, personi i semure e merr ndihmen nga All-llahu i gjithefuqishem, e cila ndihme do ta autorizoje qe te kete dobi nga afersia e Zotit te tij. Ne te vertete vartesit dhe robte e All-llahut jane afer Zotit kur jane te lenduara zemrat e tyre dhe kjo do t’ua beje te mundur qe t’i afrohen meshires dhe dhembshurise se All-llahut. Pacienti duhet te jete njeri i devotshem dhe i perzemert dhe nje ushqim i tille shpirteror do ta pershkoje zemren e tij, do ta rivitalizoje natyren e tij (tabi’a) dhe do te forcoje trupin e tij. Natyrisht, nje ushqim i tille shpirteror ka nje baze dhe rendesi shume me te madhe per trupin sesa ushqimi dhe uji. Sa me i fuqishem te jete besimi, aq me e madhe eshte dashuria per Zotin, te miren dhe kenaqesia e te qenit afer Tij, dhe sa me e perzemert dhe e zjarrte te jete gjakimi per ta takuar Zotin vete, aq me te fuqishme behen deshmia (jekin), kenaqesia, kenaqesia per vullnetin e Zotit dhe njohja e dhuratave te Tij te panumerta. Nje perteritje e tille e forces shpirterore i kompenson ne menyre te pakufishme nevojat e pacientit, ndersa dituria e mjekeve laike nuk mund ta arrije kete shkalle te te kuptuarit, te pershkrimit te nje cudie te ketille ose te kuptuarit e nje gjendjeje te tille te qartesise dhe ngjitjes per shkak te vranesires qe e mbulon arsyen dhe shpirtin e tyre, dhe per shkak se atyre u mungon besimi. Per ta kuptuar kete fenomen, individi mund te mendoje mbi gjendjen e artistit entuziast, i cili e pelqen pikturimin dhe skulpturat dhe zemra e tij eshte e mbushur me kete gjendje, te adhurimit dhe admirimit nga afersia. Ne te vertete kur individi eshte i magjepsur plotesisht nga prirja per te pikturuar, me poziten shoqerore, titujt, parate, diturine ose dashurine per njerezit, nepermjet koncentrimit te tij te pandryshueshem, ai mund t’i pranoje cudirat dhe beharin me zbulimet e vazhdueshme per vetveten njesoj si edhe per te tjeret.
Ne Sahih eshte shkruar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka pasur zakon t’i kaloje disa dite panderprere ne agjerim, ndersa kete gje ua ndalonte ashabeve te vet. Kur e kishin pyetur per kete, ishte pergjigjur: “Une nuk jam si ju, une mbetem prane Zotit tim, i cili ma jep ushqimin dhe ujin tim�.71 Natyrisht, nje ushqim i tille shpirteror nuk eshte marre nga goja, sepse atehere nuk do te kishte dallim ndermjet agjerimit dhe ngrenies dhe ne kete rast ai nuk do te agjeronte. Kjo nenkupton gjithashtu se ai, s.a.v.s., eshte i ushqyer me respekte te jashtezakonshme, gje qe e bejne te afte per ate qe ata nuk jane ne gjendje ta durojne. Perndryshe, sikur te kishte ngrene dhe pire vertet, nuk do te thoshte: “Une nuk jam si ju (hai’a)�. Pacienti qe eshte i lidhur per krevat dhe te cilit i mungojne keto lloj ushqimesh shpirterore per shpirtin dhe zemren, njesoj si edhe rolet e tij ne prodhimin e ilacit per semundjen e tij dhe rivitalizimin e natyres se tij, dhe i cili ballafaqohet me mosefikasitetin e ilacit qe trupi i tij perpiqet ta trete ngrohtesisht, do ta kuptoje ate qe eshte thene me kete, All-llahu eshte Ai qe con kuptimin perpara.

[GRUDJANE]

KAPITULLI XV
]
Pezmatimi i fytit
Ne Sahihu-n eshte thene se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Disa nga ilacet e juaja me te mira ndodhen ne flebotomi* dhe ne alojen indiane72 dhe mos i lendoni femijet tuaj duke ua shtypur njerithin (lat. uvulae) kur jane te semure nga pezmatimi i fytit�.73,74 . Ne hadithin tjeter, qe e tregon Xhabir bin Abdullahu, thuhet se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., shkoi tek Aisheja, All-llahu qofte i kenaqur me te, dhe e gjeti duke u kujdesur per nje femije qe po i rridhnin hundet gjak. E pyeti: “Ç’po ndodh?� Ajo i ishte pergjigjur: “Me siguri ka pezmatim te fytit (‘uzra) ose dhembje koke!� I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., atehere tha: “Mos i vrisni femijet tuaj. Kur femija juaj semuret nga pezmatimi i fytit ose dhembja e kokes (per sherimin e tij) perdorni alojen indiane te trajtuar ne uje te fresket dhe femija le ta thithe nga hunda�.75 Aisheja menjehere e kerkoi ilacin, e perdori dhe femija u sherua.76
Sipas mendimit te tij, Ebu Ubejde ka shpjeguar se ‘uzra zhvillohet nga pezmatimi i grykes ose nga acarimi i trakese qe shkaktohet me gjak (si njeri nga kater sekrecionet baze te trupit – teoria mesjetare). Kur trajtohet, individi duhet te heshte nje kohe te shkurter dhe do te arsyetohet per ate qe ka heshtur. Te tjeret thone se ‘uzra eshte qelbezimi qe shkaktohet nga pezmatimi qe ndodh mes veshit dhe fytit dhe me se shumti i godet femijet. Dobia nga thithja me hunde e pluhurit te alojes indiane qendron ne faktin se ‘uzra krijohet ne gjakun perplot mukus, kurse aloja indiane ndihmon ne ndalimin e enjtjes se uvules dhe e ben te mundur terheqjen e saj ne vendin perkates. Simptomat e ‘uzres perfshijne gjithashtu uvulen* dhe bajamet (tonsilae) e semura dhe te enjtura, elongimin* dhe inflamimin e uvules, ngjirjen e zerit, dhe ndonjehere, gjendjen me rrufe qe ndikon ne gjak dhe sekrecion.
Kohe pas kohe, semundjet inflamuese mund te sherohen me ilace te nxehta. Ibn Sina ne vepren e vet Kanun fi tibbi flet per sherimin e pezmatimit dhe elongacionin e uvules (lat. uvulaptosis) duke thithur nga hunda perzierjet, pluhur te shapit (alaunit),77 farat e mirhut (lat. Cammiphora myrrah) dhe te alojes indiane. Aloja indiane qe nevojitet per kete sherim prodhon lule te bardha me shije te embelsires. Me heret njerezit e kishin zakon te sherojne pezmatimin e grykes dhe tonsilitisin duke e shtypur uvulen. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i mesoi me te kunderten e kesaj dhe ua mesoi ilacin. Su’ut eshte cfaredo ilaci i cili thithet nga hunda, nganjehere perfshin edhe ilace te zakonshme ose te komplikuara. Perzierja bluhet imet dhe behet pluhur i bute, sitet dhe laget pak, pastaj e linin per t’u thare. Kur kishin nevoje per te, perzierja njomej ne uje dhe thithej nga hunda. Pacienti duhet patjeter te shtrihet ne shpine me koken te kthyer anash, me ane te peshqirit te hedhur mbi krahet, ne menyre qe te behet e mundur qe ilaci te merret duke e thithur me hunde, te arrije ne sinus. Ne kete menyre semundja nxirrej jashte me teshtitje. Ibn Abasi ka treguar se ndonjehere i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka perdorur edhe ilace mjekesore qe merren me ane te thithjes nga hunda dhe kete e ka preferuar per sherimin e semundjeve te ndryshme.78

KAPITULLI XVI
Zgjerimi i zemres

Ebu Davudi ne Sunenin e tij ka shenuar se Sa’idi ka thene: “I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., gjate kohes sa kam qene semure, e vinte doren e vet ndermjet majave te sisave, kurse une i kam ndier bekimet e tij te ftohta ne organet qe ndodhen nen murin e perparme te kafazit te kraharorit�. Pastaj ka shpjeguar: “Je semure nga zgjerimi i zemres (mef’ud). Thirrni Haris bin Kaladahun. Ai e sheron kete semundje. I thuani te marre shtate hurma (‘ajva) medinase te thara, shtypi bashke me farat e tyre per te bere nje perzierje (ilac) te sherueshme, pastaj le ta beje masazh gjoksin tend�.79
Hurmat medinase (te Medines) kane veti te theksuara mjekuese80 dhe receta e te Derguarit te All-llahut me shtate hurmat per trajtimin e permendur me siper ka vlere te persosur shpirterore, e cila mund te kuptohet nepermes fese. Ne Dy sahihet eshte thene se babai i Sad bin Ebi Vekkasit ka shenuar nga i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., se ka thene: “Kush i ha per dreke shtate hurma nga plantacioni ‘Alijeh, ai njeri ate dite nuk do te vuaje as nga helmimi, as nga sehiret (magjite)�.81
Hurmat kane nxehtesi ne shkalle te dyte, ndersa thatesi ne shkalle te pare. Disa thone se hurmat jane te lageshta. Hurmat jane ushqim i shkelqyeshem, sidomos per ata qe jane mesuar t’i hane ato, sic jane banoret e Medines. Hurmat sigurojne substanca ushqyese te nevojshme ne vendet me klime te ftohte, por jane me te dobishme per banoret ne vende me klime te nxehte. Lukth i banoreve te vendeve me klime te ftohte eshte i nxehte, kurse lukthi i banoreve te vendeve me klime te nxehte eshte i ftohte. Kjo shpjegon arsyen pse banoret e Gadishullit Arabik, te Jemenit, te Taifes dhe te viseve perreth, qe kane klime te nxehte, e durojne ushqimin e nxehte, sic eshte mjalti dhe hurmat, dhe per shkak se me me deshire hedhin melmesa dhe koper ne ushqimin e tyre, duke i shtuar ushqimit perafersisht dhjete here me shume se sasia e atyre qe perdoret zakonisht ne vendet me klime te ftohte dhe mesatare. Edhe ne krahasim me banoret e viseve te ftohta ata hane speca djeges dhe xhenxhefil dhe i perdorin nenproduktet e tyre njesoj sic i hane embelsirat e tjera. Ne te vertete nje ushqim i tille perputhet me ata, sepse lukthi i tyre eshte i ftohte, ndersa nxehtesia e trupit te tyre rritet ne siperfaqe te lekures. Kjo eshte e ngjashme me burimet dhe gurrat natyrore, ku uji eshte me i ftohte veres, kurse me i nxehte dimrit. Ngjashem me kete, nje lukth mund ta trete nje ushqim te zakonshem dimrit, por ndoshta kete nuk mund ta beje veres.
Prandaj, banoret e Medines per shembull, varen shume nga hurmat si ushqim, njesoj sikurse te tjeret qe varen nga mielli. Nga hurmat ata marrin aftesite e nevojshme dhe substancat plotesuese themelore. Hurmat medinase te drurit te palmes (lat. Phoenix dactilifera) nga alijehu jane nenlloji me i mire. Ato kane ngjyre te murrme, jane te medha, te embla dhe mishtake. Ato e paten marre bekimin sepse ishin mbjelle nga dora e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s. Hurmat jane konsideruar ushqim, ilac, si dhe fruta shume te mira. Ato jane te mira per shumicen e njerezve, e rrisin fuqine seksuale dhe nuk prodhojne substanca te demshme dhe te padobishme, si disa fruta te tjera. Ne vend te kesaj, per ata qe i perdorin shpesh, hurmat e pengojne kalbezimin e sekrecioneve te trupit (ahlat) dhe prishjen e tyre.
Ndoshta ky hadith vlen vetem per banoret e Medines dhe fqinjet e tyre. Prandaj, mund te behet se produktet agrikulturore te krahines se tyre ua sigurojne banoreve te vet ilacin kritik. A duhet te mbillet kjo bime ne vise te tjera? Ndoshta kjo nuk do te prodhoje vlera ushqyese te njejta me ato qe i permendem me siper ose veti mjekuese. Shkak i kesaj eshte lloji i tokes, i ujit dhe i ajrit. Ne te vertete ne toke ekzistojne shume dallime, si edhe te njerezit. Prandaj secila toke prodhon ushqimin e nevojshem me vlera ushqyese qe i nevojiten njerezve te atij vendi. Disa lloje bimesh mund te jene te ushqyeshme dhe hahen ne disa vende, ndersa ne vende te tjera ato konsiderohen te helmueshme, apo disa bime mund te jene ilac per disa njerez, ndersa per te tjere ato jane ushqim.

2. Kuptimi shpirteror (ezoterik) i shtate hurmave

Sa i perket kuptimit shpirteror (ezoterik) te shtate hurmave te permendura ne hadith, ky numer eshte rezultat i percaktimit te Zotit (kader) para se te krijoheshin krijesat e All-llahut. Numri shtate eshte vendosur me Sheriat. Ne te vertete gjithcka e krijuar eshte e shtatefishte. All-llahu i madherishem ka krijuar shtate Xhennete me shtate perfaqesues; dy toka ne shtate forma; e ka perfunduar krijimin e njeriut si qenie ne shtate periudha (atvar); ka dhene urdher qe besimtaret e tij duhet te bejne shtate here tavaf ne Qabe; shtate here ta kalojne largesine ndermjet dy kodrave; shtate here me nga shtate gure ta gjuajne shejtanin ne Mina dhe t’i thurin lavde Zotit nga shtate here ne secilin bajram (‘id). I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene se femijet duhet ta kryejne namazin kur ta arrijne moshen shtate vjec.82 Ne rast te prishjes se kurores, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka saktesuar se femija mund te zgjedhe ndermjet nenes dhe babes pasi t’i kete mbushur shtate vjet.83 Ne hadithin tjeter ai ka gjykuar se babai i femijes eshte me i pershtatshem t’i plotesoje nevojat e femijes, ndersa ne rastin tjeter specifik ia ka dhene kete te drejte nenes. Gjate kohes se semundjes se tij te fundit, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte kerkuar nga ashabet qe t’ia derdhin shtate calike uje mbi koken e tij.84 All-llahu i gjithefuqishem e kishte urdheruar eren e fuqishme qe ta sulmonte pa meshire popullin e pafe te Adit shtate net pa nderprere, si denim. Keshtu, ajo e arriti kulmin e saj duke i shkaterruar ata. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka lutur All-llahun e gjithefuqishem qe t’i ndihmoje per t’ia derguar popullit Shpalljen me shtate bekime, ashtu sic i jane dhene Jusufit.85 Pastaj erdhi krahasimi i All-llahut ne Kur'an, sipas te ciles All-llahu do ta shumefishoje shperblimin e bamiresise shtate here. Ai thote:
“Shembulli i pasurise se atyre qe e japin ne rrugen e All-llahut, eshte si i nje kokrre qe i mbin shtate kallinj, ne secilin kalli njeqind kokrra. All-llahu ia shumefishon (shperblimin) atij qe deshiron, All-llahu eshte bujar i madh, i di qellimet�. (El Bekare, 261)
Gjithashtu, gjate kohes se te Derguarit te All-llahut - Jusufit (Qetesia qofte mbi te!), mbreti i Egjiptit kishte pare enderr shtate kallinj gruri dhe me shpjegimin e Jusufit, qe ishte i burgosur, egjiptianet kane mbjelle shtate vjet. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte paralajmeruar qe me pare se shtatedhjete mije pasues te tij do te hyjne ne Xhennet pa dhene llogari. Me tej, nuk ka asnje dyshim se numri shtate ka kuptim te rendesishem shpirteror, te cilin nuk e kane numrat e tjere. Po kete rendesi te numrit shtate e kane gjithashtu edhe namazet nafile naten: shafa’ dhe viter.
Shqyrtime po kaq te degjuara lidhur me numrin shtate ka edhe ne filozofine greke dhe ne veprimet mjekesore. Hipokrati ne studimet e tij ka nenvizuar se gjithcka ne kete univers ka shtate anet e veta (septilateral). Ekzistojne shtate planete ne sistemin tone diellor, shtate periudha ne jeten e njeriut, sic jane: periudha e mekimit (ne gji), femijeria, rinia, adoleshenca, mosha e mesme, pleqeria dhe rraskapitja, me te cilen mbyllet jeta ne kete bote. All-llahu e di me se miri kuptimin e vertete, qellimin, urdhrin dhe mencurine qe ka caktuar ne krijimin e numrit shtate, dhe drejtimi i permendur e shpjegon plotesisht kuptimin qe kane shtate hurma te qytetit Medine, raportet e tyre reciproke dhe mbrojtjen e tyre nga magjepsja dhe helmimi, sic eshte permendur ne shpjegimin e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s. Pervec kesaj, po ai ilac dhe mendim eshte dhene edhe nga Hipokrati dhe Galeni, nder mjeket me te famshem, por me siguri kete zbulim do ta lejonin dhe do ta pershkruanin te gjithe mjeket e botes, sikur mendimet e tyre te mbeshteteshin ne krijimin e rasteve dhe kuptimit te vrojtimit. Nga ana tjeter, fjalet e bekuara te te Derguarit te All-llahut, s.a.v.s., jane thene nga dituria, besimi dhe argumentimi dhe jane shpallur nepermjet frymezimit te All-llahut, prandaj ato do te duhej te ishin me te vlershme per nga profesioni, dituria, lejimi dhe autoriteti. Megjithate, mbi baze te sherimit te helmeve te ftohta, ekzistojne disa veprime te pergjithshme me te pranueshme qe jane perdorur ne trajtimin e tyre dhe ne raste te tjera te vecanta, ekzistojne substanca te tjera kunderhelmuese qe ndodhen ne shume bime, ne gur gjysme te cmueshem dhe ne mineralet: oniks, granit, kristal ose bruz. All-llahu di me se miri dhe ne te gjitha kohet.

3. Besimi: kunderhelm


Ne shqyrtimin e metejshem te hadithit te permendur: “Ai qe ha ne mengjes shtate hurma nga plantacioni Alijeh, nuk do te vuaje ate dite as nga helmimi, as nga magjepsja�, mundet qe hurmat mjekesore argumentojne ne menyre te vecante se permbajne kunderhelm te nevojshem i cili vepron kunder magjepsjes se keqe ose mund te kene ilacin perkates i cili vepron mbi llojet specifike te helmeve te ftohta. Ne rastin per te cilin do te bejme fjale ne vijim, toka, uji dhe ajri i qytetit te bekuar te te Derguarit te All-llahut, s.a.v.s., do te japin pergjigjen. Mirepo, ekziston nje gjendje parakushtezuese per t’u sheruar nga semundja dhe telashet qe i godasin njerezit, e ai eshte roli i fese ne promovimin e sherimit. Me tej, ne rastin kur i semuri perdor ilace, ai se pari duhet ta pranoje dhe te besoje ne efikasitetin e sherimit te semundjes se tij. Prandaj, “natyra�e individit (tabi’a) do t’i vleresoje keto vlera dhe do te siguroje ilac te sigurt per te ndihmuar ne kapercimin e semundjes. Ne te vertete disa qasje ne sherimin e suksesshem mbeshteten fuqimisht ne besimin qe ka pacienti (pranimi i plote dhe plotesisht i ilacit), dhe besimi ne efikasitetin e tij. Keso fenomenesh te cuditshme jane edhe te pergjithshme, sepse me gjendje te rregullt psikologjike “natyra� do te pajtohet fort me ilacin, ndersa shpirti do ta pranoje me gezim, duke provuar autenticitetin dhe superioritetin e funksioneve natyrore, duke nxitur rezistencen natyrore te individit dhe duke e detyruar ngurtesine e tij karakteristike (haar garidi) ose antitrupat natyrore qe te prodhojne limfocite te nevojshme dhe antitrupa te tjere natyrore te cilet do te pengojne zhvillimin e mikroorganizmave te demshem dhe do ta eleminojne helmin.
Sa per krahasim, shpeshhere “ilaci i vertete� mund te jete joefikas kur pacienti ka rezerva ose dyshime te pabaza dhe mungese te besimit ne rezultatin sherues te tij. Keshtu ndodh qe “natyra� te beje perjashtim dhe te veproje ne menyre indiferente ndaj ilacit. Ne kete rast, nuk do t’i ndihmoje asnje ilac. Nje shembull i ketille mund te gjendet ne ilacin me te mire, te shqyrtuar me hollesi per zemren, trupin dhe shpirtin, dhe ne trajtimin me te favorshem qe rezulton me dobine e individit ne kete jete dhe ne jeten pas vdekjes. Ai ilac quhet Kur'ani i Shenjte, i cili eshte ilac per cdo semundje. Nese zemrat nuk besojne tek ai, nuk do te kene dobi prej tij. Ne vend te kesaj, ai do te rrite semundjet e tyre. Nga ana tjeter, nuk ka ilac qe kujdeset per sherim te pandryshueshem, te plote dhe te perhershem me mire se Kur'ani, sepse urtesia, dituria dhe drita e tij e madherishme jane dieta me e mire dhe ilaci me i mire per cdo semundje. Perkunder kesaj, shumica e zemrave ia kthejne shpinen atij; shumica e mangesise se besimit te vertete ne ilacet e tij per trupin, mendjen dhe shpirtin gjenden ne rrugen e kundert te kerkimit te ilacit per semundjet e tyre. Natyrisht, ilacet e tyre jane veprime te komplikuara qe ata i kane zbuluar permes perpjekjes dhe gabimit dhe te cilat ata i kane perdorur nga shprehia. Ne te vertete ata kane vepruar keshtu me me deshire sesa te ngriten ne nivele me te larta dhe te marrin ilace te verteta. Njerezit qe kane zemra te tilla kane besim me te fuqishem ne funksionet e krijuara dhe ne veprimin e “natyres� ne perballimin e semundjes se tyre. Nje varesi e tille rritet permes shprehise, perpjekjes se pergjithshme per te kerkuar metoda efikase per t’i perballuar. Kjo behet kur nuk mjaftojne aftesite shpirterore te individit. Ne kete menyre semundjet e pergjithshme dhe kronike mbizoterojne mbi mendjet, trupat dhe zemrat njerezore. Si pacienti, ashtu edhe mjeku i tij krijojne varesi nga keto ilace dhe ne kete menyre krijojne ndjeshmerine dhe brengen e sinqerte lidhur me llojin e tyre, ne vend qe te respektojne mjekesine e Kur'anit dhe sherimin tradicional te te Derguarit te All-llahut, s.a.v.s. Ata ia kane borxh besimin, respektin, frymen dhe mendimin pozitiv mesimeve qe ua dhane mesuesit e tyre te ditur, ndersa nxenesit jane te helmuar me besimin dhe respektin e tyre te ri ne veprat laike dhe e zbatojne shkencen me me deshire sesa fjalet e Krijuesit te tyre dhe mesimet e te Derguarit te Tij , s.a.v.s. Si pasoje e semundjes se pergjithshme, semundjet e reja dhe semundjet me serioze nga te gjitha, si te thuash86 zemra fiton dimensione te reja, zhvillon komplikime te reja shtese, i detyron njerezit te bijne ne gjunje dhe deri tek varesia per keto trajtime dhe i preokupon mendjet mjekesore ne kerkimin e shkaqeve dhe eksperimenteve ne sintetizimin e ilacit. Ne te vertete sa me shume qe ata i sherojne semundjet e komplikuara me sintetike komplekse, te ashtuquajtur “ilace�, semundjet do te intensifikohen edhe me shume, dhe do te zhvillohen me tej komplikime. Natyrisht, ne kete menyre faktet jane provuar, ndersa All-llahu e di me mire.
Poeti njehere ka shkruar:

“Sa cudi! Kurse ngjarje te cuditshme ka plot
Ilaci eshte afer, megjithate nuk e kerkojne (pra, nuk e kerkon askush).
Mu si karvani, devete e te cilit jane te etshme,
Ndersa uje me bollek bartet mbi shpinat e tyre�.

[GRUDJANE]

KAPITULLI XVII

Ekuilibrimi i ushqimit si sherim primar parandalues
Ne Dy sahihet thuhet se Abdullah bin Xha’feri ka thene: “Kam pare sesi i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., hante hurma te fresketa te pjekura me kastravec�.87 (Buhariu dhe Muslimi)

Dobite nga ngrenia e hurmave dhe kastravecave te fresket

Per te ruajtur shendet te mire duhet te kontrollohet dhe te ekuilibrohet ngrenia e ushqimit dhe e frutave. Krijimi i ekuilibrit te ushqimit do te pengoje cfaredo demi qe mund te permbajne ato dhe do te optimizoje dobite e tyre. Hurmat e freketa te pjekura (rutab) jane te nxehta dhe te lengeta ne shkalle te dyte. Ato i ndihmojne simptomat e perzierjes se dobet te sekrecioneve te keqija te lukthit qe shkaktohen per shkak te vleres se ulet kalorike te ushqimit dhe ndihmojne gjendjen e substancave me natyre te ftohte ne lukth. Ato gjithashtu pajtohen me lukthin, e ndihmojne absorbimin e materieve ushqyese ne zorre dhe i permiresojne dobesite e tretjes njesoj sikurse e permiresojne temperaturen e trupit kur i perziejme me shurup mjalti dhe uthull88 ose me trendafil te eger. Megjithate, hurmat e pjekura prishen shpejt. Hurmat e fresketa te pjekura e shtojne sasine e fares se mashkullit dhe aftesine seksuale te tij, ndersa ngrenia e tepert do ta ngacmoje gjakun, do te shkaktoje dhembje koke, do te krijoje pengesa ne enet e gjakut, do te shkaktoje dhembje ne fshikezen urinare, do te shtoje etjen dhe do t’i demtoje dhembet. Nga ana tjeter, kastravecat kane shkallen e dyte te ftohtesise dhe lageshtise. Ata e shuajne etjen dhe stimuloje fuqine me ane te eres se tyre shume te mire. Ata e ftohin gjendjen e keqe (perzierjen e kater sekrecioneve themelore te trupit) te lukthit, i ekuilibrojne funksionet gastrointensitale dhe e ulin temperaturen. Farat e thara te kastravecit, te bluara, te situra dhe te bera emulzion e shuajne etjen, do te ndikojne si diuretik dhe do ta pakesojne dhembjen e fshikezes urinare, kurse larja (ferkimi) e dhembeve me farat e thara e te bluara te kastravecit i zbardhe dhembet. Keto jane vetem disa nga dobite e shumta.
Te gjitha se bashku, hurmat e fresketa te pjekura jane te nxehta, ndersa kastravecat te ftohte. Secila do t’i kompensoje mangesite e tjetres, do t’i ekuilibroje dhe do t’i permiresoje proceset mbrojtese digjestive. Pasojat e keqija te hurmave mund te neutralizohen duke ngrene fare bademi dhe hashashi. Ne te vertete kundervenia ndaj cdo substance te merzitshme do t’i ekuilibroje kundershtite e saj, do t’i eleminoje demet e saj dhe do t’i vere ne dukje dobite e saj. Ky eshte thelbi i ligjit natyror, qe eshte themel i sherimit mjekesor, mbeshtetje per ruajtjen e trupit te shendoshe dhe te forte, si dhe eshte berthame e mjekesise si shkence. Ne hadithet eshte shenuar se Aishja (Zoti qofte i kenaqur me te!) ka thene: “Me kane dhene per te ngrene te gjitha llojet e ushqimeve, per te shtuar peshen e trupit, por nuk kam arritur asgje. Pastaj kane shtuar kastravec dhe hurma te fresketa ne ushqimin tim, dhe kjo me ndihmoi�. Prandaj, e ftohta eshte perzier me te nxehten, e nxehta me te ftohten, e lageshta me te thaten dhe e thata me te lagshten. Kjo do t’i nxjerre jashte demet e tyre dhe do t’i ekuilibroje pasojat e tyre. I ngjashem me kete teori eshte udhezimi i te Derguarit per perzierjen e sanes me gjalpe dhe mjalte (sunut) si laksativ i lehte natyror, sepse sunut89 i zbut pasojat e gjetheve te sanes. Qofte i lavderuar All-llahu dhe Ai le t’i derdhe te gjitha bekimet e Veta me te medha mbi te Derguarin e Vet , s.a.v.s., i cili ka qene derguar per te ndihmuar ne permiresimin e gjendjes se zemrave, te jape udhezime per ruajtjen e shendetit te mire dhe t’i sherbeje secilit ne pikepamje te mireqenies se tij ne kete bote dhe ne jeten pas vdekjes.

KAPITULLI XVIII
Imponimi i abstenimit (heqjes dore) nga ushqimi

Sherimi implikon dy gjera: frika nga marrja e substancave te demshme dhe mbrojtja e konstitucionit te trupit me ane te ushqimit te shendoshe per t’u mbrojtur nga pengesat ne funksionet natyrore. Kur sekrecionet themelore te trupit arrijne shkallen e kalbezimit, shfaqet nevoja per nxitjen e menyres se purgacionit te drejte. Prandaj, thelbi i praktikes mjekesore e ka bazen ne keto dy parime. Jane dy lloj abstenimesh (himja): ajo qe pengon semundjen, dhe ajo qe ndal pasojat e saj dhe e lejon trupin t’i nxjerre jashte. Abstenimi i pare eshte mjekesia parandaluese, e cila eshte nje diete e ushqyeshme e personit te shendoshe, kurse tjetra eshte dieta themelore dhe e domosdoshme qe i duhet personit te semure. Kur te percaktohet njehere, ajo ben qe semundja te ndalet dhe kjo ndihmon qe nepermjet aftesise se individit te nxirret jashte. Burimi i udhezimit te All-llahut per te imponuar abstenimin nga ushqimi vjen nga Kur'ani, ku All-llahu i gjithefuqishem thote:
“...Nese jeni te semure, apo ne ndonje udhetim, ose ndonjeri prej jush vjen nga ultesira (nevojtorja), ose keni takuar grate, e nuk gjeni uje, atehere mesyne dheun dhe ferkoni me te fytyrat dhe duart (tejemmum)...�. (En Nisae, 43)
Pra, personit te semure i eshte lejuar qe te mos e perdor ujin kur perdorimi i tij i jashtem eshte i demshem. Perseri, ky udhezim tregon nevojen qe te hiqet dore ne menyre qe te zvogelohen komplikimet e dyshimta shendetesore duke vene bazat e rregullit themelor te trajtimit mjekesor.
Ibn Maxhxhe ne permbledhjen e tij te haditheve shenon se Ummi el-Mundhir bin Kajs el-Ensarijja ka thene: “I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., hyri ne cadren time dhe se bashku me te ishte edhe Aliu , r.a., i cili ishte sheruar (nakihun) nga semundja. Aty afer e kishim nje trup palme me kalavesha hurmash qe vareshin ne deget e saj. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., rrinte dhe hante hurma. Po keshtu hante edhe Aliu, r.a. I Derguari i All-llahut, s.a.v.s., iu drejtua Aliut, r.a., dhe i tha: “Pak, pak, ende je duke u sheruar�. Aliu, r.a., nuk hengri me dhe une ia pergatita nje pjate me rrepa90 te ziera me elb. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i tha Aliut, r.a., :�Haje kete ushqim, sepse eshte me i pershtatshem per ty�.91
Ne permbledhjen e haditheve te Ibn Maxhxhes kemi pare se Suhajbi ka thene: “Njehere kisha shkuar ta vizitoja te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., i cili po hante buke e hurma. Me tha: ‘Eja e ha me mua’. Keshtu u ula dhe fillova te haja hurma. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., me tha: ‘A ha hurma kur vuan nga konjuktivitisi?’92 Iu pergjigja: ‘O i Derguar i All-llahut, i pertypi me anen tjeter!’ Kur e degjoi kete, i Derguari i All-llahut qeshi�.93
Ne hadithin tjeter i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Kur All-llahu e do robin, Ai e mbron nga telashet e kesaj bote, ashtu sikurse dikush nga ju nuk pushojne se mbrojturi pacientin e vet nga ushqimet dhe pijet�.94 Ashtu sic jane edhe keshillat e zakonshme: “Imponimi i abstenimit nga ushqimet dhe pijet eshte mjekesia me e mire�; “Lukthi eshte vendi i cdo semundjeje�; “Mjekoni cdo person me ate qe eshte mesuar lukthi i tij�; te gjitha keto fjale te urta jane te mjekut arab Haris bin Kaladahut dhe nuk eshte e drejte te thuhet se jane te te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s. Disa studiues te haditheve edhe pse pajtohen ne kete ceshtje, megjithate eshte shenuar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Lukthi eshte ena qendrore e trupit, kurse venat lidhen ne te. Kur lukthi eshte i shendoshe, edhe venat do te qarkullojne po ashtu te shendetshme, ndersa kur lukthi eshte i kalbezuar, venat do te absorbojne nje kalbezim te tille, po edhe indet po ashtu�.95
Haris bin Kaladah e kishte zakon te thoshte: “Abstenimi eshte permbledhje e shkurter e mjekesise�. Duke u mbeshtetur ne arabet e asaj kohe, abstenimi (himja) nenkuptonte lidhjen e dietes me mjekesine parandaluese ne menyre qe shendeti te mbahet mire. Ata kane pohuar gjithashtu se himja dietale e njeriut te shendoshe ka po ate rendesi si periudha e permiresimit (nakaha), qe eshte e nevojshme per personat e shendoshe; edhe kur personi i shendoshe jepet pas ushqimeve, eshte si kalbezimi i sekrecioneve te trupit (ahlat) tek personat e semure. Natyrisht, imponimi i abstenimit nga substancat e demshme per personin e shendoshe dhe kufizimi i marrjes se ushqimit kur ai person eshte ne permiresim e siper, eshte me e dobishmja per permiresimin e tij. Gjate kohes sa zgjat kjo periudhe, konstitucioni i trupit edhe me tej forcohet dhe trakti i tij digjestiv eshte i dobet. Shendeti i tij ne ate periudhe eshte me i pershtatshmi per t’iu nenshtruar degjenerimit dhe ai rrezikon qe semundja t’i kthehet perseri. Nje kthim i ketille mund te jete me i keq sesa semundja fillestare dhe eshte me kritike per shendetin.
Duhet ta dime se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., i kishte dhene Aliut, r.a., keshillen me te mire mjekesore kur ia kishte ndaluar te hante hurma te fresketa te pjekura ne kohen kur ishte duke u permiresuar nga pikepamja shendetesore. Ne rastin e tij, hurmat e fresketa te pjekura, kalaveshet e te cilave njerezit e asaj kohe i virrnin ne shtepiat e tyre, ne krahasim me llojet e tjera te frutave, jane te renda per tretje kur gjendja e njeriut eshte e dobet dhe kur “natyra� nuk mund ta shpenzoje lehte per arsye se eshte e zene me mposhtjen (nxjerrjen) e semundjes. Kjo, para se gjithash, eshte e sakte sa i perket disa llojeve te hurmave qe jane te renda per lukth. Prandaj, ngrenia e tyre gjate periudhes se permiresimit, pacientit i shkakton me shume dem se dobi.
Ne kete rast, ajo qe ngelet nga semundja mund te qendroje ne trup ose ndoshta edhe te perparoje me tej. Kur Ummu el-Munzir i ishte paraqitur Aliut, r.a., me enen e rrepes se zier me elb, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte ftuar ta hante ate, sepse ky lloj ushqimi eshte me i shendetshem per permiresimin e pacientit. Uji ne te cilin eshte zier rrepa e ftohe lukthin, vepron si purgativ dhe laksativ dhe siguron substanca te nevojshme per pacientin. Nje shujte e ketille eshte e dobishme, sidomos kur elbi zihet me kercejt dhe gjethet e rrepes. Kjo shujte siguron ushqimin me te mire per nje lukth te ndieshem dhe nuk e shkakton prishjen e sekrecioneve te trupit.
Zejd bin Eslemi kishte treguar se njehere Omer bin Hattabi kishte qene semure nga temperatura e larte. Ishte vene ne regjim te rrepte diete dhe nga ai kerkohej qe te permbahet shume nga cfaredo ushqimi dhe pije. Gjate kohes sa ishte semure, edhe pa uri, Omeri, r.a., ndonjehere do te thithte berthamen e hurmase. Ne perfundim, abstenimi dietal nga ushqimi per personin e semure ne stade te hershme te semundjes se tij eshte ilaci me i mire para se te filloje te marre ilacet, kurse ne rastin kur ilaci eshte me se i domosdoshem per t’iu kundervene semundjes, abstenimi pengon komplikimet dhe ndihmon trupin qe zgjerimin e semundjes te mbaje nen kontroll.

[GRUDJANE]

KAPITULLI XIX
Deshirat e zjarrta te personit te semure

Nese pacienti, personi gjate kohes sa zgjate permiresimi i tij, ose nese personi i shendoshe nxit dhe zhvillon deshiren e fuqishme per nje ushqim te caktuar, ose per ndonje pije e cila nuk i lejohet, kurse deshira e tij e zjarrte per ate ushqim ose pije rritet, atehere nuk do te kete dem nese i jepet (atij personi). Por, me kete rast duhet dhene vetem nje sasi e vogel e asaj qe e deshiron me aq zjarr te madh, te cilin mund ta trete organizmi i tij. Nje sasi e ketille nuk e demton. Perkundrazi, i ndihmon me siguri, sepse deshira e tij natyrore paralajmeron se konstitucioni i trupit te tij do ta pranoje me deshire ate qe e kerkon zemra, kurse nje efekt i tille pozitiv do te neutralizoje dhe do te tejkaloje cfaredo demi te mundshem, nje pjese te vogel te te cilit e permban ne vete. Ne te vertete nje ushqim ose pije qe merret ne kete menyre eshte me e dobishme per trupin sesa ngrenia ose pirja e asaj qe nuk i pelqen. Kjo e shpjegon shkakun pse i Derguari i All-llahut, s.a.v.s., ka lejuar qe Suhejbi i hengri disa hurma te fresketa (ratib) kur ishte i semure nga konjuktivitisi. Ai e dinte qe ato nuk do t’i benin dem. Ne nje transmetim te ngjashem, eshte thene se Aliu, r.a., i kishte bere vizite te Derguarit te All-llahut, s.a.v.s., i cili e kishte pyetur: “Per cfare ke deshire?� Aliu, r.a., ishte pergjigjur: “Per hurma te fresketa�. I Derguari i All-llahut, s.a.v.s., nga dashuria e madhe dhe ndjenja e bashkevuajtjes me ashabet e tij, qeshi ne kohen kur po ia hidhte nje hurme Aliut, r.a., i cili e mori me shume falenderime. Nje cast me vone, i Derguari i All-llahut, s.a.v.s., ia hodhi hurmen tjeter, pastaj te treten, dhe vazhdoi keshtu derisa Aliu, r.a., i hengri shtate hurma. Pastaj i Derguari i All-llahut, s.a.v.s., tha: “Ali, ke ngrene mjaft!�
Ne nje transmetim tjeter, qe eshte shenuar nga Ibn Maxhxhe, thuhet se i Derguari i All-llahut, kur po i bente vizite nje personi te semure, e kishte pyetur: “A ke deshire per dicka?� I semuri ishte pergjigjur: “Per nje cope buke gruri�. I Derguari i All-llahut, s.a.v.s., u tha ashabeve: “Nese dikush prej jush ka miell gruri ne shtepi, i sillni pak vellait tuaj�. Pastaj shtoi: “Nese pacienti juaj ka deshire per nje ushqim ose pije te caktuar, ia jepni ta haje apo ta pije�.96 Sigurisht se kjo keshille e te Derguarit tregon bukurine e shkathtesine mjekesore te cilen mund ta kuptojne mjeket e afte.
Ne thelb, kur pacienti ha dicka qe e deshiron, por pa pasur uri te vertete dhe oreks te natyrshem, kjo mund te jete me e dobishme per te sesa ngrenia ose pirja e dickaje te cilen nuk e deshiron. Pastaj, trupi do te trete me lehtesi me te madhe dicka qe eshte ngrene ose pire me deshire dhe kur instinkti i individit kerkon dicka te tille. All-llahu e di me se miri.


KAPITULLI XX

Sherimi i oftalmise (konjuktivitisit dhe semundjeve te tjera te syve)97

Me heret kemi thene se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., nuk e kishte lejuar Suhabin te hante hurma te thara kur ishte i semure nga pezmatimi i syve (lat. Ophtalmitis) dhe e kishte keshilluar Aliun , r.a., qe te mos hante hurma te fresketa te thata (ratib) gjate kohes kur sherohej nga konjuktivitisi. Lidhur me kete teme, Ebu Naimi ne librin e vet me titull te njejte, Mjekesia e Pejgamberit, ka shenuar qe i Derguari i All-llahut, s.a.v.s., nuk i afrohej asnjeres prej grave te veta nese ishin te semura nga konjuktivitisi. Kjo zgjaste derisa ato te sheroheshin plotesisht.
Ophtalmia (remd) eshte nje pezmatim serioz i konjuktivit, qe vepron mbi membranen e jashtme e cila e mbulon kokerdhokun e syrit, me perjashtim te corneaes. Nje pezmatim i tille eshte pasoje e shpenzimit te njerit nga kater sekrecionet baze te trupit. Nese eshte shkaktuar nga sekrecioni i gjakut, do te shkaktoje skuqjen e syrit dhe fryrjen e nje shtrese te mishit, por nese shkaktar eshte vreri i verdhe, i semuri do te ndieje djegesire dhe dhembje ne sy. Ne rastin e konjuktivitisit, goditet membrana e jashtme, por mund te goditet edhe nga depertimi i avujve te nxehte qe ngriten drejt kokes. Disa nga keta avuj ngriten papritmas deri te konjuktivi dhe ndonjehere mund te shkaktojne atak ne sy. Ne te njejten kohe, trupi do te siguroje prurje te teperta te gjakut dhe te antitrupave ne zonen e syrit per t’iu kundervene imponimit te shkaktarit. Si rezultat i kesaj, konjuktivitisi mund ta shkaktoje enjtjen dhe gelqerizimin e venave
1. Pasojat e pergjithshme te sekrecioneve themelore te prishura te trupit

Ashtu sic ngriten avujt nga toka (disa jane te nxehte dhe te thate, ndersa te tjeret te nxehte dhe te lagesht) dhe me kondensimin dhe sublimimin e vet te pikave te imeta te ujit dhe te kristaleve te akullta ne ajer formohen rete qe na pengojne te shohim lartesite qiellore. Po ky fenomen zhvillohet edhe ne fund te lukthit dhe ngritet deri tek ezofagu (oesophagus), qe me vone mund te pengoje dhe te turbulloje te parit. Ky fenomen mund te prodhoje gjithashtu disa tipa parregullsish dhe semundjesh ne trup. Nese trupi ka mundesi qe te lirohet nga keta avuj ose gazra (te cilet qarkullojne neper gjak) neper hunde, trupi do te reagoje duke lejuar kalimin e sekrecionit neper hunde (lat. Rhinorhea), ose me ftohtesi te zakonshme ose ne forme te pezmatimit te sekrecionit (lat. Catarrhus). Perndryshe, nese avujt zene vend ne ovule dhe ne vrimat e hundes, atehere ai do te manifestohet si zenie e rende fryme, e nese zene vend ne pleure, keta gazra mund te shnderrohen ne angioneuroze (lat. Angioneurosis; arab. shevsa). Nese avujt zene vend ne mushkeri, ata shkaktojne bronkitis. Por nese zene vend ne zemer, mund te shkaktojne sulm ne zemer. Nese zene vend ne sy, shkaktojne oftalmine (lat. Conjuctivitis). Nese depertojne poshte ne zgavrat e trupit, ata mund te shkaktojne limforene (lat. Limphorea; arab. sajalan). Nese zene vend ne tru, mund te shkaktojne humbjen perkohesisht te kujteses (lat. Amnesia), dhe nese gazrat dhe avujt kondensohen edhe me shume dhe prodhojne lageshti ne tru, ata mund te shkaktojne uljen e materieve te teperta nga truri ne mushkeri, te krijojne plogeshti abnormale ose letargji (lat. Lethargia), ose mund te shkaktojne gjume pertej kohes normale (lat. Dauernarkose {D}), prandaj endrra eshte e lagesht, kurse gjendja zgjuar e thate. Nese nje koncentrim i ketille i gazrave ze vend ne koke dhe nuk gjen rruge per te dale jashte saj, atehere avujt e ketille mund te shkaktojne dhembjen e kokes dhe pagjumesine, por nese zene vend ne njeren ane te kokes, shkaktojne migrenen (lat. Hemicrania). Nese zene vend ne trurin e vogel (lat. Cerebelum) ose ne vertex, ata shkaktojne rritjen e numrit te leukociteve ne gjak (lat. Leukosis; arab. da’ul-baida). Nga ana tjeter, nese nje kondensim i ketille i gazrave e ftoh, e nxen ose e lageshton membranen qe e mbeshtjelle trurin (mbeshtjelleset e trurit) dhe pastaj stimulon fryrjen ose prodhon gazra ne lukth dhe ne zorre, ato shkaktojne teshtitje (lat. Apomittosis). Nese avullimet dhe gazrat e tille vazhdojne te perhapen edhe me tej dhe e ngacmojne lageshtiren e sekrecionit deri ne shkallen e ngopjes se antitrupave, ato do te shkaktojne humbje te shkurtra te vetedijes dhe sulme (lat. Apoplexia). Nese avujt apo gazrat e tille e ngacmojne vrerin e zi deri ne shkallen e turbullimit te homogjenitetit te ajrit ne tru, ato mund te shkaktojne shqetesime, halucinacione dhe dyshime. Nese ato e arrijne kufirin e skajshem te nervave, mund te shkaktojne grumbullimin e qelizave, qe njihet si piknoepilepsi ose cmenduri (sar’a). Nese avullimi i gazrave ze vend ne tru dhe shkakton kalimin e lageshtise ne sekrecion, si njerin nga kater sekrecionet themelore te trupit, kjo mund te shkaktoje enjtjen e pjeseve te fundit te nervave te trurit si dhe demtimin e qelizave trunore, qe me vone mund te shkaktoje crregullim te mprehte nervor, paralize cerebrale ose mund te shfaqet si nje paralize e pjeserishme (lat. hemiplegia). Nese avujt ose gazrat shkaktojne pezmatimin e membranave trunore (lat. Meningitis) dhe veprojne ne likuorin cerebrospinal, kjo mund te shkaktoje pleuritisin (arab. birsam), dhe ne rastin kur meningitisi eshte i lidhur me mushkerite, nje coroditje e tille mund te shkaktoje semundjen e cerebrumit (arab. sirsam).
Ajo qe individi duhet te mesoje nga ky kapitull, eshte se vuajtja nga konjuktivitisi ben qe sekrecionet e trupit dhe ato te kokes te behen aktive dhe te perziera, edhe kryerja e aktit seksual, kur individi vuan nga konjuktivitisi, irriton simptomat dhe e perkeqeson gjendjen, sepse ai veprim e trand tere trupin, natyren dhe shpirtin. Temperatura e trupit do te rritet, nxehtesia e trandjes do te rritet dhe do te kulmoje ne klimaks, kurse shpirti (ruh) ne perpjekje te harmonishme. Ne thelb, ky veprim eshte shkalla e pare e terheqjes ndermjet trupit, zemres dhe shpirtit, dhe jeta nxiton kah nje lidhje e tille per te kenaqur tere trupin, ndersa per natyren si teresi, qellimi i nje levizjeje te tille jashte mases, eshte sekretimi i sasise se domosdoshme te spermes ne kulmin e aktit seksual.
Gjate aktit seksual i gjithe trupi leviz ne menyre konstante: trupi, natyra, sekrecionet e trupit, shpirti, aftesia dhe mendja, ndersa cdo levizje tjeter e metejshme e nxit ekuilibrin e sekrecioneve te trupit (ahlat) dhe e zberthen konsistencen e tyre ne kuptim te lehtesimit te natyrshmerise se tyre dhe kullimit ne pjese te ndieshme te trupit, kurse syri eshte njeri nder ato pjese. Per kete shkak, me gjendjen pezmatuese te konjuktivitisit, syri eshte edhe me i ndieshem prandaj nje levizje e tille tej mase e trupit gjate aktit seksual eshte e demshme per te. Ne kete rast Hipokrati nga Kosi terheq parabolen e semundjes se detit, e cila paraqitet me qellim te nxitjes se trupit gjate levizjes se anijes.
Megjithate, pasi natyra e shpejtone pastrimin nga substancat e demshme ne trup gjate kohes se semundjes, ndersa kjo para se gjithash do te lehtesoje ekuilibrimin e sekrecioneve te trupit, konjuktivitisi sjell dobi te shumta per trupin, duke perfshire heqjen dore nga: ushqimet e demshme (himja), nga shikimi i asaj qe eshte e ndaluar; pastrimi nga substancat e demshme; pastrimi i kokes dhe trupit nga materiali i demshem dhe i paperdorshem, dhe heqja dore nga ushqimi i trupit dhe i shpirtit me veti te neveritshme, duke perfshire hidherimin, brengen, melankoline, veprimet e vrazhdta dhe punen e mundimshme. Njehere hakimi i afte kishte thene: “Mos e gjykoni konjuktivitisin, sepse ai e menjanon shkakun e verbimit�.

2. Ilaci per konjuktivitis

Ekzistojne disa lloje te semundjeve te syve, ndersa disa prej tyre kerkojne konsultime me mjeket specialiste (oftalmologe) te sotem. Sido qe te jete, sic kemi thene disa here me pare ne kete liber, nuk do te duhej te pergjithesohej ajo qe eshte e individit dhe vendi per te cilin vlen ilaci i te Derguarit, as nuk do te duhej te kufizohej ajo qe eshte pergjithesuar ne ate ilac, perndryshe, gabime do te behen pa dyshim. Megjithate, mendimi i pergjithshem i hakimeve ne raport me ilacin themelor natyror per konjuktivitis eshte pushimi, qetesia dhe mosferkimi i syrit per te lehtesuar kromen e kapakut te syrit, sepse kjo do te beje qe te aktivizohen antitrupa specifike, qe do te arrijne ne vendin e sulmuar ne koncentrime te shumta, si mekanizma mbrojtes natyrore. Nje trajtim i ketille mund te jete i domosdoshem duke pasur parasysh disa semundje te syrit, edhe atehere kur aplikohen ilace te tjera natyrore. Ne te vertete syri eshte aq i ndieshem, saqe individi nuk do te duhej ta prekte pa nevoje, kurse ilaci per semundjet e syve eshte mosprekja e tij.
Pervec pushimit, kur konjuktivitisin e shkakton gazi, mjeket mund te percaktojne gjithashtu larjen e syve me uje te ftohte, sepse semundja eshte e nxehte dhe nje nxehtesi e tille mund te ndalet me uje te ftohte. Nga ana tjeter, ne hadithet sahihe eshte shenuar qe njehere ‘Abdullah bin Me’sudi i kishte thene gruas se vet, e cila ishte semure nga konjuktivitisi: “Pse nuk po vepron ashtu sic ka porositur i Derguari i All-llahut , s.a.v.s.? Kjo do te ishte me mire dhe do te sheroheshe me shpejt. Se pari shperlaj syte me uje te ftohte dhe lutu: “O Zot i njerezve, m’i hiq telashet e mia. Me shero nga kjo semundje, sepse Ti je Ai i vetmi qe ka ilac per cdo semundje. Zoti i madh, me shero plotesisht dhe mos lejo qe te me rikthehet semundja’�.98
Me kete e mbyllim kete kapitull qe ben fjale per udhezimet e Pejgamberit lidhur me sherimin e konjuktivitisit. All-llahu e di me se miri.

[GRUDJANE]

KAPITULLI XXI

Sherimi i katalepsise (paraliza e muskujve)

Ebu Ubejde ne permbledhjen e vet me hadithe garib ka shenuar qe Ebu Osman el-Nahdi ka thene: “Nje grup i njerezve u afrua nen nje peme dhe po hante frutat e saj. Menjehere u paralizuan sikur te kishte fryre ere e akullt ose sikur nje rryme e ftohte i kishte shtangur nyjat dhe ekstremitetet e tyre. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte thene: “Ftohni pak uje ne ene dhe iu hidhni atyre ndermjet dy namazeve�.
I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ne kete udhezim kishte keshilluar njerezit qe ta ftohin ujin naten dhe t’ua hedhin atyre ne mengjes, ndermjet namazit te pare (ezanit) dhe ikametit (namazit te dyte). Hakimi i afte e kishte komentuar kete udhezim dhe kishte thene: “Ky eshte trajtimi me i mire kunder shtangimit kataleptik (xhumda ahiza ose hidran kulli)�. Ne te vertete ky eshte nje lloj sulmi kur vetedija dhe ndjenja e dikujt duken te humbura perkohesisht, ndersa ndonjehere shoqerohet me shtangim muskujsh, me c’rast personi behet menjehere i pandjeshem, e humb vetedijen ose behet i palevizshem. Nje shtangim i ketille (kasat) shkaktohet nga vreri i zi, i cili shkakton gelqerizimin e seksioneve te poshtme te trurit. Ky mund te trajtohet gjithashtu permes shperlarjes se zorreve (klizma). Termi arab per kete semundje eshte i njohur gjithashtu si hidran kulli dhe nenkupton shtangimin e plote te trupit dhe humbjen e ndjenjave. Trajtimi i permendur mund te jete karakteristik vetem per banoret e Gadishullit Arabik dhe te vendeve me klime te ngjashme. Kushtet atmosferike atje jane te nxehta dhe te thata, ndersa lengjet e trupit te dobeta, prandaj derdhja e ujit te ftohte ne trupin e personave qe jane goditur nga gjendja e mungeses se vetedijes ose e humbjes se kujteses, katalepsi, do te shkaktoje shok, dhe do te ndihmoje ne rigrupimin e fuqive te tyre. Kjo do te nxite funksionet motorike te trupit per te reaguar dhe per t’i nxjerre jashte shkaktaret, prandaj do te rezultoje me permiresimin e gjendjes, natyrisht, me lejen e All-llahut.


KAPITULLI XXII
Koncentrimi i semundjes dhe ilaci
Sherimi i helmit me antoidotin e tij

Ebu Hurejre ka treguar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Nese miza bie ne pijen tende, se pari e zhytni ne te, pastaj e hiqni, sepse njeri nga krahet e saj perhap semundjen, ndersa krahu tjeter ilacin e semundjes�.99 Nje hadith i ngjashem eshte transmetuar edhe ne Sunen e Ibn Maxhxhes.
Ky hadith shpjegon dy aspekte te rendesishme: njeri lidhet me fikhun, ndersa aspekti tjeter eshte mendim mjekesor. Sa i perket te parit, ai eshte i qarte dhe konciz. Ai lejon qe, nese ngordh miza qe ka rene ne pije (leng), kjo gje nuk e ndryshon pastertine (taharet) e lengut. Te gjithe ulemate pajtohen me kete mendim. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka keshilluar qe insekti te zhytet para se te nxirret prej lengut ne te cilin ka rene. Kjo nenkupton se miza me siguri do te ngordhe nese bie ne leng ose ne nje gjelle te nxehte dhe kjo gjendje e ka ndryshuar (fesad) pastertine e nevojshme te gjelles. I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., do ta vleresonte ushqimin ose lengun si jo te paster dhe do t’i derdhte. Por, ne vend te kesaj, ai ka keshilluar qe te ndreqet demi dhe te rivendoset ekuilibri. Per pasoje, kjo e drejte pastaj u perhap me tej dhe arriti aq larg, saqe mbuloi tere zinxhirin e insekteve te rendit Hymenoptera, duke i perfshire bletet, grerezat ose cilindo atropod te vogel, si merimanga dhe insekte te ngjashme. Prandaj, rregullat juridike te te Derguarit te All-llahut jane bere te pavlefshme kur semundja eshte me e rende dhe nuk mund te zbatohet nese nuk ekziston shkaktari i drejtperdrejte. Ne kete rast, pasi shkaktari i drejtperdrejte me pasterti te percaktuar eshte gjaku, ashtu sic eshte kongestioni vaskular i gjakut te kafshes se ngordhur, e pasi insektet e rendit Hymenoptera dhe disa antropode te tjere nuk hyjne ne kete kategori, rregullat e pastertise se percaktuar nuk kane te bejne me to.

1. Pastertia e percaktuar (tahara)
Ebu Sa’id el-Hudri, r.a., e ka komentuar gjithashtu kete teme dhe e ka shpjeguar me faktin se eshtrat e kofshes se ngordhur nuk jane konsideruar te papaster (dhe mund te perdoren si instrumente per te drejtuar). Prandaj, pasi kjo eshte e arsyeshme kur behet fjale per kurrizoret, qe, kur kafsha eshte e ngordhur, ajo gjithashtu mbart ne vete lageshtire, mbeturina dhe gjak te prishur, kongestione (dhe akumulime te tjera te materialeve te dezintegruara, atehere cfare ndodh me insektet e tjera te rendit Hymenoptera), te cilet nuk e mbajne nje lageshti te tille te prishur, kongestionin e gjakut ose materiale te dezintegruara? Me siguri se insekte te tilla nuk mund ta demtojne pastertine e percaktuar te ushqimit ose te ujit. Ibrahim el-Nah’i , r.a., i pari e ka perdorur termin ma la nefse lehu 100 ne pershkrimin e insekteve. Me vone skolastiket myslimane e pranuan kete term (nefes, nefs) dhe e perdoren ne veprat e veta
2. Pasojat mjekesore
Sa i perket shpjegimit mjekesor: Ebu ‘Ubejde e ka mbeshtetur mendimin se zhytja e mizes para se te nxirret nga lengu ben qe ajo te liroje antitoksin, ashtu sic ka vepruar me heret duke e sekretuar toksinin (ne fillim te gjendjes se saj fillestare jo te mire, luftes per mbijetese pas renies ne materien e lengshme). Ne te vertete mizat bartin nje substance helmuese, e cila eshte prove per kromen dhe enjtjen qe jane pasoja te (thumbimit) kafshimit te saj.101 Ky eshte mekanizmi i tyre mbrojtes dhe per t’iu kundervene, i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka kerkuar qe miza te zhytet ne leng para se te nxirret prej tij, ne menyre qe helmi te luftohet me kunderhelmin e tij, te cilin All-llahu i gjithefuqishem e ka vene ne krahun tjeter te mizes. Ne te vertete mjeket kane zbuluar se miza spanjolle ka helmin e saj ne njerin krah, kurse antidotin ne krahun tjeter. Ky eshte udhezimi qe del nga udhezimi (mishkat) i te Derguarit dhe thesari i frymezimeve hyjnore. Pika e arritjes se kesaj mencurie eshte ne diturine e Tij te pafund, kurse Ai e frymezon ate qe e ka percaktuar qe me pare me masa te caktuara.
Lidhur me kete teme, mjeket e kishin zakon me heret qe te pershkruanin nje perzierje budrash te mizave spanjolle102, qe merret se brendshmi si diuretik dhe si afrodiziak, dhe se jashtmi si ngacmues i lekures, qe ndonjehere te trajtoje thumbimin letal te grerezes dhe te akrepit (lat. Euscorpius flavicaudus).103 Kantaride te ketille jane perdorur gjithashtu per sherimin e pezmatimit te nyjave limfatike te syve (lat. Lymphadenitis, arab. sha’ara), dhe me kete, pasi miza te nxjerre koken, ekuilibri qendron aty qe te pudroset dhe pastaj te ferkohet zona e infektuar. Perdorimet e tjera te insekteve hemipterane dhe te tjerave te rendit te Hymenoptereve perfshijne edhe apioterapine104 (arab. el-mu’alaxha bi-zebib el-nahl), e cila e perdor helmin e bletes per sherimin e semundjeve te llojllojshme. All-llahu e di me se miri.

[GRUDJANE]

KAPITULLI XXIII
Trajtimi i pucrrave dhe i te thateve
Ibn el-Sinni ne librin e vet ka permendur mjekimet e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., , i cili njehere kishte shkuar te njera nga grate e veta dhe ia kishte pare te thatin ne gisht. Per kete e kishte pyetur: “A ke pluhur plishi te mersines?105 Ajo e pohoi. Pastaj i Derguari i tha: “Vere ne gishtin tend dhe lutu: “Zoti im, qe ke fuqi ta zvogelosh ate qe eshte me e madhe dhe te rrisesh ate qe eshte me e vogel, zvogeloje ate qe me ka dale ne gisht�.106
Zarira107 eshte ilac indian qe behet nga plishi i mersines (lat. Hermarthria), qe eshte i nxehte dhe i thate. Ndihmon ne eleminimin e enjtjes se barkut dhe melcise; e sheron akumulimin abnormal te fluideve ne zgavrat e trupit (dmth. edemi ose semundja e ujit); dhe e forcon zemren per shkak te aromes se vet te mire.
Ne Sahih eshte shenuar se Aishja , r.a., ka thene: “Gjate qendrimit ne haxhin lamtumires e kam lyer me vaj plish mersine dy here te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., nje here para veshjes se ihramit dhe heren tjeter pasi e veshi�.108
I thati eshte pezmatim i nje pjese te indit te trupit qe mbledh qelb ne nje “ishull�, kurse shkaktohet nga infeksioni lokal. Nxehtesia e tij, natyrisht, eshte kah siperfaqja, kurse vete ai ka nevoje te piqet dhe te eleminohet. Plishi i mersines eshte nje ilac tradicional qe eshte perdorur per kete qellim, dhe vec kesaj ka edhe arome te mire dhe e ftoh temperaturen e te thatit. Po kete mendim e ka shprehur edhe Ibn Sina, i cili shton: “Nuk ka asgje me te mire qe do ta ndalte temperaturen e te thateve sesa lyerja me krem qe eshte perfituar nga pluhuri i plishit te mersines dhe qe eshte perzier me gjethe trendafili (petalet) dhe uthull�.

KAPITULLI XXIV

Sherimi i enjtjeve dhe i ekcemit te lekures me depertime (te lekures)
Aliu , r.a., ka treguar: “Njehere isha duke shkuar me te Derguarin e All-llahut , s.a.v.s., per te bere vizite nje te semure qe vuante nga enjtja ne shpine. Ajo qe kujdesej per te, tha: ‘ O i Derguar i All-llahut, kjo gjendje eshte ketu qe prej nje kohe te gjate!’ I Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e pa vendin e enjtur dhe tha: ‘Ia hapni ate vend’�. Aliu , r.a., e shpjegoi keshtu: “Shkuam vetem pasi e hapen vendin e enjtur dhe te pezmatuar (hapja e lekures me teh per te nxjerre prej andej apscesin109), ndersa i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte mbikeqyrur tere veprimin�.110
Ebu Hurejre , r.a., ka shenuar gjithashtu se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., e luti mjekun qe te lancinoje abdomenin per ta thare lukthin nga lengjet e prishura (lat. Sepsis) dhe te mbeturinave te patretura te cilat pastaj do te nxirreshin duke i thithur. Dikush e pyeti: “O i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., a eshte e dobishme mjekesia?� Ai u pergjigj: “Ai qe e krijoi semundjen, e ka zbuluar gjithashtu ilacin efikasiteti i te cilit i bindet vetem urdhrit te Tij�.

Kruarjet (ekcemi) dhe enjtjet e lekures
Enjtja eshte e perbashket per te gjitha semundjet. Ajo eshte pasoje e prishjes se kater sekrecioneve themelore te trupit (ahlat), pervec lengjeve te gabuara dhe gazrave te dendur ne trup.Nese enjtja mbledh ne lekure, ajo quhet apsces (hiraxh; i thate). Kryesisht, enjtja e nxehte perfundon ne keto tri menyra: piqet, dendesohet ose forcohet. Trupi i shendoshe do ta ndale infeksionin, do ta zbertheje dhe do ta nxjerre nepermjet sistemit, qe eshte menyra me e mire per zhdukjen e infeksionit. Perndryshe, antitrupat do ta pjekin infeksionin, do ta shnderrojne ne materie te dendur te bardhe dhe do ta drenazhojne neper piken e derdhjes ne siperfaqe te lekures. Perndryshe, nese lengu i verdhe ne te bardhe dendesohet, dhe nese trupi nuk eshte ne gjendje ta nxjerre jashte, atehere individi duhet te kerkoje ndihmen e mjekut per ta lancinuar ose qe t’i perdor metodat e tjera te njohura mjekesore per heqjen e te thatit. Lancinimi (batt) sherben per dy qellime: drenazhimin e substances se prishur dhe eleminimin e papastertive te tjera te mundshme nga vendi i semure.
Sa i perket udhezimit te Pejgamberit ne hadithin e dyte qe lidhet me kerkimin e Muhammedit , s.a.v.s., qe mjeku te lancinoje abdomenin e pacientit per ta drenazhuar sepsen nga lukthi i tij (xhavi), disa mjek jane me te kujdesshem sesa mjeket e tjere ne kete ndermarrje. Disa hakime e trajtojne xhavin si edem (semundja e ujit)111, qe eshte akumulim abnormal i fluideve te prishura ne qeliza, inde ose ne zgavrat e trupit dhe qe shfaqet ne vendet e enjtura dhe ne fryrjet neper pjese te ndryshme te trupit, ku shkaktohet akumulimi i fluideve. Ashtu sic e kemi shpjeguar me heret, ekzistojne tri lloje te semundjes se ujit: semundja lekurore e ujit (Conjuctiva), e cila i godet indet dhe eshte me seriozja; semundja abdominale e ujit (Edem), e cila mund ta godase gjithashtu melcine, dhe semundja membranore112 e ujit, e cila shkakton fryrjen e abdomenit nga akumulimi i gazrave ose ajrit ne zorren e holle ose ne zgavren peritoneale; semundja mebranore e ujit shkakton fryrje dhe akumulime te mbledhjes se zorreve si pasoje e depertimit te sekrecionit dhe gjakut ne trup dhe ben qe lukthi te ngjaje si nje fuci. Semundja membranore e ujit eshte me serioze se semundja abdominale, ku fluidet e sepsit akumulohen ne pjeset e poshtme te abdomenit dhe shkaktojne qe zorret te tingellojne si uji joharmonik ne nje barkaliq. Megjithate, njeri nga trajtimet e mundshme per kete semundje (i perdorur me heret) eshte drenazhimi jashte i lengut te demshem me ane te lancinimit, kurse kjo kategori e operacionit eshte konsideruar njesoj si flebotomia ose nxjerrja e gjakut te prishur jashte venes, mirepo kjo bart ne vete rrezik serioz. Perkunder kesaj, hadithi i cituar ka dhene nje leje kategorike per lancinimin ne menyren sic e kane bere mjeket e asaj kohe. All-llahu e di me se miri

KAPITULLI XXV
Vizita nje te semuri

Ebu Se’id el-Hudri , r.a., ka treguar se i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thene: “Kur e vizitoni nje te semure, e ngushelloni, edhe pse ai ngushellim nuk e nderron fatin e tij, por do t’ia zbuse shqetesimet e tij dhe do ta freskoje shpirtin e tij�.113
Ne kete hadith ka shprehje te simpatise, si shprehje me fisnike e bashkevuajtjes, si dhe menyra me e pershtatshme e sherimit. Nje qendrim i ketille do ta largoje shqetesimin nga vizitori, do ta freskoje shpirtin e tij dhe do t’ia vere zemren ne levizje. Me vone, kjo do te ndihmoje ndryshimin e “natyres� se tij qe te tejkaloje pasojat, e ndonjehere do te dobesoje ose edhe do te zvogeloje simptomat dhe do te munde shkaktarin e semundjes. Ky eshte qellimi qe vjen menjehere pas thirrjes se mjekut dhe eshte mundesia qe mjeku mund te ofroje, e kjo eshte te ngushelloje zemren e te semurit.
Ne te vertete terapia simpatike ndonjehere mund te beje cudira ne sherimin e semundjes ose ne lehtesimin e pasojave te saj. Shpeshhere nje mbeshtetje e tille mbitokesore e ndihmon shpirtin e njeriut, e forcon vullnetin e pacientit dhe i afteson proceset e tij psikofizike per ta mposhtur semundjen. Kur personi i dashur, i respektuar dhe i nderuar e viziton te semurin, individi mund te vertetoje me syte e vet se kjo vizite e forcon shpirtin e te semurit dhe e mbush optimizem duke e gjalleruar permes fjaleve te embla dhe te mira qe ia thote vizitori, por edhe vetem prania e tij i sjell qetesi zemres se pacientit. Faktore te tille ekuilibrues dhe pozitive jane disa nga dobite nga vizita te semurit. Si rezultat i kesaj, vizita te semurit ofron kater lloj dobish, si: dobi momentale per pacientin per te ndihmuar rikonstruktimin e gjendjes se vet trupit dhe disponimit me lejen e All-llahut; dobi per vizitorin; dobi qetesuese per familjen e te semurit dhe mbi te gjitha ka dobi konstruktive per tere bashkesine.
Me heret kemi pare bashkevuajtjen dhe dashurine e te Derguarit te All-llahut , s.a.v.s., ndaj ashabeve te vet kur i kishte vizituar derisa ishin te semure, kur me ze te bute e kishte pyetur te semurin mbi shkallen e shqetesimit te tij, gjendjen dhe ndjenjat e atij casti. Ai ia kthente disponimin e humbur te semurit dhe, duke ia vene doren e tij mbi ballin e te semurit dhe ndonjehere ne gjoksin e tij ndermjet gjinjve dhe lutej per te. Ai percaktonte gjithashtu ilacin e vertete per gjendjen e tij dhe ndonjehere i Derguari i All-llahut , s.a.v.s., merrte abdest dhe ia lante fytyren ose trupin e te semurit dhe shtonte: “Je mire dhe shendoshe. Kjo mund te jete vizite pastruese e meshires se Zotit�.114
Kjo eshte miresjellje e plote, trajtimi me fisnik dhe karakteristike e vertete e sjelljes.

[GRUDJANE]

KAPITULLI XXVI

Terapia dietale

Është më i mirë shërimi i trupit me ilaçe dhe ushqim me të cilin është mësuar pacienti, sesa t’i jepen ilaçe që mund të jenë të dëmshëm për të. Ky është një parim i rëndësishëm, të cilin duhet ta respektojë mjeku. Nëse ai nuk e respekton këtë parim mjekësor themelor, mjeku do të mund t’i shkaktonte dëm pacientit duke menduar se është duke i ndihmuar. Në të vërtetë vetëm një mjek i paditur do të japë ilaçe të përgjithshme që i gjen në librat e mjekësisë, sepse “ilaçi i vërtetë” dhe ushqimi duhet të jenë në përputhje me prirjen natyrore të pacientit. Të marrim për shembull fermerët, beduinët dhe të tjerët që janë mësuar me një mjedis të vrazhdë jetësor dhe, duke qenë se pijet, si: lëngu i lëkoit, lëngu i petaleve të trëndafilave ose lëngje të përfituar nga zierja e barërave të tjera delikate e ndihmojnë shumë pak sistemin e tyre, e sidomos sistemin e fëmijëve gjithnjë e më nazeqar të qyteteve, shtesat dhe gjellët e shijshme i ofrojnë shumë pak sistemit të tyre. Mjekët me përvojë do të pajtohen me këtë.
Mirëpo, siç e kemi arsyetuar këtë në kapitullin paraardhës, ai që mendon për mjekësinë e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., do të pajtohet me atë që ajo duhet të jetë relevante me gjendjen e caktuar të pacientit, me mjedisin dhe me zakonet lokale. Ky është njëri nga parimet e mjeshtërisë së shërimit që mjeku duhet ta vlerësojë në punën e vet. Arabët e kanë respektuar shumë Harisi bin Kaladahun, i cili për ta ka qenë si Hipokrati nga Kosta për grekët. Ky mjek i arabëve ka menduar në këtë mënyrë: “Imponimi i heqjes dorë nga ushqimi dhe pijet është ilaçi më i mirë” dhe “Shëroni secilin njeri në përputhje me atë me çka i është mësuar trupi i tij”. Të gjitha këto mendime të rëndësishme e kanë përcaktuar përmbledhjen e praktikës mjekësore atëherë dhe shekuj më vonë. Kanë thënë gjithashtu se Haris bin Kaladahu i ka thënë njërit prej pacientëve të vet: “Pije ilaçin dhe hiq dorë nga ushqimet”. Mendonte në heqjen dorë plotësisht (lat. Nestitherapia ose Limotherapia), që është njëri ndër trajtimet më të mira për shumicën e sëmundjeve që lidhen me ngrënien e ushqimit, gëlqerizimet e mprehta gastrointensinale ose kapsllëku i rëndë, gjë që është shumë më mirë sesa trajtimi i menjëhershëm me purgativë ose laksativë, që gjendja të zbutet në mënyrë të natyrshme për shkak të pengesave në tretjen e ushqimit (lat. Dispepsa), të kalbëzimit të sekrecioneve të trupit, të mykjes, shqetësimit ose të komplikimeve të tjera në procesin e tretjes së ushqimit.
Sa i përket thënies: “Barku është vendi i çdo sëmundjeje”, kjo lidhet me barkun muskulor, një organ në formë thesi, që i ngjan një kungulli prej qelqi.115 Pjesa e brendshme e tij është e përbërë prej komponenteve neurofibriloze (lat. neurofibrila; arab. lif), të zgjatura dhe të ndara mes veti me tri shtresa indesh lidhëse: një vertikal, një horizontal dhe i treti diagonal. Hapësira (e brendshme) e lukthit (lat. Ostium) përbëhet kryesisht nga enë të gjakut, fundi i tij është muskulor ose i përbërë nga mishi dhe muskujt (Carneous), ndërsa pjesa e brendshme është fibriotike (penjëza muskulore). Lukthi është organ i tretjes dhe është i vendosur në mes të abdomenit, ndërmjet ezofagut dhe zorrëve të holla. Është i vendosur pjerrtas nga ana e djathtë e trupit, kurse është i krijuar ashtu që të paraqet diturinë subtile që mund ta imagjinojë vetëm Krijuesi i urtë. Një organ i këtillë, për të cilin flet Haris bin Kaladahu, është vendi i çdo sëmundjeje, sepse ai është organ nëpër të cilin kalon ushqimi nga ezofagu dhe ruhet derisa të fillojnë proceset e hershme të tretjes (digestionit), që njihen me emrin tretja (digestioni) e parë. Kur përfundon tretja, përbërësit kalojnë në mëlçi dhe më tej deri në zorrët e holla ku kryhet pjesa më e madhe e tretjes. Pjesët që nuk janë përdorur (që nuk janë tretur) trupi nuk mund t’i tretë në tërësi për shkak të vëllimit të tij, për shkak të patretshmërisë, kalbëzimit ose përzierjes së gabueshme apo kombinimit të të gjithë faktorëve, prandaj së bashku me sedimentet e tjera ato kalojnë nëpërmjet valëve të kontraktimit muskulor në zorrën e trashë dhe nxirren jashtë si ndyrësi. Atë që trupi nuk mund ta nxjerrë jashtë në mënyrë natyrore për shkak të absorbimit të gabueshëm do të qëndrojë si mbeturinë dhe do t’i nënshtrohet ndryshimeve degjenerative dhe pamundësia për shërimin me ilaçe të caktuara do të shkaktojë sëmundje.
Për këtë shkak, Haris bin Kaladahu e ka quajtur lukthin “vend i çdo sëmundjeje”. Kjo është sikur ka bërë iluzion në nevojën që njerëzit të kontrollojnë futjen e ushqimit në lukth, pra ushqimin që hanë, ta frenojnë dëshirën e madhe (nefs) për ngrënie dhe, në vend të dëshirës jonormale për të ngrënë sa më shumë (fagomania), t’i respektojnë rregullat dietale dhe të ngrënies me masë.
Kjo shprehi e dëmshme mund ta tejkalojë natyrën personale, prandaj për këtë shkak kanë thënë: “Shprehia është natyra e dytë e njeriut”. Kjo është kështu për shkak se shprehia mund të bëhet forcë tërheqëse e fuqishme, e pakontrolluar dhe e vazhdueshme që rregullon ritmin e individit dhe e modifikon sjelljen e tij.
Ta krahasojmë këtu ndikimin e një substance te tre persona, trupi i të cilëve është mësuar me lloje të ndryshme ushqimesh, edhe pse ata mund të kenë karakteristika të ngjashme në rajone të ndryshme. Të tre trupat kanë temperament të ngrohtë (si përzierja e katërt sekrecioneve themelore trupore) në rininë e tyre. Njëri trup është mësuar të hajë ushqim të nxehtë, i dyti ushqim të ftohtë, ndërsa i treti ushqim të lehtë. Nëse personi i parë ha mjaltë, ai nuk do ta dëmtojë sistemin e tij, mirëpo nëse ha personi i dytë, mjalti me siguri do t’ia ngacmojë sistemin e tij, kurse sistemi i personit të tretë do të ketë pasoja të lehta. Prandaj, shprehitë luajnë rol kryesor në ruajtjen e shëndetit dhe në shërimin e sëmundjes.
Prandaj mjekësia e të Dërguarit është mbështetur në ilaçe që janë kompatibilë me secilin individ dhe që janë në përputhje me shprehitë e ushqimit dhe të ngrënies, sepse nuk ka mjekësi më të mirë se kjo.

[GRUDJANE]

Planifikimi i dietës

Dieta e pacientit duhet të planifikohet me kujdes dhe varësisht nga propozimi i mjekut. Kjo shtrihet ndërmjet dietës së plotë dhe të dietës tepër të domosdoshme. Në rastin e dietës tepër të domosdoshme, shujtat duhet të jenë të pasura me vlera ushqyese, që treten lehtë dhe të shijshme dhe duhet të jenë në përputhje me ushqimin e zakonshëm të pacientit.
Lidhur me këtë temë, në Dy sahiha është shënuar se Aishja , r.a., ka thënë se kur dikush nga familja e tyre kalonte në ahiret, gratë mblidheshin, planifikonin dhe pastaj shpërndaheshin nëpër shtëpitë e veta për të përgatitur pjesën e ushqimit të vet për t’i ndihmuar familjes së pikëlluar të të vdekurit. Aishja , r.a., zakonisht i pyeste gratë për të përgatitur gjellën në tenxheren tabline, ku zihej supë me krunde të ëmbëlsuara me mjaltë. Aishja , r.a., përgatiste një tenxhere me bukë të ulur, mish dhe supë me mish (sarid) dhe i hidhte sipër talbin . Aishja , r.a., pohonte se e kishte dëgjuar të Dërguarin e All-llahut, s.a.v.s., që kishte thënë: “Talbina e ngushëllon zemrën më të fshehtë të të sëmurit dhe e zvogëlon pikëllimin e tij”.116 Aishja , r.a., kishte treguar gjithashtu se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Kur ju godet ajo që ju ngjall krupën, përdorni supë kalorike dhe të këndshme (talbina) për ta kaluar këtë gjendje”.117 Në hadithe është thënë gjithashtu që kur dikush sëmuret në shtëpi të të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., ai do ta mbante një tenxhere supë (burma) në zjarr derisa pacienti të kalonte njërën nga dy skajshmëritë – përmirësimin e qëllimshëm, ose vdekjen. Kur dëgjonte se dikush ishte sëmurë, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., do të thoshte menjëherë: “Ushqehuni me supën talbina, sepse ajo e shpërlan dhe e pastron lukthin e pacientit njësoj sikur dikush prej jush kur e pastron baltën nga fytyra”.118
Imam Buhari ka shpjeguar se talbina, është një supë e lehtë me mish, që i ngjan qumështit. Një supë e tillë solide, që tretet lehtë, e ushqyeshme dhe ndonjëherë pa mish, është mjaft ushqyese dhe ndihmon në lehtësimin e stresit dhe pikëllimit. Dobitë e talbinës janë në supën me mish dhe miell elbi të zier me krundet e veta. Ndryshimi themelor ndërmjet kësaj supe dhe supës së zakonshme prej elbi dhe mishi qëndron në faktin se elbi zihet plotësisht, kurse në supën talbina elbi është i miellzuar, gjë që bën që të dallojnë përbërësit ushqyes. Siç e kemi thënë më sipër, shprehitë e zakonshme të ushqimit luajnë rol të rëndësishëm në rritjen e dobive nga ilaçet dhe përbërësit e ushqyeshëm. Sa i përket banorëve në qytetet e urbanizuara, duket se uji i vluar i elbit përputhet me sistemin e tyre të tretjes. Në të vërtetë kur elbi zihet plotësisht, përbërësit e tij ushqyes kalojnë nëpër sistem dhe ofrojnë pak dobi. Megjithatë, pirja e supës me mish të përgatitur me miell elbi të nxehtë ndihmon në shpejtimin e kalimit të përbërësve të saj në sistemin e pacientit, vepron si një purgativ i fuqishëm dhe vërtetohet si një mjet i sigurt në përparimin e natyrës së individit dhe në mbrojtjen e anës së brendshme të lukthit.
Sa i përket hadithit:” Talbina e ngushëllon zemrën më të fshehtë”, kjo këtu tregon kardinë e lukthit (pjesa e sipërme e lukthit), që do të thotë se e ngushëllon trupin dhe e zbut lukthin. Sa i përket zvogëlimit të pikëllimit të pacientit, All-llahu e di më së miri, pikëllimi dhe hidhërimi i ftohin sekrecionet e trupit dhe e dobësojnë mbrojtjen e trupit, sepse shpirti (ruh) i individit mbështetet në zemër, e cila është vendndodhje e tij natyrore. Pirja e një supe të tillë me mish e ngroh lukthin, e reanimon mbrojtjen e trupit dhe e zvogëlon traumën e individit të shkaktuar nga telashet. Të tjerët mund të thonë se supa me mish do të zvogëlojë telashet e individit për shkak se liron shpirtin e pacientit dhe për shkak se përmban substanca freskuese që janë pjesë përbërëse të disa gjellëve. Thuhet se pikëllimi e dëmton trupin, e sidomos lukthin. Natyrisht, mungesa e ushqimit e ndihmon shumë këtë gjendje. Megjithatë, një supë e tillë e nxehtë me mish do ta qullë lukthin, do ta forcojë dhe do ta mirëmbajë, ndërsa veprimi i këtyre efekteve do të arrijë në zemër. Nga ana tjetër, shpeshherë, kur është në stres, lukthi i pacientit prodhon sasi më të madhe të lëngjeve të lukthit dhe akumulon jargë dhe qelbëzim; domethënë, pirja i supës prej elbit të zier me mish ndihmon shpërlarjen e akumulimeve të tilla të panevojshme njësoj si edhe qetësimi i trupit, kthimi i aftësisë së tij mbrojtjëse, tejkalimin e shqetësimeve, ekuilibrimin e sekrecioneve të brendshme, ngritjen e individit në aspektin shpirtëror dhe ndihmën që i jepet atij për ta rivendosur ekuilibrin. Kjo vlen dhe është e vërtetë sidomos për banorët e qytetit të bekuar të Medinës, të cilët janë mësuar të hanë bukë elbi, i cili kryesisht ka qenë burimi kryesor i energjisë së tyre, sidomos kur mielli ka qenë mall i shtrenjtë. All-llahu e di më së miri.

[GRUDJANE]

KAPITULLI XXVII

Shërimi nga helmimi me ushqim

Shtatë vjet pas Hixhres, pas marrëveshjes së paqes në Hejber, me të cilën marrëdhëniet hebraito-myslimane u kthyen në gjendje normale, hebraikja nga Hejberi me emrin Zejneb bint Haris e kishte pjekur një dele dhe ia kishte sjellë dhuratë të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s. Lidhur me këtë çështje, Abdu-Rrahman bin Ka’b bin Maliku kishte shënuar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ishte ulur ta hante së bashku me ashabët. Pranë tij ishte ulur Bishr ibn el-Bera’, i cili, pasi kishte hëngër kafshatën e parë, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ishte ngritur në këmbë menjëherë dhe kishte thënë: “Ndalni atë grua!”. Kur e kishin sjellë para tij, ai e kishte pyetur: “A e ke helmuar këtë dele?” Ajo ishte përgjigjur: “Kush të tha?” Duke mbajtur në dorë një copë të cilën kishte filluar ta hante, ishte përgjigjur: “Më tha kjo këmbë”. Pasi gruaja e pranojë krimin e vet, tha: “Mendova se, nëse je gënjeshtar, kjo do të të shkaktonte fundin tënd, por nëse je i Dërguar i vërtetë, ajo nuk do të të bënte asnjë dëm”. Pastaj i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte liruar atë grua të shkonte në punë të vet. Pastaj kishte bërë tri ditë flebotomi dhe u kishte thënë ashabëve të vet të bëjnë si ai. Mirëpo, një kafshatë që e kishte hëngër Bishri kishte qenë fatale (vdekjeprurëse).119
Në një transmetim tjetër është thënë se një ashab me emrin Ebu Hind nga Medina i kishte bërë flebotomi në pjesën e sipërme të shpinës së të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., dhe ia kishte lëshuar gjakun në një kupëz, duke ia prerë venën sipërfaqësisht . Ky helm e kishte përfshirë tërë trupin e tij, kurse tre vjet më vonë, në kohën sa zgjati sëmundja e tij e fundit, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte thënë: “Edhe tani vuaj nga pasojat e helmit të mishit të deles që e kam ngrënë në Hejber”.120
Helmimi me ushqim ndodh për shkak se njeriu ha substanca kimike helmuese ose mikroorganizma dhe toksinet e tyre. Ka shumë lloj shërimesh nga helmimi me ushqim. Gjithmonë dhe më së miri është që të kërkohet ndihma e parë. Megjithatë, mjekët e trajtojnë çdo rast të helmimit me ushqim në përputhje me llojin, substancën dhe sasinë e ushqimit të helmuar që është ngrënë, natyrisht nëse dihet. Ky shërim kryesisht kryhet me disa lloje purgativësh agresivë, duke nxitur të vjellat, duke bërë detoksifikimin, me hematokatarzë, duke pastruar lukthin dhe traktin intestinal, si dhe duke pirë antidotin ose kundërhelmin121 adekuat dhe ilaçe pas përmirësimit, kur trajtimi është kryer menjëherë dhe varësisht nga suksesi i tij.
Nëse i helmuari nuk mund të trajtohet menjëherë nga mjeku, atëherë ai duhet të nxitet të vjellë menjëherë, të bëjë purgacionin, kurse trajtimi më i mirë në kohën e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., në rrethana të këtilla, ka qenë lëshimi i gjakut me anë të flebotomisë. Kur helmimi me ushqim ndodh në vise të nxehta dhe në stinën e nxehtë, atëherë helmi përhapet shpejt në sistemin e individit me anë të qarkullimit të gjakut dhe shpërndahet nëpër vena e arterie për të arritur më në fund në zemër. Pasi të arrijë në zemër, pasoja është e kobshme. Pra, gjaku është medium që e bart helmin deri te zemra dhe në pjesë të tjera të paprekura të trupit. Viktima e helmimit me ushqim duhet të shpejtojë për ta nxjerrë nga trupi sa më shpejt toksinin vdekjeprurës, e sidomos me anë të lëshimit të gjakut, sepse ky proces do ta nxjerrë jashtë gjakun e helmuar dhe bashkë me të edhe mjaft helm, i cili tashmë ka depërtuar në qarkullimin e gjakut. Nëse zbatimi i këtij procesi kryhet me sukses, ndërsa purgacioni bëhet i plotë dhe shpejt, helmi nuk do të shkaktojë pasoja fare ose fare pak. Në këtë kuptim, helmi ose do të nxirret plotësisht, ose do të pengohet veprimi i tij i mëtejshëm.
Kur i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka përdorur flebotominë në pjesën e sipërme të shpinës, ku shpatullat (Scapula) janë më së afërmi me zemrën, në vendin ku mund të bëhet flebotomia, helmi është mënjanuar vetëm pjesërisht, ndërsa efektet e tij janë reduktuar në një vuajtje të lehtë nga e cila i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka vuajtur tri vjet pas helmimit. Në urtësinë e Vet të hollësishme, All-llahu i gjithëfuqishëm e kishte qëllim që ta shpërblejë të Dërguarin e Vet me post të bekuar dhe të nderuar të martirit, “...në mënyrë që All-llahu të plotësojë atë që është dashur të ndodhë...(El Enfalë, 42) Ky shpjegon gjithashtu rëndësinë e fjalëve që All-llahu ua kishte drejtuar hebrenjve në Kur'an, ku thotë:
“...E sa herë që u erdhi ndonjë i dërguar me çka nuk u pëlqeu juve, a nuk u bëtë kryelartë dhe disa prej tyre i përgënjeshtruat e disa i mbytët!” (El Bekare, 87)
Në fund të versetit All-llahu i gjithëfuqishëm e ka përdorur kohën e kaluar për foljen “përgënjeshtruat”, kurse kohën e tashme për foljen “i mbytët”, duke përfshirë të Dërguarin, ardhja e të cilit dihej në shkrimet e tyre, e të cilin e pritën në atdheun e tyre. All-llahu e di më së miri.

[GRUDJANE]

Shërimi dhe kundërvënia akteve (sihru) të magjisë

Magjepsja është sëmundje dhe gjendje jo e rregullt që duhet të trajtohet si të gjitha parregullsitë e tjera. Ndër simptomat e saj janë: mashtrimi, shikimi imagjinar, magjepsja, mahnitja dhe kuptimet e gabueshme, përpos treguesve të tjerë, të cilët kohë pas kohe mund ta mashtrojnë perceptimin e drejtë të individit .
Udhëzimi i të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., në këtë fushë është ndarë në dy sfera: eleminimi i “aktit” kriminal dhe kryerja e purgacionit dhe ekuilibrimi i sekrecioneve të trupit. E para është më konseguente dhe kushtëzon zbulimin e “aktit” kriminal, eleminimin dhe zhdukjen e tij.
Lidhur me këtë temë, Aishja , r.a., ka treguar122 se një anëtar i fisit Beni Zurejk, i njohur me emrin Lubejd bin al A’sam e ka kryer një “akt” të keq kundër të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., i cili më vonë kishte ndier disa dhembje koke të veçanta, disa shqetësime dhe dobësi të përgjithshme. Një ditë i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ishte duke pushuar në shtratin e vet, kur dy meleq i qëndruan pranë kokës. Njëri prej tyre pyeti: “Nga se vuan?” I dyti u përgjigj: “Është i magjepsur”.123 Pastaj meleku i parë pyeti: “Kush e magjepsi?” I dyti u përgjigj: “Lubejd bin el-A’sam”. “Si?”, pyeti i pari, kurse i dyti u përgjigj: “Ai e bëri këtë duke përdorur krehrin e të Dërguarit, pak qime flokësh që kanë mbetur në krehër dhe një kore të polenit të palmës”. I pari pyeti: “Ku i groposi?” I dyti u përgjigj: “I groposi brenda pusit Sarvan”. Pak çaste më pas i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i hapi sytë dhe u kthye kah Aishja , r.a., dhe i tha: “Oj Aishe, All-llahu më tregoi për atë që e pyeta”, dhe i tregoi çka i kishte ndodhur. Duke përshkruar burimin, ai shtoi: “Oj Aishe, ngjyra e ujit të tij mori ngjyrë të kuqe të mbyllët siç është ekstrakti i gjetheve të kënasë. Pastaj, majat e palmës afër burimit dukeshin si kokat e shejtanëve”. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., pastaj dha urdhër që të zbulohet “akti” i keq , të shembet pusi dhe të rrafshohet me dhe, ndërsa All-llahu i gjithëfuqishëm i dhuroi përmirësim të plotë dhe, në të ardhmen, e shpërbleu me mbrojtje të pagabueshme (‘isma) nga qëllimet e këqija të njerëzve.
Transmetimi i cituar paraqet në mënyrë figurative karakterin njerëzor të të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., i cili gjithashtu ishte objekt i telasheve dhe i shqetësimeve, të cilat i kanë përjetuar edhe ashabët e tij, si edhe shumë të dërguar të tjerë të All-llahu , s.a.v.s., më parë. Këso veti njerëzore nuk përbëjnë në asnjë mënyrë të kundërtën e postit të tij të lartë, i cili është vulë e të gjthë të dërguarve dhe profetëve të All-llahut, ose misionit sublim, që e ka kryer për të nxjerrë njerëzimin nga errësira në dritë. Edhe pse disa shkencëtarë diskutojnë për vërtetësinë dhe autenticitetin e këtij hadithi, ai është shënuar në të gjitha përmbledhjet kryesore të haditheve sahihë dhe, gjithsesi, qëllimi ynë këtu është që të diskutojmë shtegdaljen për viktimën nga magjepsja në mënyrë që të lirohet nga veprimet (aktet) e këqija.
Gjëja e parë që individi e njeh nga hadithi garib124 është që sa më shpejt të zbulohen veprimet e këqija, efektet e tyre do të ndalen dhe individi do të kthehet në gjendjen e vet të natyrshme. Kjo është e ngjashme me nxjerrjen e materies së prishur nga trupi me anë të purgacionit ose me terapinë e detoksifikimit të plotë. Kjo na çon te një lloj tjetër i trajtimit, që është purgacioni* i plotë dhe ekuilibrimi i sekrecioneve të trupit, e sidomos në rajonin e goditur me aktin e keq. Në të vërtetë magjia mund të godasë gjendjet trupore dhe të çrregullojë ekuilibrin natyror të sekrecioneve të trupit. Kur simptomat e magjepsjes ose të syrit magjepsës e godasin rajonin e trupit, atëherë individi duhet të fillojë të nxjerrë jashtë substancat e kalbura nga ajo pjesë e trupit të vet.
Në përmbledhjen e vet të haditheve garibë, Ebu ‘Ubejde tregon se kur magjepsja ishte drejtuar kundër të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., ai e kishte shëruar shqetësimin e vet duke zbatuar flebotominë* në rrashtën e kokës (parietal). Në këtë kuptim mjekësia shënon aktin e keq. Në të vërtetë magjepsja është qëllim i keq i magjistarit bashkë me shejtanët që janë ushtri e zjarrit të Xhehennemit. Kur një ateizëm i tillë ndonjëherë ia arrin qëllimit, mund të veprojë në mënyrë të dëmshme në ekuilibrin natyror të individit dhe në kiminë e përzierjeve të sekrecioneve të trupit. Kjo është e vërtetë kur veprimet e këqija janë bërë për të shkaktuar heqjen dhe amnezinë, duke shkaktuar humbjen e kohëpaskohshme të kujtesës, kurse kjo mënyrë e magjisë ka një veprim dhe ndikim të fuqishëm në gjendjen e përgjithshme të individit.
Sipas disa burimeve të shkencëtarëve, edhe pse e kundërshtojnë njëri-tjetrin, në përgjigjen e tij të parë në lëngimin e përgjithshëm, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., fillimisht ka zbatuar flebotominë në rajonin e caktuar, që ka qenë shkaktar i dhembjes së kokës dhe i lëngimit. Ndoshta për shqetësimin e vet e ka fajësuar substancën e prishur të gjakut, e cila ndoshta ka depërtuar në tru dhe ka vepruar në mënyrë të dëmshme në pjesën frontale të trurit. Në atë rast, flebotomia do të ishte trajtimi më i mirë ndaj të dyve: Hipokratit dhe Ibn Sinës. Megjithatë, kur All-llahu i gjithëfuqishëm e shpalli natyrën e vërtetë të akteve të këqija të drejtuara kundër të Dërguarit të Vet , s.a.v.s., ai i zbuloi menjëherë, i groposi pasojat e tyre dhe e ktheu fuqinë. Kjo ishte sikur ai është i liruar nga heqja e brezit të fortë prej lëkure. Qëllimi pas këtyre akteve ka qenë që të ndikojnë në mënyrë të dëmshme mbi trupin e tij dhe t’i dobësojnë fuqitë e tij dhe në asnjë mënyrë kjo nuk ka mundur të ndikojë dëmshëm në zemrën ose në vlerësimin e tij. Duke e ditur këtë, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka trajtuar këtë që përmendëm në përputhje me natyrën e vet, kurse All-llahu di më së miri.

Ilaçet shpirtërore
Ilaçet shpirtërore janë antipodë të vërtetë kundër magjisë dhe magjepsjes, sepse e vërteta është armik i përbetuar i gënjeshtrës. Në të vërtetë asgjë nuk mund t’i luftojë dhe t’i neutralizojë pasojat e këqija dhe të vazhdojë ta mposhtë edhe më tej shpirtligësinë dhe zvetënimin e shejtanëve të pafe më mirë se feja e individëve të caktuar dhe afërsia me Zotin. Kjo është mjekësia shpirtërore së cilës nuk mund t’i kundërvihet asnjë sëmundje, është helmetë dhe mburojë nëpër të cilën nuk mund të kalojë askush; është besimi i fituar, të cilin luftëtari duhet ta mbartë gjithmonë në vete dhe për vete.
Për t’iu kundërvënë këtyre shpirtrave të shpifur, individi duhet të koncentrohet fuqimisht në Rrugën e vërtetë. Individi duhet të marrë dituri të qartë të njerëzve të urtë dhe të përfundojë punën e stërvitjes së luftëtarëve. Ashtu sikurse dy ushtri që luftojnë mes veti, secila prej tyre duhet të jetë e përgatitur dhe e pajisur mirë, por vetëm njëra do të fitojë, kurse tjetra do të pësojë disfatë. Sikur kjo, zemra e besimtarit duhet të mbushet me dritën e All-llahut të gjithëfuqishëm, të ngopur me mendime të thella dhe e përgatitur me diturinë e Ushqyesit të vet. Trupi, mendja dhe shpirti i tij, me sinqeritet dhe vendosmëri, duhet të ngjiten nëpër shkallët që ngriten në lartësi. Suksesi i stërvitjes së tyre do të përcaktojë rehatinë me të cilën ai i mbisundon përpjekjet e veta. Gjuha e tij duhet t’i shqiptojë fjalët të cilat qenësia e tij më e thellë i njeh dhe ia shpjegon gjatë rrugës. Shenja të tillë të qartë gjatë rrugës janë udhërrëfyes i tij në tejkalimin e pengesave dhe mundësive që të bëhet viktimë dhe t’u lutet shejtanëve.
Sikurse sytë që janë dritare që e përçojnë dritën në trup, e cila pastaj e transformon në përbërës fuqizues, ngjashëm me të dhikri do të mprehë dëgjimin dhe shikimin dhe do të rigjallërojë aftësitë. Në të vërtetë vetëm një njohuri e tillë në zemrën e ndonjërit mund të zhdavaritë errësirën e mendjes së fjetur dhe do t’i ndihmojë individit për të tejkaluar humbjen e sigurt dhe të përhershme.
Njohja e këtyre atributeve do t’i ngrisë velat e misterit dhe do t’ia bëjë të mundur individit që të shohë dhe t’i provojë shenjat e qartë të Zotit të tij. Këto janë shtyllat që çojnë në rrugën e All-llahut; Ai i ka ngritur në rrafsh që njerëzit t’i shohin më mirë. Nga ana tjetër, shejtanët e shpifur dhe të mallkuar e kanë shpikur dhe organizuar luftën e egër, i cili është i drejtuar të nxitë të tjerët që njerëzit e painformuar, të pafajshëm dhe të dobët të kuptojnë shtrembër. Një luftë e tillë mashtruese i ka ngatërruar dhe mashtruar shumë njerëz gjatë historisë. Vetëm ata që janë të stërvitur mirë, më të ndershmit dhe më të sinqertët do të jenë në gjendje të ikin dhe ta fitojnë luftën.
Në të vërtetë urdhri i unitetit të All-llahut në shpalljen e Tij dhe pushteti suprem i takojnë vetëm Atij; të deleguarit e Tij të bekuar përbëjnë një vëllazëri, ndërsa thirrja dhe paralajmërimi i All-llahut i janë dërguar tërë botës. As Nemrudi, as faraoni nuk kanë qenë në gjendje t’i dalin përballë, dhe askush tjetër nuk do të jetë në gjendje për të penguar vendimin e Tij dhe, përfundimisht, do të provojë se Vullneti i Tij është ai që triumfon. Këtë e dinë edhe shejtanët. Sa çudi! Rasti i tyre ngjan me të atij që është sëmurë nga sëmundja e murtajës dhe u ka lakmi njerëzve të tjerë për shëndetin e tyre të mirë dhe dëshiron që ta ndajë të keqen me çdo njeri. Për ta bërë këtë, do të vërë maskën për t’i mashtruar njerëzit, edhe pse e di se kontakti i tij i vetëm me ata do të përhapë sëmundjen e tij infektuese dhe fatale. Në përputhje me këtë, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Kontakti shkakton shkatërrimin”.125
Mirëpo, mësimi i dhikrit, i verseteve të Kur'anit dhe kërkimi dhe lutja e pandërprerë drejtuar All-llahut për t’i udhëhequr, është ilaçi më i mirë i cili me siguri do ta mund “aktin” e keq të magjisë dhe do të çajë rrejtin e tij. Në të vërtetë magjia dhe namatisja mund të veprojnë mjaft keq vetëm tek zemrat e ndieshme,126 tek njerëzit e shqetësuar emocionalisht, tek ata që nuk kanë njohuri dhe tek ata që i kërkojnë kufijtë e pasioneve. Këta lloj njerëzish do ta konsiderojnë të rëndë ikjen nga dominimi i pasioneve të veta, ndërsa detyrë e zotërinjve të tyre të këqij është që ta ruajnë fort pushtetin mbi ta dhe t’i joshin deri në vdekje.
Gratë, të rinjtë, të paditurit dhe banorët e xhunglës janë kategori e përgjithshme e viktimave të atilla. Ndër kategori të shumta, hyjnë edhe besimtarët që nuk i binden urdhrit të Zotit të tyre, që e pranojnë urdhrin e Tij dhe që heqin dorë nga ajo që e ka ndaluar Ai, dhe besimtarët që kanë pak fat në shfrytëzimin e lutjeve të tyre të rregullta, që dobitë e veprave të mira të individit do të mund t’i bënin bashkë, ta mbrojë nga kurthet dhe ta sjellë afër Zotit të tij.
Kanë thënë gjithashtu se personi i magjepsur është ai person që ndihmon që armiku i tij ta marrë kontrollin mbi vetë atë. Me fjalë të tjera, ai është i magjepsur dhe ai është person që kënaqet dhe mahnitet me këtë. Në të vërtetë shejtanët vetëm mund të grumbullojnë një kontroll të këtillë vetëm kur të gjenjnë një person që përshtatshëm i cili mund të çorientohet lehtë dhe që është e stërngarkuar me çudira dhe me nxitjen dhe tronditjen e kohëpaskohshme dhe dëshirojnë atë që shejtanët e dëshirojnë për ata. Njerëzit e tillë e kanë të mangët fuqinë e frikës nga Zoti, forca e të cilëve mbështetet në dituri, fe dhe paradestinim. Një shpirt i tillë i frikës ndaj Zotit në qenien e njeriut është dritë që është e autorizuar që ta zhdavaritë errësirën.
I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Përveç nëpërmjet shpirtrave të këqij të njerëzve të tjerë, shpirtrat e këqij nuk kanë lidhje tjetër me qenien njerëzore”. Prandaj, individi duhet ta zgjedhë mjedisin e vet, të ketë kërkesa sa i përket zgjedhjes së miqve, t’i përgjigjet thirrjes së All-llahut të gjithëfuqishëm dhe të lutet për mbrojtje dhe udhëzim

[GRUDJANE]

KAPITULLI XXVIII

Pastrimi me anë të vjelljes

Imam Tirmidhi në përmbledhjen e vet me hadithe, Xhami’ ka shënuar hadithin që e ka treguar Ebu Derda’a, në të cilin thuhet se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte kthyer e pastaj e kishte përsëritur abdestin e vet.. Imam Tirmidhi kishte thënë edhe këtë: “E kam takuar (njërin nga ashabët e parë) Sevbanin në Damask, i cili e kishte pohuar rastin e cekur më sipër, dhe kishte shtuar:’Ebu Derda’a e kishte thënë të vërtetën, sepse unë kam qenë ai që e kam shërbyer me ujë për të marrë abdest’”.127
Vjellja është njëra ndër pesë llojet themelore të pastrimit, si: dijareja, flebotomia dhe gjakderdhja nga hunda (tebehhur) dhe urinimi. Të gjitha këto lloje janë përmendur në hadithe. Në krerët e mësipër kemi folur për dijarenë dhe punën e zorrëve, për të cilat i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Disa nga trajtimet më të mira tuajat gjenden në thithjen e ajrit me hundë, lëshimin (derdhjen) e gjakut duke prerë venat në kupëz, flebotomi dhe në pastrim”. Kemi folur gjithashtu edhe për lëshimin e gjakut dhe flebotominë dhe, me vullnetin e All-llahut, në kapitullin e ardhshëm do të flasim mbi grumbullimin e avujve. Sa i përket pastrimit me anë të avullimit apo djersitjes, ky është pastrim natyror, nxjerrje e pavullnetshme e lagështisë së tepërt të cilën natyra e mënjanon (nxjerr) duke e nxjerrë jashtë nëpër poret e lëkurës. Sa i përket vjelljes (lat. Emesia), kjo është kthim i përmbajtjes së lukthit nëpër traktin e sipërm, kurse shpërlarja e zorrëve është procedurë e pastrimit të materieve të panevojshme dhe pastrim i zorrëve nëpërmjet sforcimit të purgacionit nëpër anus.
Ekzistojnë dy lloj vjelljesh: vjellje jo e dhunshme, që është nxjerrje e pavullnetshme e përmbajtjes së lukthit për shkak të mundit dhe mbledhjes së vrerit; dhe nxitjes së të vjellave me apo pa emetik (mjet për nxitjen e të vjellave). Lloji i parë nuk kërkon as pengim, as stimulim, përveç në raste kur individi nuk ka frikë nga pasojat e mëvonshme dhe nga hipertoksiteti. Vetëm në këto raste, ky lloj i të vjellave duhet të ndalet me anë të mjetit për qetësim, në mënyrë që të hiqet aciditeti i tij dhe të ndalen pasojat e tij. Sa i përket nxitjes së të vjellave, ajo është shpëtimtare për jetën në rastin kur ka nevojë për shërim urgjent të helmimit me ushqim, e kjo është e dobishme kur pastrimi nga materiet e panevojshme do të vendosë ekuilibrin e sekrecioneve të trupit dhe kur koha dhe gjendjet kërkojnë një pastrim të tillë.

1. Shkaktarët e vjelljes

Vjellja stimulohet me anë të njëmbëdhjetë forcave detyruese: me anë të vrerit, i cili derdhet nëpërmjet fshikëzës së tëmblit dhe kërkon rrugë për të dalë jashtë nëpër traktin e sipërm; duke çrregulluar lukthin, me mukus të tepërt dhe me trazimin e lukthit; me tretje të dobët; me shujta të gabuara në ushqim dhe duke ngrënë perime dhe pemë të papjekura; duke ngrënë dhe pirë jashtë mase, duke shkaktuar në këtë mënyrë nervozitetin e lukthit; nxjerrjen jashtë lukthit ushqimin e patretshëm; nga dëmtimet e zorrëve; me mjetin për nxitjen e të vjellave dhe duke kthyer lëngjet e lukthit (derdhje e sekrecionit të ujshëm); me mosdurim të ushqimit, mundimin për shkak të neverisë psikologjike nga papastërtia (lat. Coprophobia); me ushqim ngacmues dhe me hipersensitivitetin ndaj ushqimit jashtëzakonisht të pashijshëm (lat. Opsophobia), ose edhe frikën vetëm nga ushqimi (lat. Sitophobia), gjë që mund të shkaktojë po ashtu neveritje dhe vjellje; me stres psikologjik dhe emocional, me melankoli, brenga, pikëllim, me zhvillimin e abreaksionit motorik (çlirimin e tendosjes emocionale që është arritur nëpërmjet grumbullimit të përvojës së rëndë traumatike) të shkaktuar me kujtime të dhembshme dhe emocione; me vjellje komunikative të shkaktuar vetëm me shikimin e një tjetri duke vjellë. Në të vërtetë ekzistojnë shumë lloje të sëmundjeve të transmetueshme që përhapen shumë shpejt, duke përfshirë kromën, të thatët, gogësitjet, teshtitjet, frikën dhe të qeshurat. Natyrisht, një gjendje e tillë e marrjes së lehtë duhet të jetë joaktive tek individi që e merr para se të jetë prekur me kontakt senzor nga truri për ta kundërshtuar këtë.

[GRUDJANE]

3. Dobitë dhe dëmet nga vjellja

Përgjithësisht, nxitja e vjelljes e pastron lukthin, e forcon dhe e ripërtërin procesin e tretjes së ushqimit, mpreh shikimin, e liron rëndimin në kokë, ndihmon në shërimin e pezmatimit të veshkave, të plagëve veneriane dhe gjenitale; ajo ndihmon gjithashtu në shërimin e sëmundjeve kronike si lebra, murtaja, paraliza dhe dridhja e muskujve (lat. Myokymia) njësoj sikurse ndihmon në shërimin e verdhëzës (lat. Iterus).
Në të kaluarën nxitja e vjelljes është preferuar edhe për njerëz jo të sëmurë. E kanë përdorur edhe dy herë brenda muajit, si terapi të përgjithshme të pastrimit të trupit për të nxjerrë jashtë materiet e panevojshme. Hipokrati e ka pasur zakon t’ua preferonte njerëzve përdorimin e mjeteve për vjellje verës, ndërsa dimrit pastrimin me anë të purgativit. Megjithatë, përdorimi i tepërt i kësaj terapie mund të shkaktojë sëmundje degjeneruese, të dëmtojë brendësinë (lat. Serosis) e lukthit dhe të krijojë varshmëri, duke e bërë lukthin të paaftë që të tretë ushqimin në mënyrë të pavarur. Përdorimi tej mase i një terapie të tillë mund t’i dëmtojë gjithashtu sytë, dhëmbët dhe të dëgjuarit dhe mund të shkaktojë gjakderdhje, temperaturë dhe djersitje të madhe, përtej mase. Një terapi e tillë e dëmshme gjithashtu nuk duhet të përdoret nga personat që janë të sëmurë nga pezmatimi kronik i fytit, astma ose personi me fyt të ngushtë ose kur pështun gjak (lat. Hemoptysis), ose ata persona që kanë mundime me rastin e përpjekjes për të vjellë pa pasur diçka për të nxjerrë jashtë. Një vërejtje e tillë është gjithsesi e dobishme nëse i sjellim ndër mend ata që kanë harruar shprehitë përkatëse të ekuilibrimit të ngrënies, ata që zhdëpen se ngrëni dhe e teprojnë ushqimin pastaj e vjellin në mënyrë rutinore (cf. Bulimerexia ose Anorexia). Cilido qoftë shkaku i një vuajtje të tillë të njerëzve, këtu duhet të mbahet parasysh se vjellja rutinore ose përpjekja për të vjellë bashkë me sindromin e stimulimit të zorrëve shkakton fermentimin gastrik, tharjen e lukthit, dobësinë e zorrëve (lat. Viscera), ngushtësinë abnormale mbi pasjen e sëmundjes imagjinare (lat. Hypochondriasis) ose sëmundjen e përgjithshme dhe rraskapitjen fizike dhe në këto rrethana shpejtimi i vjelljes është tepër e rrezikshme.
Recetë: Megjithatë, nën kushte të llojllojshme individi do të duhej të ndiqte njërën nga llojet e përmendura të vjelljes me abdest përkatës, ose duke larë fytyrën me ujë të ftohtë, ndërsa mandej do të duhej të pinte lëng mollësh, të cilit i kanë shtuar një sasi të vogël vaj të arrave indiane të drurit të xinës128 të përziera me shurup trëndafili.


6 Kontributi i Muslimit dhënë mjeshtërive mjekësore

Në përmbledhjen e vet me udhëzimet e të dërguarve (Muvatta’ Malik), imam Maliku , r.a., ka shënuar se Zejd bin Eslemi ka thënë se në kohën e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., një njeri ishte plagosur dhe plaga e tij ishte bërë infektuese, kurse gjaku i tij i tejmbushur. Ai njeri i kishte ftuar dy mjek autodidaktë të fisit të Beni Anmarit për ta parë gjendjen e tij. Duke u mbështetur në këtë transmetim, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte qenë i pranishëm aty dhe i kishte pyetur: “Cili prej ju të dyve është mjek më i mirë?” Njeriu i plagosur kishte bërë këtë pyetje: O i Dërguari i All-llahut, a ka ndonjë dobi nga shërimi në këtë nivel?” I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ishte përgjigjur: “Ai që e ka krijuar sëmundjen, ka krijuar gjithashtu edhe ilaçin”.129
Dobitë fillestare që individi mund t’i nxjerrë nga ky hadith tregojnë se duhet patjetër të kërkohet ndihma e personit më të kualifikuar në çdo fushë. Mendimi i shkencëtarëve është më i sigurt dhe më i vlershëm dhe ai do të pranohet më shpejt. Megjithatë, nxitja e mendimeve mjekësore së pari do të duhej të fillonte me njeriun me përvojë të lartë e pastaj të ndiqet një mendim tjetër. Për shembull nëse individi mendon se nuk ka mundësi që të caktojë vetë drejtimin e duhur drejt Qabesë në Mekë për ta falur namazin, ai do të duhej ta kërkonte një person më të ditur, shkencëtar ose të qëndrojë në rend pas ndonjë emri të njohur. Në shembullin tjetër, kur është duke udhëtuar me anije në det, individi e ndien veten më mirë dhe më rehat kur beson se kapiteni i anijes ka përvojë, i përmbahet hartës dhe di si vepron. Individi duhet patjetër të kërkojë një udhërrëfyes të tillë dhe të varet nga ekspertiza e tij.
Në këtë kuptim, rregullimi natyror (fitra) është vepër e madhërishme e All-llahut të gjithëfuqishëm, i cili atë e ka bërë karakteristikë të krijesave të veta. Sa i përket kësaj çështjeje, ligjet fetare, rregullimet natyrore dhe mendimi i përgjithshëm janë harmonizuar. Mendimi i të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., “Ai që e ka krijuar sëmundjen, e ka krijuar gjithashtu edhe ilaçin”, vërteton se All-llahu i madhërishëm e ka krijuar ilaçin për çdo sëmundje dhe e ka bërë të mundshëm për të gjithë studiuesit dhe hulumtuesit e vërtetë dhe seriozë, ndërsa shumica e njerëzve nuk e di këtë. Për këtë arsye i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Është e qartë për ata që e dinë këtë, por nuk mund ta dinë ata që nuk janë të udhëzuar”. Disa hadithe që i cituam më sipër e kanë përdorur shprehjen “vendosur”, “publikuar”, “krijuar”, “dërguar”, “ruajtur”, “lëshuar”...secila nga këto shprehje e tregojnë punën e meleqve, të cilët kanë marrë përsipër këtë detyrë të caktuar, që ta lëshojnë (inazal) ilaçin dhe ta lënë në tokë për ata që kanë nevojë për të dhe për ata që e kërkojnë. Kurse All-llahu i gjithëfuqishëm efikasitetin e këtyre ilaçeve e ka bërë të varet nga urdhri i Tij, edhe pse mjekët mund ta rishqyrtojnë këtë (mund ta mohojnë këtë), megjithatë shumica e pacientëve i njeh këto fakte, sidomos kur përkeqësohet tepër gjendja e tyre. Megjithatë, vetëm disa njerëz të rrallë jetojnë dhe kanë njohuri mbi përmirësimin me ndihmën dhe lejen e All-llahut. Prandaj, ekzistojnë meleq që me urdhrin e Tij lëshohen prej Xhennetit dhe të cilët janë të detyruar t’i shërbejnë vullnetit të All-llahut në Tokë, e sidomos t’iu shërbejnë nevojave që ai, gjithashtu, i ka krijuar për njerëzimin. I ngjashëm me këtë është jeta që Ai e krijon në mitrën e nënës, fëmijën, jetën e tij dhe mbajtjen në Tokë deri në vdekje dhe më vonë pas ringjalljes. Secila nga këto detyra u është besuar këtyre krijesave të bekuara, meleqve.
Teologët e tjerë e shpjegojnë se ilaçet që janë në tokë mbesin joaktivë derisa të vijnë në kontakt me shiun që i rigjallëron nga gjendja e të vdekurit. Sikurse kjo, edhe ushqimi, substancat ushqyese, ilaçet dhe sëmundjet, si dhe agensat e tyre që i transemtojnë, shkaku dhe pasoja, të gjitha këto gjallërohen me anë të shiut. Disa nga ilaçet janë mineralet që gjenden në lartësi të mëdha mbidetare, të tjerat janë në shtresime të ndryshme të tokës njësoj sikurse edhe në lumenj dhe bimë, të cilët i përgjigjen shprehjes tenzil (të lëshosh).
Krijimi i ilaçit për çdo sëmundje tregon supermacinë e urtësisë së All-llahut, pushtetin suprem të suverenitetit të All-llahut dhe bashkëvuajtjes së shkëlqyeshme ndaj krijesave të veta. Ai që i ka krijuar sëmundjet i ka përcaktuar gjithashtu edhe ligjet e natyrës dhe i ka treguar shenjat që tregojnë kush është ai që i drejton universet. Ai që i ka krijuar fatkeqësitë, vuajtjet dhe përpjekjet i ka krijuar gjithashtu ilaçet për t’i ndihmuar njerëzit që të shërohen nga mosmirënjohja dhe kënaqja e dëshirave. Ai e ka krijuar gjithashtu ilaçin për çdo sëmundje. Ai u jep njerëzve shansin për t’i larë mëkatet e veta me anë të pendimit, dhe Ai i shpërblen veprat e mira, përpjekjet dhe vuajtjet e besimtarëve sikurse shkallët që i ngrisin në pozicionet dhe i afrojnë tek Ai. Sa u përket të tjerëve, edhe pas pendimit të tyre, përpjekjet e tyre bëhen kundërpeshë ndaj antipatisë së kohës kur nuk ishin të udhëzuar. Ashtu sikurse Ai që ia dhuroi njerëzimit sfidën e kundërshtimit ndaj shejtanëve, Ai i ndihmon gjithashtu besimtarët që t’i mundin forcat e errësirës me ushtarët e dritës, këta janë meleqtë e bekuar të Tij. All-llahu i gjithëfuqishëm ka krijuar lakmitë dhe kënaqësitë natyrore, por Ai i ka rregulluar gjithashtu me ligjet e plotësimit të lejuar, kurse ai është që i ka përcaktuar dobitë kalimtare dhe të amshueshme prej kësaj. Prandaj, çkado që e vështirëson dhe e shqetëson (në këtë botë), robtë e Tij mund të ballafaqohen me atë gjatë kohës udhëtimit të tyre në këtë jetë. Ai gjithashtu i ka pajisur me mënyrat për ta tejkaluar këtë dhe fenë e ka bërë dritë gjë që zhdavarit mësymjen e fuqive të errësirës. Ndryshimi mes njerëzve është niveli i diturisë së tyre dhe mosdetyrim me të cilin ata mund të ballafaqohen me këto dobi. Vërtet All-llahu është ndihmëtari më i mirë.

[GRUDJANE]

Përgjegjësia e mjekut


1. 1. Praktikimi i mjekësisë pa kualifikim

Imam Ebu Davudi, imam Nesa’i dhe imam Ibn Maxhxhe kanë shënuar tregimet gojore të Amr bin Shu’ajbit se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Ai që pohon se është mjek, edhe pse nuk e njeh këtë profesion, ajo është çështje e përgjegjësisë (damin) së tij personale”.

1. 2. Mjekësia (tibb) në gjuhë

Hadithet e përmendur më sipër ndahen në tri fusha: linguistike, juridike (fikh) dhe mjekësore. Sa i përket interpretimit linguistik, fjala tibb në gjuhën arabe përmban disa kuptime. Ndër ta do të përmendim: ndreqje, përtëritje, rregullim, përmirësim, drejtim, dashamirësi, ekspertizë, mençuri, mjeshtëri, aftësi, taktikë, gatishmëri, kompetencë, pjekuri, mendjemprehtësi, shprehi, praktikë e drejtë, mendjehollësi, inteligjencë, subtilitet, efikasitet, mundësi marrëveshjeje, sundimi i mjeshtërive të arritura, stërhollim, si edhe synim dhe lajme të gëzuara.
Përveç emrave që janë përmendur në listën e cituar më sipër, tabib (mjek) në gjuhën arabe mund të ketë edhe këto kuptime: ai që shëron ose magjistar, ndërsa sëmundja (mered) mund të ketë këtë kuptim: paaftësi, magjepsje, disharmoni, marrëzi, agresivitet, sëmundje, rraskapitje, depresionim, i dashuruar dhe dëshpërim. Arabët e kanë përdorur termin “i sëmurë” në kuptimin: i sëmurë në zemër (zemra e sëmurë), i mbushur me dashuri, i dashuruar, shpirti i sëmurë, zemra e lënduar, i pakënaqur, i ngopur, i marrë etj. Duke përdorur idiomën tibb në kuptimin e të dashuruarit, poeti arab El-Hamasi, ka shkruar:
“Nëse jam i sëmurë130, atëherë kjo le të jetë sëmundje e përhershme
Por, nëse jam i magjepsur, atëherë magjepsja le të jetë e pathyeshme”.
Shprehja “pohuar” e përdorur nga i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., në kuptimin “shpallje botërisht e të qenit mjek”, gjithashtu ka kuptimin: i vetëquajtur, deklarim, ose tregon imagjinimin. Sa i përket pohimit të diçkaje që individi nuk është, qoftë kur atë e bën me qëllim ose pa qëllim, edhe më tej mund të prodhojë pasoja të dëmshme. Kjo nënkupton gjithashtu shtirje dhe artificialitet, që janë të dukshme tek ai i cili e detyron vetveten që të veprojë si mjek, kur ai nuk ka aftësi natyrore dhe kualifikimin e personave që duhet ta kryejnë këtë profesion. Kjo përfshin diturinë, ekuilibrin, vetëbesimin, durimin, përmbajturinë, frikën nga bërja e gabimeve dhe veti të ngjashme profesionale, përveç njohurisë për të përdorur materialet e profesionit.

1. 3. Përgjegjësia e mjekut në të drejtën mjekësore islame

Në përputhje me Sheriatin, përgjegjësia e mjekut të vetëquajtur përfshin: deliktin, veprën penale, mashtrimin dhe rrezikimin e jetës së tjetrit. Një veprim i tillë provon gjithashtu se “krimineli”, në këtë rast, kujdeset shumë pak për jetën e njeriut dhe e kryen profesionin e tij në mënyrë të papërgjegjshme dhe shpejt e shpejtë, në të cilën punë ai mund të ketë motive të fshehta ose vetëm dobinë monetare. Në një rast të tillë, ai e mashtron pacientin në kohën kur besimi i tij është tepër i dobët, kurse dëshira e tij për shërim tepër e fuqishme. “Krimineli”, në këtë rast, është përgjegjës për të gjitha ato që u nënvizuan më sipër, përveç akuzave të tjera rënduese, dhe duhet patjetër të paguajë kompensimin për të gjitha dëmet që i ka shkaktuar. Shumica e dijetarëve myslimanë pajtohen me një qëndrim të tillë. Megjithatë, në pikëpamje të ndryshme, El-Hattabi ka shtuar: “Nuk di për asnjë rast që ka ndodhur më herët dhe për të cilin është shpallur aktgjykimi dhe që shërben si shembull për raste të tjera të ngjashme dhe që është dhënë një aktgjykim tjetër për mjekun e vetëquajtur, përveç asaj që u tha më sipër. Përkundër kësaj, aktgjykimi mund të suspendohet, sepse ky lloj mjeku e ka marrë lejen për të vepruar nga vetë pacienti dhe ai nuk do të kishte qenë në gjendje të veprojë pa një leje të tillë, kurse lëshimi që ka bërë pacienti për të kërkuar çertifikatën e mjekut të vet është një gabim i tij personal.

1. 4. Pesë kategori të mjekut

Rezultatet jo të mira ose “gabimet” që janë shkaktuar nga mjekët ndaj pacientëve mund të klasifikohen në pesë kategori: mjeku me përgatitje të lartë, që e respekton etikën e profesionit dhe i cili ka kryer shërbime në përputhje me rregulloret, ndërsa me vullnetin e All-llahut fati i pacientit ka marrë drejtim jo të mirë ose pacienti i tij nuk i ka respektuar udhëzimet e mjekut dhe për pasojë është keqësuar gjendja e tij dhe ka rezultuar me humbjen e mundësisë së përgjithshme natyrore, të organit ose ekstremitetit, ose komplikimet shëndetësore të të cilit mund ta shpienin në vdekje. Në këtë rast të gjithë dijetarët myslimanë pajtohen se mjeku nuk është fajtor. Keqësimi i gjendjes shëndetësore, ndër të tjera, mund të jetë shkaktuar nga veprimi i organizmave patogjenë (siraxha) ose i ndonjë agensi. Aktgjykim i njëjtë është shqiptuar edhe në rastin e synetisë (lat. Posteotomia), për shembull. Nëse mjeku i kualifikuar e përdor ekspertizën e vet dhe e bën operacion fëmijën në moshë të përshtatshme dhe në kohë të përshtatshme dhe nëse pas operimit fëmija ka vuajtur nga komplikimet, ose nëse ato komplikime shkaktojnë lëndimin e përjetshëm të organit reprodukues të fëmijës, mjeku edhe më tej është i liruar nga çdo përgjegjësi. Po ky mendim vlen edhe në rastin e shpimit (batt), qoftë kur pacienti është i shëndoshë mentalisht (lat. Orthophrenic), ose ndryshe, gjithnjë në përputhje me ligjet islame, mjeku specialist nuk është fajtor.
I tillë aktgjykim juridik islam në cilindo operacion ose trajtim që është lejuar nga ana e pacientit (siraxha ma’savna – heqje dorë). Megjithatë, dobitë e propozuara nga udhëzimet e të Dërguarit që në çdo fushë të shkencës të kërkohet ndihmë nga personi më i kualifikuar janë më të vlershmet dhe, në këto rrethana, kur diçka zhvillohej kundër qëllimeve të mjekut, ajo gjë do të përshkruhej si “vepër e All-llahut”.

[GRUDJANE]

1. 6. Përgjegjësia e shpirtligut

Kategoria e dytë e përgjegjësisë është përgjegjësia e mashtruesit ose e personit të paditur që me anë të mashtrimit mund ta bindë pacientin se ka dituri profesionale për ta shëruar. Si pasojë e këtij mashtrimi pacienti mund të pësojë, të vdesë, ose sëmundja e tij mund të keqësohet edhe më shumë. Në këtë rast, nëse pacienti e ka ditur se infermieri i tij nuk është mjek dhe e ka lejuar trajtimin që ia ka propozuar ai, atëherë nuk ekziston përgjegjësia. Ky përcaktim nuk është në kundërshtim me hadithin e cituar më sipër. Megjithatë, nëse pacienti është i sigurt se personi që ia ofron shërbimet e veta është mjek, ose nëse më vonë “mjeku” e bind pacientin me ndonjë mënyrë tjetër të theksuar në mënyrë të veçantë, me detyrim ose duke e bindur për diturinë e tij për çështjen kontestuese, ose nëse shpirtligu e shkruan ilaçin dhe pas përdorimit të tij përkeqësohet sëmundja e pacientit, atëherë ai dhunues është përgjegjës, ashtu siç është thënë qartë në hadithin e cituar më sipër.

1. 7. Përgjegjësia për aktin e kryer padashur

Kategoria e tretë e përgjegjësisë është ajo që mjeku i ditur dhe me përvojë, i cili i kryen shërbimet e veta në përputhje me rregullat e përcaktuara, dhe nëse dora e tij padashur e prek pjesën e shëndoshë të trupit të pacientit dhe e dëmton gabimisht, mjeku është përgjegjës. Në vendimin e përmendur më sipër, në syneti për shembull, nëse mjeku gabimisht e pret uretren, ose nëse tehu i thikës së tij e dëmton padashur skrotumin ose testisin e fëmijës, mjeku konsiderohet përgjegjës për dëmin e shkaktuar dhe duhet ta kompensojë patjetër pacientin ose familjen e tij. Sipas ligjit islam kjo është quajtur “veprim padashur” (xhinajat el-hata’).

1. 8. përgjegjësia për dhënien e ilaçit të gabuar

Lloji i katërt i përgjegjësisë është ai i mjekut të mirë dhe me përvojë i cili jep nga vetja e tij, por megjithatë bën prognoza jo të sakta, ose e jep gabimisht një ilaç të dëmshëm. Si pasojë e vendimit të vet, pacienti vuan nga komplikimet dhe nëse shërimi rezulton me vdekjen e pacientit, atëherë përgjegjësia është e mjekut. Megjithatë, në këtë rast, kompensimi mund të paguhet nga ana e mjekut ose nga thesari mysliman (Bejtul-mal). Një rast më i hershëm, i cili përdoret në këtë rast e ka përcaktuar imam Ahmedi, dhe merret në rastin e gabimit në aktgjykimin që e ka bërë sundimtari ose gjyqtari.

1. 9. Përgjegjësia për veprimin pa lejen e pacientit

Kategoria e pestë e përgjegjësisë është ajo përgjegjësi që i ndodh mjekut të mirë dhe të ditur, i cili i kryen shërbimet sipas rregullave të përcaktuara, kurse në rastin e synetisë ose të operimit të një të riut, ose të personit të retarduar mentalisht për shembull, mjeku nuk e merr lejen e familjes dhe kur pacienti ose fëmija do të vuanin nga komplikimet ose humbja, mjeku është përfundimisht përgjegjës. Prandaj, nëse personi i retarduar mentalisht ose adoleshenti i jep leje mjekut si bamirësi, atëherë përgjegjësia e mjekut mund të jetë qoftë e provuar ose e rrëzuar në mënyrë të pakontestueshme. Në këtë rast, mjeku bën punë të mirë, prandaj për këtë arsye personi me qëllim të mirë nuk do të duhej të dënohej për pasoja të mundshme negative. Mendimet e shkencëtarëve myslimanë lidhur me këtë çështje janë të kundërta . Mendimi më i rreptë kërkon që mjeku të kompensojë pacientin ose familjen e tij, pa marrë parasysh nëse e ka marrë apo jo lejen nga i riu. Në këtë rast, disa teologë e konsiderojnë këtë si lëndim dhe shkelje e të drejtave të pakontestueshme të pacientit dhe papërgjegjësinë profesionale.

[GRUDJANE]

2. Kush është mjek (tabib)

Në hadisin e përmendur më sipër: “Kush pohon se është mjek...”, fjala arabe tetabbebe, të cilin i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka përdorur, nënkupton: ai që i diagnostikon sëmundjet e njerëzve, i shëron sëmundjet e tyre me këshilla apo receta, duke shitur bimë dhe ilaçe bimore, me balsamues të lejueshëm, me stimulues, ilaçe, antidotë, purgativë, mjete për vjellje, ilaçe për kollë ose me çfarëdo mjeti për zbutjen e dhembjeve dhe i cili, gjithashtu, i propozon shfrytëzuesit të shërbimeve të veta dozën dhe mënyrën e përdorimit, të njohur gjithashtu në arabisht si taba’i’i ose specialist i mjekësisë natyrore; praktikues i cilësdo degë të mjeshtërisë së mjekimit, duke përfshirë prodhuesit dhe tregtarët e recetave mjekësore, kirurgët, ortopedët, veterinarët ose cilindo praktikues përkatës ose të njohur të mjekësisë terapeutike, duke përfshirë këtu edhe mjekimin me ndihmën e fesë.

3. Rregullat e diagnozës mjekësore dhe trajtimi

Mjeku me përvojë dhe inteligjent i ndjek 12 rregulla në diagnostikimin dhe shërimin e pacientëve, dhe me atë rast:
- e përcakton dhe e klasifikon llojin e sëmundjes;
- hulumton etiologjinë e sëmundjes, prejardhjen e saj dhe shkaktarin;
- hulumton konstituimin trupor, gjendjen momentale të pacientit dhe cilësitë e tij të fuqisë dhe të dobësisë. Nëse gjendja e pacientit është e tillë që mund të luftojë me sëmundjen, mjeku do të duhej të përmbahej dhe ose mos t’i japë ilaçe, ose ta shtyjë dhënien e ilaçeve;
- hulumton ekuilibrin e sekrecioneve të trupit;
- identifikon gjendjen e prishjes së sekrecioneve të trupit;
- shqyrton moshën e pacientit;
- shqyrton shprehitë e tij;
- shqyrton stinën dhe kohën dhe cili trajtim do të mund të ishte më efikas;
- shqyrton atdheun e pacientit dhe llojin e tokës ku është rritur;
- shqyrton kushtet e jetesës dhe shkallën e ndotjes së ajrit në të cilin jeton pacienti;
- e përcakton më për së afërmi llojin e ilaçit fuqidhënës që mund ta pranojë organizmi i pacientit;
- përcakton fuqinë e ilaçit që do t’ia japë pacientit dhe dozën e nevojshme për ta mposhtur sëmundjen;
- qëllimi i mjekut nuk do të duhej të ishte kufizimi vetëm në mposhtjen e simptomave ose në izolimin e tyre, por, në vend të kësaj, do të duhej të koncentrohej në luftimin e sëmundjes në mënyrë që nuk do ta shpejtojë përkeqësimin ose efektet serioze plotësuese. Në një rast të tillë, eleminimi radikal i sëmundjes kërkon rënien shkallë-shkallë të intensitetit të saj, para se të marrë vendim nëse duhet të bëhet operacion ose të ndërmerret ndonjë lloj tjetër i trajtimit, siç është rasti në shembullin e zgjerimit të venave, përveç në raste tepër serioze;
- në situata të zakonshme mjeku duhet të shfrytëzojë patjetër mençurinë e vet në përshkrimin e trajtimit më të thjeshtë të mundshëm para se të marrë vendim t’ia rrisë fuqinë e tij. Për shembull, mjeku do të duhej të ishte i kënaqur të fillojë me përcaktimin e sëmundjes, ekuilibrimin e shujtave të pacientit para shërimit të tij me shtojca dietale dhe ai do të duhej t’i jepte ilaçe të thjeshta para se të përcaktonte ilaçe më komplekse etj.;
- mjeku duhet ta studiojë sëmundjen dhe të vendosë kur do të mund të shërohej ajo, e kur jo. Për sëmundjen kronike, ilaçi i mjekut duhet të jetë i kufizuar në reduktimin e dhembjes dhe të vuajtjeve, kur është e mundur të bëhet, në izolimin e sëmundjes, në kufizimin e dëmit nga ajo, kur mund të veprojë në këtë drejtim, dhe në zvogëlimin e mundësisë për përhapjen e saj tek të tjerët. Mjeku do të duhej gjithashtu të respektonte veten dhe profesionin dhe të mos ngutet me ndonjë trajtim të padobishëm për pak para;
- mjeku nuk do të duhej të provonte me purgacionin e substancave të tepruara ose të dezikuilibrimit të sekrecioneve të trupit para kohës për të ndërmarrë një veprim të tillë, por, në vend të kësaj, ai duhet patjetër të presë përgatitjen e plotë para se të ndërmarrë purgacionin;
- mjeku gjithashtu duhet t’i njohë shumë sëmundje të ndryshme të zemrës dhe të shpirtit, urtësinë që të merret me to dhe me trajtimin e tyre efikas. Pasja e një diturie të tillë luan rolin kryesor në procesin e shërimit, aq më tepër në ballafaqimin me stresin emocional si pasojë e sëmundjes. Një mjek i tillë është mjek (hakim) i plotë. Sa i përket praktikuesve, të cilëve u mungon dituria e një specialisti të tillë, edhe kur ai e ka caktuar drejt diagnozën e sëmundjes dhe i ka dhënë antidotët përkatës, megjithatë ai do ta shërojë vetëm gjysmën e sëmundjes. Në të vërtetë mjeku i plotë (tabib kjamil) duhet të pyes për gjendjen e vërtetë të zemrës së pacientit, normën morale, devotshmërinë, besimin, përkushtimin, falënderimin, durimin, caqet shpirtërore, prirjet për botën kalimtare, dashurinë dhe dëshirën për ta takuar Zotin e vet, përndryshe ai nuk është mjek i vërtetë, por është një praktikues jo i plotë i profesioni mjekësor (tabib kasir). Më tej, ilaçet më të mira për sëmundjet e njeriut qëndrojnë në përkujtimin e All-llahut të gjithëfuqishëm, veprave të mira, bamirësisë, lutjeve, shqiptimit të emrave të bukur të All-llahu (esma el-husna) dhe dhikri. Shqiptimet e tilla të emrave të All-llahut kanë një rëndësi të madhe në largimin e sëmundjeve para se të paraqiten ato, dhe me vullnetin e All-llahut, gjetjen e ilaçit për sëmundjen e dikujt. Në të vërtetë kënaqësia e një trupi të shëndoshë është më e mirë dhe më e madhe sesa përdorimi i ilaçeve më të mira natyrore, ndërsa e gjithë kjo varet prej prirjes psikologjike të individit, besimit dhe vullnetit për ta dëgjuar thirrjen e Krijuesit të tij;
- mjeku duhet të bashkëndiejë me pacientin dhe duhet ta shërojë me dashuri dhe duhet ta kuptojë gjendjen e tij;
- mjeku duhet të përdor patjetër ilaçe natyrore njësoj si ilaçet shpirtërore. Ai duhet ta shfrytëzojë inteligjencën e vet, teknikat psikologjike, aftësitë shpirtërore dhe ideologjike dhe të bindë pacientin mentalisht çka do të jetë e mirë për të, që do të bëjë që ai ta tejkalojë sëmundjen e vet. Në të vërtetë mjeku me përvojë do të shfrytëzojë metodën e lejueshme për ta ndihmuar shërimin e pacientit të tij dhe, në fund,
- mjeku duhet të ketë kujdes të madh në caqet e shërimit të pacientit, duke ndjekur gjashtë parakushtet themelore të profesionit të vet, siç janë: kultivimin e fuqisë momentale të pacientit; ndihmën që pacienti ta rifitojë sa më parë pjesën e humbur të mundësive të veta natyrore; eleminimin e shkaktarit të sëmundjes, kur mund të bëjë diçka të tillë; ndalimin e çfarëdo komplikimeve të tjera; në rast të rreziqeve të sforcuara, të zgjedhë rrezikun më të vogël në mënyrë që të shërohet më i madhi dhe kthimin kah drejtimi me më pak rrezik për t’u eleminuar mundësia e më të madhes. Këto gjashtë rregulla janë thelbi i shërimit të pacientit. Mjeku që nuk u përmbahet nuk është as mjek, kurse All-llahu e di më së miri.

4. Patologjia e sëmundjes

Sëmundja kalon nëpër katër faza patologjike: faza embriologjike ose fillimi i sëmundjes; patobolizmi ose zhvillimi i sëmundjes; arritja e pjekurisë dhe rënia e saj. Mjeku duhet të tregojë shkakun e vërtetë dhe të plotë për secilën nga këto faza dhe, në përputhje me këtë, duhet t’i shërojë. Për shembull nëse në fazat e hershme të sëmundjes ai e vëren se dobësohet puna e zorrëve të pacientit, ai duhet t’i japë laksativë dhe purgativë të nevojshëm që t’ia shpejtojë tretjen e ushqimit. Përndryshe, nëse nuk e bën këtë veprim që në fillim të sëmundjes për shkaqe të kundërta, ai duhet të mos veprojë kur është zhvilluar sëmundja. Në vend të këtij veprimi, ai do të duhej të shikonte zhvillimin dhe stabilizimin e saj të plotë e më pastaj të ndërmarrë masat për të bërë purgacionin (pastrimin). Ky veprim do t’i ndihmonte trupit për të rimarrë forcat në luftë me sëmundjen dhe për ta mundur atë. Kështu, vetëm kur të stabilizohet sëmundja, mjeku mund të bëjë pastrimin (purgacionin), ndërsa heqja e shkakut do të bëhet pasi të jetë dobësuar sëmundja.

[GRUDJANE]

5. Mjeku etik (taba’i’i)

Për një mjek me përvojë është kërkesë e domosdoshme që të ndjekë procedurat e thjeshta para se të ndërmarrë ato më komplekset. Vetëm atëherë kur nuk ka më frikë nga komplikimet, ose për shkak të përkeqësimit të gjendjes së pacientit, ai duhet të japë ilaçe të thjeshta. Para se të provojë të japë ilaçe komplekse, ai duhet të provojë trajtimin dietal para atij me ilaçe. Në gjendje të kundërta, jo të sigurta, mjeku duhet të japë dozën përkatëse të ilaçeve me kujdes të shtuar në mënyrë që trupi mos të mësohet me ilaçe, por që ato ilaçe të jenë më të përshtatshme për të arritur qëllimin e tyre. Mjeku ose taba’i’i duhet të konstatojë a është sëmundja e nxehtë apo e ftohtë. Ai nuk duhet të bëjë eksperimente me asnjë lloj ilaçi derisa të bindet dhe të krijojë siguri në dobinë e tij. Duke supozuar se sëmundja ka simptoma të komplikuara, ai do të duhej të fillonte t’i trajtonte simptomat më dominuese. Për shembull kur i thati në lukth ndiqet nga pezmatimi i brendshëm, ai do të duhej fillimisht të eleminonte temperaturën dhe pezmatimin para se të shërojë qelbëzimin. Në shembullin tjetër, nëse ai shëron septicophlebitisin, që shkakton kalbëzim në gjak, të kombinuar me pezmatim të mprehtë të venave, ai së pari do të duhej të eleminonte temperaturën dhe pezmatimin.133 Nëse mjeku shëron një sëmundje kronike që ndiqet nga simptoma të rënda, ai do të duhej të shëronte simptomat që mund të pasojnë drejtpërdrejt, ndërsa, në të njëjtën kohë, do të duhej të kujdesej për gjendjen tashmë të krijuar dhe të qëndrueshme deri kur simptomat të jenë më të forta se sëmundja. Kështu për shembull, në rastin e colibacillosis-it (kavlenxhun), mjeku fillimisht e shëron kapsllëkun që shoqërohet me dhembje, përndryshe ai mund të fillojë shërimin e dhembjes, dhe pastaj të shërojë kapsllëkun të shoqëruar me dhembje. Nëse ai mund të ndjekë trajtimin e natyrshëm të detoksifikimit, duke hequr dorë nga ushqimi me anë të agjërimit ose të pushimit, ai do të duhej të hiqte dorë nga purgacioni (pastrimi). Sikurse kjo, për ta vërtetuar gjendjen, ai do të duhej ta ekuilibronte me gjendjen normale, kurse për ta përmirësuar gjendjen, do të duhej ta shëronte me të kundërtën e saj.
8.Lidhur me evitimin e infektimit
(studim mbi hadithet)
1. Lebroziteti (lebra ose gërbula)

Xhabir bin ‘Abdullahu ka treguar se delegacioni i fisit Sukejf kishte shkuar në Medinë për të treguar se i takon Islamit dhe për të shprehur besnikërinë e vet në Rrugën e All-llahut. Me vete kishin marrë njeriun që ishte sëmurë nga lebroza dhe gjendja e tij ishte tepër e rëndë dhe e pashpresë për t’u shëruar. Para se të shkonin, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., u kishte dërguar një porosi me anë të korrierit. Në atë porosi u kishte thënë: “Kthehuni në shtëpinë tuaj, e kemi marrë premtimin tuaj”.134
Gjithashtu, në Sahih-un e Muslimit është shënuar se Ebu Hurejre kishte treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Ikni nga njeriu i sëmurë nga lebroza, ashtu siç ikni nga luani”.135 Imam Ibni Maxhxhe ka shënuar në përmbledhjen e vet me hadithe se edhe vetë i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Mos ia ngulni sytë njeriut të sëmurë nga leproza”.136 Në hadithin e dytë, të cilin e ka treguar Ibn Abbasi, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Personi i sëmurë nga një sëmundje ngjitëse mos t’i bëjë vizitë personit të shëndoshë”.137 Ai gjthashtu ka thënë: “Folni me të sëmurin nga lebroza nga një largësi sa një apo dy gjatësi shtize”.138
Lebra është sëmundje ngjitëse që shkaktohet nga rrjedhja e vrerit të zi nëpër trup, që shkakton shkatërrimin masiv të sekrecioneve të trupit, me ç’rast shkakton ndryshime fizike dhe deformim të gjymtyrëve. Në kulmin e vet, sëmundja shkakton shkatërrimin e qelbëzuar, kancerin, dhembje të padurueshme dhe dezintegrimin shkallë-shkallë të gjymtyrëve. Kjo sëmundje ndonjëherë njihet me emrin leontiasis, kurse këtë emërtim mjekët e përshkruajnë: manifestim i karakteristikave të luanit, për faktin se sëmundja në fytyrën e të sëmurit krijon një pamje si të luanit, dhe për faktin se infektimi e përfshin menjëherë secilin që kontakton me të (fytyrë për fytyrë).
Mjekët këtë sëmundje e konsiderojnë trashëguese, njësoj si edhe sëmundje infektuese të rrezikshme. Ai që i afrohet lebrozit do të ndiejë një duhmë të rëndë dhe një erë gjithashtu tepër të rëndë që shkaktojnë të vjella, e kjo është jashtëzakonisht e pështirë për personin që vuan nga çfarëdo forme e sëmundjeve pulmonale (të mushkërive).

2. Faktori i ankthit

Në dashurinë e tij të përsosur ndaj pasuesve të vet, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka këshilluar që të mos kenë kontakt me të keqen vdekjeprurëse për shkak të pasojave të prekjes në rastet e sëmundjeve ngjitëse dhe prishjes së mundshme të trupave dhe zemrave të tyre. Disa njerëz janë më të prirur se të tjerët kah këto sëmundje dhe kanë një afri dhe ndieshmëri të fshehtë, së cilës i mjafton vetëm një kontakt i vetëm për t’u zhvilluar virusi ose bakteri. Ndonjëherë frika e shpejton përhapjen e sëmundjeve të tilla infektive. Në të vërtetë sulmi psikik që shkakton frika dhe brenga në konstitucionin e trupit të individit nuk mund të injorohet. Pra, frika, ankthi dhe brengat bëhen faktorë dominues që do të kontrollojnë fuqinë dhe natyrën e individit. Ndonjëherë, kur duhma e sëmundjes e godet personin e shëndoshë, ajo shkakton pështirosje, prandaj kjo duhmë bëhet agens bartës i drejtpërdrejtë. Megjithatë, siç e kemi vërtetuar edhe më sipër, marrësi që më herët duhet të jetë i prirur për një reagim të tillë dhe i ndieshëm në sëmundjen (ndaj sëmundjes).

[GRUDJANE]

3. Kuptimi i udhëzimit të të Dërguarit

I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., u martua me një pjesëtare të një fisi fqinjë, dhe që natën e parë të martesës e pa se nusja kishte pësuar disa abnormalitete kongenitale, ndër të tjera pigmente të bardha në lëkurë (lat. Leukoderma) në rajonin e psoasit, dhe ai e luti që të kthehej në shtëpinë e saj.139 Ndonjëherë, në injorancën e tyre, individë të ndryshëm marrin guximin ta kontestojnë mençurinë e të Dërguarit, e sidomos kur prirja e tij demonstron veprime të ndryshme nga ato të cilave u besojnë njerëzit e zakonshëm, ose atë që ata kanë dëshirë të shohin duke bërë. Njerëz të tjerë, për të provuar shfuqizimin e haditheve senzitive të të dërguarve, përdorin hadithet kundërthënëse. Lidhur me këtë temë, imam Tirmidhi ka shënuar në Xhemi ul hadithin e vet, të cilin e ka transmetuar Abdullah bin Omeri, r.a., se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., për dashurinë e madhe dhe ndjenjat e përbashkëta me ashabët e vet, njëherë e kishte kapur dorën e një lebrozi dhe ia kishte futur në një enë me ujë, pastaj ishte lutur: “Me emrin e All-llahut, duke i besuar All-llahut dhe duke u mbështetur tek All-llahu”.
Një hadith të ngjashëm me këtë e ka shënuar Ibn Maxhxhe. Këtë hadith e ka treguar Xhabir bin Abdullahu. Megjithatë, besueshmëria e këtij hadithi konsiderohet e dobët, siç do të shohim më vonë në këtë kapitull.
Në një hadith tjetër, Ebu Hurejre, r.a., ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Nuk ekziston as infektimi, as besëtytnia”. Natyrisht, ky hadith do të mund të merrej jashtë kontekstit, dhe njerëzit besimpak ose me qëllime të dyshimta do të mund të luanin me këto fjalë, fatkeqësisht, në dëm të tyre. Megjithatë, me mëshirën e All-llahut, nuk ka kundërthënie në mësimet e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s.Nëse individi i gjen dy kundërthënie, qoftë edhe në hadithet e studiuara mirë, ka mundësi që njërin prej atyre dy haditheve ta ketë treguar ndonjë armik i tij, ose hadithi mund të jetë transmetuar gabimisht nga ai që e ka treguar, ose që njeri hadith ka mundur të humbasë diçka nga udhëzimet e tij nga shkaku i zinxhirit të gjatë të transmetuesve. Në anën tjetër, ka mundësi gjithashtu që secili dëshmitar nuk mund ta kuptojë urtësinë e të dërguarit njësoj dhe, prandaj, sa më shumë që të kalojë koha, prova mbi bazë të indikacioneve të urtësisë së tij në atë kohë mund të kuptohet gabimisht. Kjo gjë është shumë e mundshme edhe nëse autoriteti i transemtuesit nuk është i kontestueshëm. Megjithatë, disa hadithe vërtet i kanë zhvlerësuar hadithet e mëhershme. Përndryshe, kundërthënie mund të ketë në mendjen e dëgjuesit, bazuar në shkallën e të kuptuarit të tij, më shumë sesa me vetë hadithin. Në fund të fundit, duhet të ekzistojë njëra nga këto tri shpjegime, përndryshe nuk është e mundur të gjenden dy hadithe të vërteta që kundështojnë njëri-tjetrin. Ruana Zot, kjo është e pakuptueshme edhe për krijesën më të përsosur të All-llahut, fjalët e të cilit janë rezultat i frymëzimit të All-llahut, që në hadith të ketë dëshmi kundërthënëse. Nëse gjenden ndonjëherë, atëherë sëmundja është ajo që paraqitet për shkak të mungesës së diturisë së vërtetë, mungesës së interpretimit përkatës, ose mungesës së njohjes jo të mirë të gjuhës arabe të asaj kohe, kurse shkaku i fundit është i zakonshëm sot. All-llahu është udhëheqësi më i mirë.
Lidhur me këtë temë, në librin Ihtilaf-ul hadis (Mbi kundërthëniet në hadithe), Ibn Kutejba ka theksuar se armiqtë e haditheve njëherë kanë zhvilluar këtë bisedë: “Keni thënë hadithe të kundërta. Në një hadith thuani se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: ‘Nuk ekziston as infektimi, as besëtytnia’. Në transmetimin e dytë keni thënë se i Dërguari i All-llahut ka thënë: ‘Personi me sëmundje ngjitëse nuk duhet t’i bëjë vizitë personit të shëndoshë’. Keni thënë gjithashtu se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: ‘Folni me lebrozin nga largësia sa një ose dy shtiza gjatësi’. Dhe keni treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë:’Ikni nga lebrozi ashtu sikurse ikni nga luani’. Në një transmetim tjetër keni thënë se kur ka ardhur lebrozi të shpreh besnikërinë e tij, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka dërguar një porosi para se të vijë ai, ku ka kërkuar nga lebrozi që të kthehet në shtëpi sepse e ka pranuar betimin e lebrozit pa qenë prezent personalisht, dhe të gjitha këto transmetime e kundërshtojnë njëri-tjetrin. Si mund të ndodhë kjo?”
Imam Ebu Muhamed bin Sirini reagoi në këto citime dhe ne e dëshmojmë shpjegimin e tij se në asnjërin nga hadithet e cituara nuk ka kundërthënie. Secili hadith i cituar lidhet me një kohë dhe rrethanë specifike. Kur vihen në kontekstin e tyre përkatës, “kundërthëniet” zhduken.

[GRUDJANE]

4. Sëmundje të transmetueshme seksualisht
Sido që të jetë, në krahasim me hadithet e cituara më sipër, ekzistojnë dy lloj infektimesh: në rastin e lebrozës, infeksioni mund të transmetohet nëpërmjet ajrit. Pra, nëse individi qëndron për një kohë të gjatë ulur dhe e thith ajrin e mjedisit lebroz të infektuar, ka mundësi që edhe ai të infektohet. Shkaktari tjetër është transmetimi seksual, kur lebrozi ka kontakt me gruan e vet. Në këtë mënyrë edhe ajo mund të infektohet me këtë sëmundje, ashtu si edhe i posalinduri në një moshë më të shtyrë. Po kjo vlen edhe për të sëmurët nga tuberkulozi (lat. Tuberculosis), pneumophtitisi, omphalophlebitisi ose treponematosisi, si dhe nga sëmundje të tjera të transmetueshme seksualisht. Mjekët zakonisht i izolojnë pacientët e infektuar nga tuberkulozi, ndësa i fusin në karantinë personat lebrozë, ua kufizojnë kontaktet ose i izolojnë tërësisht. Në rastin e tyre shumë mjekë të sotëm janë larguar shumë nga feja dhe besimi në besëtytni ose në parandjenja të këqija. Pra, ata nuk i ndërmarrin këto masa parandaluese për shkaqe thjesht religjioze.
Në rastin e treponematosisit, kjo sëmundje zakonisht i godet delet dhe prodhon një lloj zgjebe të lagësht (lat. Psoriasis). Kontaktet e zakonshme dhe të gjata me kafshët e infektuara ose ecja dhe shkelja në urinën e tyre të infektuar do të bëjë që ajo të përhapet te njerëzit. Në rastin e tyre do të shohim se disa nga parazitët në treponematosis janë ambientuar te kafshët, edhe te zogjtë, dhe janë patogjen për njerëzit, tek të cilët mund të shkaktojnë sifilis dhe frambezi.140 Në këtë kuptim i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Bartësi i sëmundjes infektuese mos ta vizitojë personin e shëndoshë”. Këshilla e tij tregon se personi i shëndoshë nuk duhet të marrë pjesë në vuajtjet e personit të infektuar me sëmundje ngjitëse. Në shembullin tjetër shohim se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., nuk duronte kur një person i shëndoshë duhej të qëndronte në një mjedis me personin e marrë, për shkak të frikës se gjatë jetesës së gjatë së bashku, personi i shëndoshë do të mund t’i merrte disa nga shprehjet dhe vetitë abnormale idiotike në procesin e komunikimit të domosdoshëm. Pra, këto shprehje mund të lënë gjurmë të përhershme te personi i shëndoshë.
Në shembullin e dytë të infektimit kemi infektim si epidemia ose murtaja e gjëndrave. Për këtë rast është edhe një këshillë e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s. :”Nëse dëgjoni për murtajën në një vend, mos hyni aty, por nëse ajo shfaqet në atë vend derisa të jeni aty, mos ikni prej andej”. Në këtë rast, ai kishte frikë për njerëzit për shkak të përhapjes së mundshme të sëmundjes. Gjithashtu, kjo duket sikur ka thënë se njerëzit nuk do të duhej të mendonin se mund të ikin nga urdhri i All-llahut, e sidomos gjatë kohës së epidemisë, sepse ikja nuk do t’i mbrojë domosdo; përpos kësaj, ikja është e rrezikshme për njerëzit e tjerë. Kjo do të thotë gjithashtu se qëndrimi larg këtyre sëmundjeve do ta qetësojë dhe do ta ngushëllojë zemrën e individit dhe do t’i ndihmojë për t’i avancuar synimet e veta.
Sa i përket këshillës: “Ikni nga lebrozi sikur kur ikni prej luanit”, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka dhënë këtë këshillë si masë parandaluese dhe hap i zakonshëm i marrjes së masave. Sa i përket ngrënies së ushqimit bashkë me lebrozin, ai ka vepruar kështu për të demonstruar se ky nuk është veprim i ndaluar. Disa nga dijetarët kanë thënë se këto dy hadithe tregojnë disa rrethana të caktuara, e jo ndonjë rregull të përgjithshëm. Sa i përket thënies së tij: “Nuk ekziston as infektimi, as besëtytnia”, e kemi shpjeguar më herët se kjo këshillë është dhënë jashtë kontekstit, përveç nëse individi i kupton rrethanat që lidhen me atë që është thënë. Në të vërtetë ky hadith është thënë në kuptim të mendjeve besëtyte dhe lidhet me qortimin e gabimeve të individit për shkak të syrit magjepsës të njeriut.
I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Jam dërguar si mësues”. Prandaj, si mësues, ai i ka folur secilit njeri në përputhje me shkallën e të kuptuarit të tij. Disa njerëz kanë besim më të fuqishëm sesa të tjerët dhe besimi dhe shpresa e tyre tek mbrojtja dhe udhëzimi i All-llahut mund t’iu ndihmojë për të tejkaluar me sukses infektimin sikurse edhe shumë gjendje të tjera jo të mira. Besimi i tyre është si një trup i ri i shëndoshë; kur të hyjë virusi në të, mbrojtja trupore natyrore e kthen goditjen dhe e eleminon virusin. Njerëzit e tjerë nuk kanë mundësi ta kuptojnë të njëjtën gjë. Të kuptuarit e tyre mund të jetë më i mangët. Pra, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., u është drejtuar duke ua tërhequr vërejtjen për të marrë masa shëruese parandaluese. Në të vërtetë i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka themeluar dy mënyra të vrojtimit për të treguar shembullin që mund ta ndjekin besimtarët, në një anë, dhe të zvogëlojë përgjegjësinë e atyre që kanë aftësi më të vogla për ta kuptuar hadithin, nga ana tjetër. Që të dy mënyrat janë të drejta. Njëra është e destinuar për besimtarin e fortë, kurse tjetra për besimtarin më të dobët. Secili prej tyre do të ketë shembullin e vet personal që do ta ndjekë dhe dëshminë që do ta pranojë. Po kjo vlen edhe për rastin kur i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka përdorur kauterizimin në rrethana kundërthënëse, edhe pse kishte preferuar të hiqej dorë nga përdorimi i kësaj metode mjekësore. Ekzistojnë disa shembuj konkretë, që janë përmendur më herët, të cilat individi mund t’i gjejë në Sunnet. Nëse individit i është dhuruar një mençuri e tillë dhe mund ta kuptojë veten drejt, kur ai ndërmerr ndonjë veprim përkatës në rast nevoje, ai mund ta mbrojë veten nga shumë kritika dhe të evitojë konfliktin.
Grupi i dytë i kritikëve diskuton lidhur me faktin se evitimi i kontaktit të personit të shëndoshë me persona të infektuar nga sëmundje ngjitëse është reaksion i natyrshëm i njeriut për t’u mbrojtur nga rreziku i mundshëm. Pra, për ta kufizuar infektimin, ata preferojnë që të mos kontaktohet me personin e infektuar dhe të evitohet qëndrimi me ta dhe thithja e ajrit të kontaminuar që e rrethon personin e sëmurë. Kjo duhet të zgjasë derisa të shërohet personi i infektuar. Megjithatë, kontakti i kufizuar i mjekut ose i kujdestarit të të sëmurit, ose ngrënia e ushqimit me të infektuarin, është i domosdoshëm vetëm një herë. Për më tepër, nëse në rastin e kontaktit të kufizuar respektohen rregullat higjienike nga pjesëtari i familjes (kujdestari), atëherë kjo do ta lirojë atë nga shqetësimet psikike dhe nuk do të thotë se do të jetë bartës i sëmundjes. Pra, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., kur ka dhënë këshilla që individët mos të qëndrojnë gjatë me të sëmurin, i cili mund të infektojë njeriun e shëndoshë, ai ka menduar në vënien e sëmundjes nën kontroll, e sidomos format më të zhvilluara dhe më infektuese të saj. Megjithatë, përsëri këtu, disa lloje të murtajës nuk transmetohen me anë të ajrit, me anë të ndarjes së ushqimit ose me prekje (kontakt) dhe të gjithë të sëmurët nuk mbartin në vete sëmundje ngjitëse. Disa janë infektuar, pastaj janë shëruar, duke ndalur kështu zhvillimin e mëtejshëm të sëmundjes dhe duke kontrolluar përhapjen e saj në trupin e vet. Pra, gjithnjë derisa i sëmuri lufton për ta shëruar sëmundjen e vet dhe për ta mbartur epideminë e vet, dhe nëse është mbushur me durimin dhe falënderimin e Zotit të vet, për atë është më e kuptueshme të ketë kujdes që të mos e përhapë vuajtjen e vet te të tjerët.
Grupi i tretë pohon se nga padituria, në kohën e paganizmit (xhahilijjet), njerëzit besonin se sëmundja ngjitëse përhapet vetvetiu, pa pjesëmarrjen e All-llahut. Lidhur me këtë i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka qenë i detyruar t’i zhvlerësojë besimet e tilla të gabuara dhe për këtë arsye kishte ngrënë bukë me lebrozin, që ta sqaronte këtë dhe për t’i mësuar njerëzit se All-llahu është Ai që kontrollon sëmundjen dhe kujdeset për shërimin e saj. Nga ana tjetër, kur i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka këshilluar që të mos ketë asnjë kontakt, në fjalën e vet: “...nga kontakti vjen destruksioni”, ai ka shpjeguar se kontakti është njëri ndër agensat të cilët All-llahu i gjithëfuqishëm i ka krijuar si bartës potencial të sëmundjes. Prandaj, argumentimi i një shkaku të tillë qëndron në këshillën e tij, në dëshminë e kontrollit të All-llahut mbi gjithçka, në dëshminë se asnjë sëmundje nuk mund të shfaqet vetvetiu ose të përhapet si të dojë ajo. Kjo është vërtetuar nëpërmjet ngrënies së tij me lebrozin. Por as vetë virusi nuk ka kontroll mbi lëvizjen e vet. All-llahu është Krijues dhe ai udhëheq gjithçka. Nëse dëshiron, Ai ka kontroll dhe fuqi të plotë t’i heqë të gjitha atributet elementare të tyre, dhe nëse ka dëshirë, të gjitha do të funksionojnë në përputhje me urdhrin që e ka krijuar Ai vetë.
Grupi i katërt i dijetarëve pohon që hadithet e mëvonshme i shfuqizojnë dhe i zëvendësojnë të mëhershmet. Ky veprim në gjuhën arabe është quajtur nash. Pra, ata e shikojnë datën dhe secilit hadith ia shënojnë referencat para se ta shqyrtojnë cili do të pasojë. Të tjerë mendojnë se disa hadithe duhet patjetër të ruhen (si ligj), pa marrë parasysh përparësinë e tyre, ose a hyjnë apo nuk hyjnë në fushën e nash-it. Argumenti i tyre del nga hadithi që e tregon Ebu Hurejre: “Nuk ekziston as infektimi, as besëtytnia”. Në fillim, Ebu Hurejre , r.a., e ka shënuar hadithin, kurse më vonë u pa dhe u vërtetua se ai kishte harruar se po ky hadith ishte thënë nga i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s. Kur shkuan disa njerëz tek ai për ta pyetur lidhur me këtë, i thanë: “Kemi dëgjuar se ke thënë...”, kurse ai u përmbajt nga përsëritja e fjalëve të veta para tyre. Ebu Seleme e ka komentuar sjelljen e Ebu Hurejres me këto fjalë: “Unë nuk mund të vërtetojë a e ka harruar Ebu Hurejre, apo është shfuqizuar nga transmetuesit e mëvonshëm”. Sa i përket hadithit që e ka transmetuar Xhabiri, në të cilin thuhet se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka kapur lebrozin për dore dhe bashkë me dorën e vet e futi në një enë me ujë dhe u lut...Imam Tirmidhi e ka mohuar këtë transmetim dhe e ka quajtur të pavërtetë ose garib. Imam Tirmidhi ka shtuar dhe ka pohuar se ky transmetim është i Omer bin Hattabit , r.a., e jo i të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s. All-llahu e di më së miri.

[GRUDJANE]

9.Ndalimi i përcaktimit të asaj që konsiderohet e papastër
Ebu Derda’ ka shënuar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “All-llahu ka krijuar sëmundjen dhe ilaçin dhe Ai e ka bërë ilaçin për çdo sëmundje. Përdorni mjekësinë, por mos i shëroni sëmundjet e juaja me atë që është e ndaluar”.141 Po në këtë kuptim, imam Buhariu në Sahih-un e vet ka shënuar se Ibn Mesudi ka thënë se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “All-llahu nuk e ka bërë shërimin tuaj nga sëmundja me atë që Ai e ka ndaluar”.142 Ebu Hurejre ka shënuar gjithashtu se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka ndaluar përdorimin e ilaçeve me cilësi jo të mira.143 Në një transmetim tjetër, Tarik bin Suvejd el-Xhaafi ka pyetur lidhur me dobinë nga përdorimi i verës (hamr) në mjekësi, kurse i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., është përgjegjur: “Ajo nuk është ilaç, por sëmundje”.144 Në Sunen e imam Nesais është shënuar se një mjek arab e ka përmendur përdorimin e bretkosës për eksperimentime mjekësore, kurse i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka ndaluar përdorimin e bretkosës për këto qëllime. Në hadithin tjetër i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Ai që e përdor alkoolin për shërimin e sëmundjes së vet, All-llahu nuk do ta shërojë”.145
Shërimi i sëmundjes me ilaçe joetike dhe të papastra është një veprim i shëmtuar nga këto dy pikëpamje: arsyes së shëndoshë dhe duke u mbështetur në jurisprudencën islame. Sa i përket ligjeve të miratuara, ne i kemi përmendur disa hadithe lidhur me këtë temë. Sa i përket arsyes së shëndoshë (‘akl), vërtet All-llahu i gjithëfuqishëm e ka ndaluar përdorimin e substancave të papastra për shkak se ato nuk janë etike dhe janë të këqija, kurse Ai nuk ua ka ndaluar kurrë besimtarëve asnjë gjë të mirë as nuk ua ka kufizuar diçka të dobishme si dënim për mëkatet e tyre. Prandaj, Ai e ka përcaktuar çka është e dobishme, kurse e ka ndaluar atë që është e dëmshme dhe një prohibicion i tillë është ndërmarrë për shkak të dobisë personale të njerëzve dhe me qëllim që t’i mbrojë nga sëmundje më të rënda. Prandaj, nuk është e ndershme që i sëmuri të kërkojë shërim nga sëmundja me ndihmën e asaj që konsiderohet e dëmshme, edhe nëse ajo substancë mund ta lehtësojë për një kohë të shkurtër gjendjen e tij, sepse me siguri do të pasojë një dëm edhe më i madh. Aspekti tjetër i dëmit, që duhet patjetër të shënohet këtu, ka të bëjë me pastërtinë e zemrës së besimtarit. Në të vërtetë joetikja i përshkruhet asaj që është e ndaluar dhe që mund ta lehtësojë një aspekt të sëmundjes fizike, ndërsa e keqja e saj do ta përfshijë me siguri zemrën e individit, do të gjenerojë sëmundje të re dhe do të jetë shkaktar i drejtpërdrejtë i rënies shpirtërore të individit. Për këtë shkak ai do të devijojë me siguri, qëllimet e tij do ta luhasin, ndërsa orientimi i tij do të lëkundet.
Është e vërtetë se urdhrat e All-llahut të gjithëfuqishëm duhet të zbatohen pa asnjë kundërshtim, ndërsa atë që e ka ndaluar Ai duhet të mos përdoret në çdo pikëpamje të mundshme. All-llahu nuk do ta ndalonte një gjë që nuk do të ishte e kobshme dhe profetizim, sepse Ai e ka krijuar këtë botë për krijesat e Veta që të jetojnë në të, dhe aty të qëndrojnë për një kohë të caktuar. All-llahu i gjithëfuqishëm është ligjvënësi suprem dhe kur Ai, me urtësinë e Tij hyjnore, e lejon udhëheqjen e krijesave të veta, Ai për këtë qëllim do t’i ndihmojë krijesat në mënyrë që ato ta kuptojnë dhe ta dallojnë të mirën nga e keqja. Nga ana tjetër, trupi dhe shpirti i njeriut do të reagojnë me siguri në çdo substancë të papastër. Pra, kur diçka është e kobshme dhe profetizim, atribute të tilla me siguri do ta pushtonin qenien e individit. Çfarëdo të keqe që të bartin ato, do ta kontrollojnë individin dhe do të shfaqen te vetë ai. Për këtë shkak All-llahu e ka ndaluar ndonjë ushqim, pije dhe veshjen, sepse me to përdoruesi do të dukej si njeri i prishur, kurse All-llahu e ka lejuar ushqimin, pijen dhe veshjen tjetër, sepse ato e paraqesin devotshmërinë dhe besnikërinë e robit ndaj All-llahut.
Aspekti tjetër i një përçudnimi dhe jobesimi tek All-llahu do të shfaqet në dobësinë personale, në prirjen kah kërkimi konstant i substancave të tilla të palejueshme, e sidomos kur mendja e papjekur dhe zemra e verbuar mendon se një substancë e tillë është e mirë për të, se ajo do ta shërojë nga sëmundja. Megjithatë, Ligjvënësi suprem i ka kundërshtuar pretekstet e tilla të pabaza. Ai e ka siguruar ilaçin përkatës dhe të mirë dhe e ka siguruar udhëzimin e drejtë për ta kërkuar atë. Më tej, All-llahu i gjithëfuqishëm ka paraqitur provë të qartë të asaj që lejohet dhe të asaj që ndalohet, prandaj këtë fakt nuk mund ta kundërshtojë askush. Pra, pasi përdorimi i bretkosës për eksperimentime mjekësore është i paligjshëm, kurse disa lloje të tyre janë edhe helmuese, atëherë si mund të jetë e mirë nëna e të pavlefshmes dhe e së keqes? Si mund të jetë alkooli ilaç? All-llahu i gjithëfuqishëm nuk e ka destinuar kurrë për ilaç. Në të vërtetë dihet botërisht se alkooli dhe vera e godasin trurin dhe funksionet e sistemit nervor të atij që pi. Edhe mjekët, edhe teologët pajtohen në këtë. Edhe vetë Hipokrati ka folur për alkoolin si një sëmundje jashtëzakonisht e dëmshme. Ai ka thënë se “alkooli është sëmundje e cila është në kundërshtim me trupin dhe është sëmundje vetëlënduese, e cila mund të bëhet kronike”. Në të vërtetë efektet e dëmshme të alkoolit kalojnë shpejt deri në tru, ndryshon shkallështën e kufizimit humoral (ahlat) dhe shkakton qëndrimin e tyre mbi sipërfaqe. Kjo e ngadalëson memorien e individit, godet lidhjen e saj dhe ia prish drejtpeshimin. Autori i veprës Liber Regius (El-kamil) shton se alkooli e dëmton trurin dhe nervat.
Sa i përket ilaçeve të tjera të ndaluara, ekzistojnë dy lloje: lloji i parë janë ilaçet që merren vullnetarisht, kurse trupi i refuzon, siç janë helmet, cilado substancë që ndodhet në helmin e gjarprit, antidotet146 kundër kafshimit të gjarprit që përfshijnë mishin e gjarprit, ose substanca të ngjashme të fecesit, që në mënyrë ultimative do të bëhen integrale, të patretshme dhe në vend të ilaçit do të bëhen sëmundje; dhe lloji i dytë, i cili shkakton reaksion cibofobik dhe pështirosje, si tek pijet e përziera në mënyrë speciale me erë të këndshme ose çfarëdo ilaçesh të tjera, pasojat e dëmshme të të cilëve janë më të mëdha se dobitë; këtu hyn anestezioni, i cili i jepet shtatzënës para lindjes. Pra, në këtë çështje, edhe arsyeja e lindur dhe e shëndoshë pajtohen me jurisprudencën fetare.
Në të vërtetë ka një dashamirësi subtile shpirtërore në atë që All-llahu i gjithëfuqishëm e ka bërë ilaç, duke përfshirë edhe bekime të posaçme që e përmban ilaçi që Ai e ka bërë të lejueshëm, sepse ilaçi më i mirë është ai që është bekuar, të cilin ilaç trupi do ta pranojë me gjithë dëshirë. Po kështu vlen edhe për njerëzit e bekuar, kudo që të jenë ata. Të tjerët do të kenë dobi prej tyre, prej diturisë së tyre dhe shoqërimit me ta. Fakti i thjeshtë të cilin myslimani e njeh është se ajo që është e lejueshme në mjekësi do t’i sjellë dobi atij. Sa më i madh të jetë besimi i robit te Zoti dhe Edukatori i vet, aq më lehtë do ta eleminojë atë që nuk është e lejueshme - të ndaluarën. A duhet t’i përdorë individi këto ilaçe pa marrë parasysh se ai nuk e di se janë të ndaluara, që do t’i shkaktojnë sëmundje? Jo, përveç nëse individi nuk i përfill ndjenjat e veta refuzuese ndaj këtyre ilaçeve ose kur reaksionin e vet fobik të lindur ia kundërvë substancave të tilla dhe natyrës së tyre degjeneruese dhe këtë e fut në mendjen e vet si dashuri ndaj këtyre ilaçeve. Megjithatë, besimtari i vërtetë nuk do të veprojë kurrë kështu. All-llahu e di më së miri.

[GRUDJANE]

Shërimi i morrave
Në Dy sahiha (Buhariu dhe Muslimi) është shënuar se K’ab ibn ‘Ajra kishte shkuar tek i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i sëmurë nga morrat. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i kishte thënë: “Vërtet ke shumë dhembje!” Në hadithin tjetër, është shënuar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka thënë që ta rruajë kokën, dhe t’i ushqejë shtatë persona, ose të therë një dele si kurban ose të agjërojë tre ditë.147
Më herët në këtë libër kemi shpjeguar shërimin e morrave me mjaltë. Morrat (kaml) janë insekte pa krahë që futen në rrënjën e folkëve dhe rriten si parazitë në kokën e njeriut. Morrat bëjnë vezë në formë ovale, që njihen me emrin thërijë, që çelin brenda një jave dhe kapën fort për bazën e folikulit të flokëve. Morrat përëhapen shumë lehtë nga njëri person tek tjetri, sidomos në kushtet e ambienteve johigjienike dhe të stërmbushura me njerëz. Kur kënaqen me gjakun e thithur, komplikimi i paraqitjes së tyre të shpeshtë mund të zhvillojë gjithashtu sëmundje sistematike, e cila sëmundje prodhon mikroorganizma patogjenë që i shtohen toksitetit të gjakut. Kjo gjendje njihet si helmim i gjakut. Fëmijët janë më të ndieshëm dhe i nënshtrohen më lehtë sëmundjes së morrave për shkak të lagështisë që është pasojë e lojës së tyre dhe qëndrimit në mjedise të infektuara. Kjo shpjegon pse i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., në fillim ka porositur që të rruhet koka në mënyrë që të eleminohen avullimet e dëmshme që do të grumbulloheshin sipër kokës dhe do të pengonin frymëmarrjen e poreve dhe ndoshta do të shkaktonin infeksionin e folikulit. Pas rruajtjes, poret do të rihapen dhe nuk do të ketë avullime të tilla të dëmshme. Kështu do të bëhej i mundshëm procesi i pastrimit natyror. Pas rruajtjes së kokës, e për të ndikuar në pastrimin e plotë nga morrat, individi do të duhej të lyente kokën me piper të tretur në uthull ose me lëvore të tërshërës të njomur në uthull. Secila tretësirë që është përmendur këtu, do të eleminojnë morrat para se të ikin jashtë. Individi mund t’i shtojë masës edhe vaj ryze (bar shpretke; lat. Ruta graveolens) për të mbytur të gjitha vezët që mund të çelin ose, drejtpërdrejt në vendin e infektuar, mund të vërë ekstrakt që bëhet nga farat kolumbiane të bluara.

[GRUDJANE]

PJESA E DYTË
1.1. Shërimi i personit të cilin e ka goditur syri i keq magjepsës
Imam Muslimi në veprën e vet Sahih thotë se Ibn Abasi ka treguar transmetimin në të cilën thuhet se i Dërguari i All-llahut, s.a.v.s., ka thënë: “Syri i keq magjepsës është fakt. Sikur të ekzistonte ndonjë gjë më e shpejtë se fati (kadr), ajo gjë do të ishte syri i keq magjepsës”.148 Gjithashtu, po në këtë përmbledhje të haditheve, Enesi ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., u ka dhënë leje njerëzve që t’i lexojnë lutjet dhe versetet e shërimit (rukja) që të mund ta pengojnë dëmin që mund të shkaktojë syri i keq magjepsës, ethet e tij të mëvonshme dhe ekcemin149 (namla). Pengimi i dëmit nga syri i keq magjepsës mund të bëhet gjithashtu edhe vetëm duke lexuar versetin e Kur'anit që flet kundër një syri të tillë magjepsës mashtrues. Edhe kjo është quajtur gjithashtu rukja. Imam Ebu-Davudi në veprën e tij Sunen ka shkruar se Aisheja, r.a., ka thënë se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte zakon t’i drejtohet atij që ia ngulte syrin e keq magjepsës personit tjetër që të marrë abdest, ndërsa uji i abdestit të tij të derdhet nëpër trupin e personit që e shikon.150
Sufjan bin ‘Uxhejne ka treguar se Esma bint ‘Umejs kishte thënë: “O i Dërguar i All-llahut, familja e Beni-Xha’aferit duket se është e sulmuar vazhdimisht nga ndikimi i syrit të keq magjepsës (‘ajnun). A do të lutesh për ta?” Ai i ishte përgjigjur: “Po. Sikur të ekzistonte ndonjë gjë që është më e shpejtë se fati, atë do ta udhëzonte syri i keq magjepsës”.151 Imam Tirmidhi e shënon gjithashtu një transmetim të Ebi-Imam bin Sahil ibn Hanife, i cili i ka thënë: ”Njëherë ‘Amir bin Rebi’a e kishte parë Sahilin duke u larë dhe e kishte komentuar kështu: ‘Nuk kam parë kurrë (ndër arapë) një lëkurë të tillë të bukur dhe të bardhë’. Sahili menjëherë kishte rënë përtokë pa ndjenja. Pastaj e kishin thirur të Dërguarin e All-llahut , s.a.v.s. Kur kishte mbërritur, pasi i kishte dëgjuar ato që kishin thënë njerëzit, ishte hidhëruar, prandaj e kishte bërë këtë koment: ‘Pse do ta mbytnit ndonjëri prej jush vëllanë tuaj (me sytë tuaj)? Pse nuk i ke bërë lutje All-llahut për bereqet?’ Pastaj i kishte thënë Amir bin Rebi’ut: ‘Merr abdest dhe laje vëllanë tënd me ujin e abdestit’. Amiri veproi siç i tha, dhe menjëherë u ul të lante fytyrën, duart deri në bërryla, gjunjët dhe thembrat e Sahilit. Pastaj mori një filxhan të atij uji, dorën në të cilën mbante filxhanin me ujë, e futi nën rrobat e Sahilit dhe ia hedhi në trup dhe një sasi të këtij uji ia hedhi në kokë. Pak kohë pas kësaj, Sahili u zgjua dhe iu kthye vetëdija”.152
Imam Tirmidhi ka bërë këtë komentim lidhur me procedurën përkatëse për t’u liruar nga ndikimi i syrit të keq magjepsës: “Syrit të keq magjepsës duhet dhënë urdhër sidomos të marrë abdest, kurse uji me të cilin ka marrë abdest duhet të mblidhet në një enë. Pastaj duhet ta lagë dorën e vet të djathtë me atë ujë, të marrë pak ujë dhe t’ia lajë gojën personit që e ka zënë syri i keq magjepsës. Para se të lahet fytyra e tij, ai ujë të kthehet përsëri në enë. Pastaj do të duhet ta lagë dorën e tij të majtë, të marrë pak ujë një filxhan dhe t’i hidhet në gjurin e majtë të personit. Duke ndjekur këtë, ai do të duhej të lagte dorën e vet të majtë, të marrë pak ujë në po atë filxhan dhe t’i hidhet në gjurin e djathtë të personit. Pastaj rrobat e personit duhet të lagen me ujë. Në fund, ai duhet ta derdhë ujin nga një filxhan tjetër mbi rrashtën e kokës, nga ana e pasme, me një të lëvizur dore. Me këtë rast është me rëndësi të dihet se filxhani nuk duhet të lëshohet në tokë deri sa të përfundojë ky veprim.

[GRUDJANE]

1.2. Llojet e syrit të keq magjepsës
Ekzistojnë dy lloje të syrit magjepsës ose të syrit të keq: syri i njeriut dhe syri i exhinit. Lidhur me këtë temë është thënë se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte parë në shtëpinë e Ummi Selemes , r.a., shërbëtoren e saj si i kishte ngulur sytë zhbirues në fytyrën e saj, dhe e kishte komentuar kështu: “Ajo ka sy të keq (sa’afa). Le të marrë abdest”.153 El-Hysejn bin Mesud el-Farra’ e ka shpjeguar këtë hadith: “Sa’afa nënkupton magjepsjen nga syri i keq magjepsës i xhinit. Kjo do të thotë se ai është sulmuar nga ndikimi negativ i syrit të keq magjepsës të exhinit, për të cilin ka thënë se është më i dëmshëm se therja e shtizës së armikut”.154 Më tej Xhabiri e ka komentuar se “syri i keq magjepsës mund ta çojë personin deri në breg të vdekjes dhe mund ta fusë devenë në tenxhere”.155
Ebu-Seid el-Hudri ka transmetuar se i Dërguari i All-llahut, s.a.v.s., për t’u ruajtur nga syri i keq magjepsës i exhinit dhe i njeriut, e ka pasur zakon që të kërkonte mbështetje tek All-llahu i gjithëfuqishëm.156 Megjithatë, grupi i myslimanëve të paaftë, që kanë pak mençuri dhe që nuk janë të vetëdijshëm, edhe më tej vazhdojnë ta mohojnë ekzistimin e syrit të keq magjepsës dhe pohojnë se kjo është vetëm një imagjinatë, mendim i keq, diçka e thënë pa menduar fare. Natyrisht, njerëz të këtillë kanë më së paku mençuri. Ata dëgjojnë dhe kuptojnë pak, por njëkohësisht qëndrojnë më larg së vërtetës, janë më budallenjtë, më të verbtit dhe të ndarë nga Zoti i tyre me velin e ndarjes, qëndrojnë tepër larg diturisë së vërtetë të shpirtit dhe të shpirtrave, larg natyrës, aftësive dhe ndikimit të tyre. Për më tepër, udhëheqësit dhe njerëzit e mençur të shumicës së popujve të botës, pa marrë parasysh besimin e tyre fetar dhe traditën, jo vetëm që nuk e mohojnë ekzistimin e syrit të keq magjepsës, por edhe diskutojnë mbi shkaqet dhe shkallën e ndikimit të tij.

[GRUDJANE]

1.3. Burimet e syrit të keq magjepsës
Një grup i njerëzve pohon se syri i keq magjepsës shkaktohet nga prirja e keqe personale e individit, ndjeshmëria e tij për mendim të keq, sfidat e tij, prirja e tij për gjëra eksperimentale dhe përvojtësore, edhe atëherë kur ato janë të dëmshme dhe nuk janë në të mirë të tij, koketimi personal me mendime lakmitare, të këqija dhe kryerja e veprave të këqija. Jashtë një personi të këtillë, rryma e energjive të këqija dhe të zjarrta emitohet nga sytë e tij që e godasin menjëherë personin. Grupi tjetër mendon se shpjegimi i dhënë është i arsyetuar dhe është i ngjashëm me të njëjtën energji letale, të cilën e emitojnë disa gjarpërinj kur e shikojnë gjahun e vet, kurse gjahu ngrihet menjëherë dhe ndonjëherë vdes në të njëjtën kohë nga sulmi në zemër. Po ky fenomen energjetik është hasur gjithashtu te disa lloje gurësh të çmuar, eleksirë dhe te minerale të tjera, me ç’rast ato emitojnë pa gabuar aspak energji ose rreze radioaktive të fuqishme; disa nga ato janë letale, ndërsa të tjerat mund të shkaktojnë ftohtësi, pasivitet, apati, plogështi, nënshtrim ndaj diçkaje, mundim, ankth, frikë, lakmi, tërheqje ose shkatërrim etj.
Grupi i dytë i mendimtarëve pohon se, sa i përket realizimit, All-llahu i gjithëfuqishëm shkakton gjithçka që vendos vullneti i Tij, qoftë e dobishme ose e dëmshme, sepse vetë Ai përcakton fatin e të mirës dhe të keqes. Duke u mbështetur në to, kjo kryhet në tërësi menjëherë pasi që njeriu me sy të keq e drejton shikimin e tij zhbirues në cilindo qoftë ose në çkado qoftë, që mund të duket se ia rrit vetitë e këqija të tij apo të asaj. Pastaj energjitë e këqija do të depërtojnë te personi nëpërmjet poreve të lëkurës së tij dhe do ta prishin ekuilibrin e tij të natyrshëm. Personi me sy të tillë të keq është vetëm transmetues. Ai nuk ka fuqi dhe as ndikim automatik, as nuk mund të inicojë aksione të tilla, ndërsa ai vetë është i goditur njëkohësisht nga një e keqe e tillë. Megjithatë, një mendim i tillë mbetet vetëm si mendim i atyre që nuk besojnë nëse nuk mund të kontestohen fuqitë karakteristike të cilat All-llahu i gjithëfuqishëm i ka futur në çdo qelizë të krijesave anembanë universit. Disa energji Ai i ka mbajtur të fshehta, ose të pashfrytëzuara deri në kohën kur ato janë zbuluar, kurse të tjerat Ai i ka bërë konstante dhe aktive. Pra, mendimtarë të këtillë përfundimisht e kanë turbulluar shikimin personal, e kanë kufizuar horizontin e kuptimit të mjedisit të tyre personal dhe aftësinë e tyre që të bashkëveprojnë në mjediset e veta.
Më tej, ata e kanë kundërshtuar përfundimisht arsyen e shëndoshë dhe mendimet e pranueshme të shkencëtarëve. Në të vërtetë asnjë njeri i mençur nuk mund t’i mohojë pasojat e përgjithshme të shpirtit dhe të shpirtrave në trup. Për më tepër, ato janë materiale, prandaj gjithkush mund t’i shohë e ndonjëherë edhe t’i ndiejë. Të marrim për shembull njeriun që skuqet në fytyrë kur e takon ndonjë individ të njohur ose kur flet diçka për të cilën mund të turpërohet, ose kur shohim se si zverdhet fytyra e dikujt kur e takon një gjë ose ndonjë njeri të cilit i frikësohet. Natyrisht, njerëzit ndonjëherë e dallojnë ndjenjën e sëmundjes ose të humbjes së fuqisë pas takimit të tyre me ndonjë njeri ose pasi kanë dëgjuar ndonjë vërejtje apo pasi ta ndijnë seksin e vet. Të gjitha këto bëhen nëpërmjet marrjes së diçkaje ose të qenit subjekt i “qëllimit” të diçkaje tjetër, që detyrimisht shpreh qëllimet e tij, ose nëpërmejt syve të tyre.
Domethënë, individi mund të goditet nëpërmjet syve të një njeriut tjetër, që tregon për lidhjen e fuqishme ndërmjet shpirtrave, frymës dhe syve të tyre. Vetë sytë nuk kanë asnjë lidhje me këtë, ndërsa shpirti dhe fryma janë ata që e përmbajnë atë ndikim. Çdo shpirt dhe frymë ka ndikimet karakteristike, fuqinë, transmetuesit, karakteristikat bazike dhe natyrën e vet. Për shembull personi xheloz mund ta lëndojë përfundimisht personin tjetër dhe për këtë All-llahu i gjithëfuqishëm i ka dhënë urdhër të Dërguarit të vet , s.a.v.s., që të kërkojë mbështetje tek Ai nga fuqia e dëmit të cilën vetëm ai mund ta kontrollojë. Ai i ka dhënë urdhër gjithashtu të kërkojë mbështetje tek Ai nga çfarëdo dëmi që personi xheloz mund t’i shkaktojë atij. Në të vërtetë dëmi i personit xheloz, i cili e godet personin tjetër, vetëm mund të përgënjeshtrohet nga ndonjë njeri që nuk e njeh vetveten dhe natyrën e vet.
Në të vërtetë natyra xheloze e njeriut është sëmundje specifike që merr formën e frymës xheloze dhe të egër brenda vetë individit. Ai e godet personin naiv dhe me siguri vepron në përputhje me karakteristikat e veta të këqija. E ngjashme me këtë është edhe shembulli i gjarprit helmues. Helmi i tij është joaktiv dhe ndodhet në dhëmbët e tij helmues, por pasi ta shohë gjahun e vet potencial, gjarpri përnjëherë rrëmbehet nga një sulm dhe hidhërim i tërbuar. Ai bëhet si i xhindosur dhe helmi menjëherë del jashtë nëpërmjet kafshimit të gjahut. Për këtë shkak disa njerëz e krahasojnë personin e keq, kriminel dhe xheloz me gjarprin. Pra, xhelozia është krim i madh tinëzar. Ndonjëherë xhelozia mund të shkaktojë dështimin e femrës, ndërsa në raste të tjera mund të shkaktojë verbimin. Për këtë arsye i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., njëherë e kishte përdorur analogjinë e gjarprit me zile, të gjarprit helmues (lat. Echis)157 dhe të nëpërkës afrikane që e hedh helmin (lat. Bitis arietans),158 duke mbajtur parasysh se ato mund të shkaktojnë dështimin (abortin) dhe verbimin e njeriut.
Lloje të tjera të qenieve të këqija dhe të sëmura mund t’i godasin personat e tjerë vetëm duke i shikuar ata, pa asnjë kontakt fizik, për shkak të shkallës së madhe të smirës helmuese të tyre, natyrës së tyre të sëmurë dhe energjive të këqija që i përmbajnë. Pra, për të vepruar syri i keq magjepsës nuk duhet të kulmojë patjetër në kontakt fizik, siç mund të pohojnë disa njerëz të cilët dinë shumë pak dhe nuk i njohin ligjet e fizikës dhe Sheriatin. Në të vërtetë lëndime të tilla mund të ndodhin nëpërmjet kontaktit të drejtpërdrejtë, konfrontimit të drejtpërdrejtë, shikimit sy më sy ose nëpërmjet porosive psikike jashtëzakonisht të ndieshme, me ç’rast fryma e njeriut sykeq vepron si ndërmjetësues i cili udhëton për ta takuar viktimën dhe ndikon dëmshëm në gjendjen e tij. Në raste të tjera dëmi mund të shkaktohet nëpërmjet fuqisë mendore të njeriut sykeq ose nëpërmjet leximit të lutjeve, insinuatave, magjive ose edhe flerteve të caktuara me imagjinatën e individit. Mund të pengohen gjithashtu disa synime të sëmura duke iu kundërvënë atyre dhe duke kthyer një synim të tillë të sëmurë me anë të leximit të lutjeve të kundërta mbi bazë të asaj se njeriu i ndien vibracionet e tilla ose edhe mbi bazë të dyshimit në mundësi të tilla. Pra, duke ndërruar me sukses drejtimin e syrit magjepsës, vetë autori që vepron ashtu bëhet viktimë e iniciativës së vet. Pra, individi mund të mbrohet nga një e keqe e tillë. Për këtë qëllim duhet të thotë shpesh lutje për të mbrojtur vetveten kundër syrit magjepsës.
Ndikimi dhe shpirtligësia e syrit magjepsës nuk kërkon domosdo kontakt të drejtpërdrejtë me sy. Personi i keq dhe i sëmurë mund të jetë edhe i verbër, por kur dikush tjetër e përshkruan një gjendje, karakteristikë, rast ose person të caktuar, mendimet e tij të këqija mund të prodhojnë po atë efekt si edhe kontakti vizuel. Në shumë raste dëmi i shkaktuar nga syri magjepsës është transmetuar nëpërmjet personit të tretë, të cilit i është treguar shembulli, karakteristika ose personi, pasuria e tij, fuqia, shëndeti i mirë, fryma, afarizmi i suksesshëm ose planet e udhëtimit etj....
Lidhur me këtë temë, All-llahu i gjithëfuqishëm i ka thënë të Dërguarit të vet , s.a.v.s.:
“E ata që nuk besuan gati sa nuk të zhdukin ty me shkrimet e tyre, kur e dëgjuan Kur'anin, e (nga inati) thanë: ‘Ai është i marrë”. (El Kalem, 51)
Ai i ka thënë edhe këtë:
1. “Thuaj:’I mbështetem Zotit të agimit,
2. Prej dëmit të çdo krijese, që Ai e krijoi,
3. Dhe prej errësirës së natës kur ngryset plotësisht.
4. Dhe prej dëmit të atyre që lidhin dhe fryejnë nyja.
5. Edhe prej dëmit të smirëkeqit kur sipas smirës vepron”. (El Felek, 1-5)
Prandaj çdo person që ka sy magjepsës është xheloz, por çdo person xheloz nuk ka sy magjepsës. Pasi personat xhelozë janë më të zakonshëm sesa njerëzit me sy magjepsës, kërkimi i mbështetjes tek All-llahu i gjithëfuqishëm nga personi xheloz i përfshin edhe njerëzit me sy magjepsës. Në rastin e tyre e keqja projektohet nga sytë e tyre si shigjeta e padukshme të xhelozisë së tyre. Sa i përket viktimës, ndonjëherë goditet nga shigjetat e xhelozisë, kurse në raste të tjera ato shkojnë huq. Kur këto shigjeta e gjejnë shenjën - personin e pambrojtur dhe të pa pancir - ato me siguri veprojnë në mënyrë të dëmshme mbi të. Megjithatë, nëse shigjetat e xhelozisë dhe të smirës personin e shenjuar e gjejnë të kujdesshëm, të armatosur dhe me pancir të padepërtueshëm, ato nuk do t’i bëjnë dëm. Në vend të kësaj, ndodh që ato të kthehen mbrapsht dhe të godasin e ta dëmtojnë personin që i ka hedhur shigjetat e tilla, i cili bëhet viktimë e së keqes që e ka nisur vetë. Kjo është pikërisht si shigjetari dhe shenjat e tij. Njëri është gjuajtja me shigjetë e mendjeve dhe shpirtrave, kurse shenjat janë gjuajtja e trupave dhe hijeve.
Rrënja e xhelozisë dhe e zilisë rrjedh nga shikimi i individit në diçka, nga simpatia që ka ai, nga urrejtja për të parë suksesin e një tjetri dhe lakminë e individit për vetveten. Kjo zakonisht ndiqet nga shpirtligësia dhe lakmia e individit që ndjek viktimën potenciale, pastaj ia ngul rrezet e veta helmuese ose porositë e nënvetëdijshme duke ia ngulur sytë viktimës me dashakeqësi. Ndonjëherë individi mund të nxitë qëllimisht frymën e vet të keqe. Në raste të tjera ai mund ta bëjë këtë pa qëllim ose edhe në mënyrë të nënvetëdijshme, sepse xhelozia mund të jetë natyra e tij e dytë. Në të vërtetë ky është lloji më i keq i njeriut (i qenies njerëzore). Disa dijetarë myslimanë shkojnë deri atje dhe thonë se kur dihet që një person ka natyrë të keqe, magjepsëse dhe është shpirtkeq, ai do të duhej izoluar nga shoqëria. Kjo do të bëhet me qëllim që të evitohet përhapja e të keqes së tij, kurse shteti do të duhej të siguronte mjetet themelore që ky njeri të jetojë deri në vdekje.

[GRUDJANE]

1.4. Shërimi i viktimës së syrit të keq magjepsës 159
Në thelb, udhëzimi i të Dërguarit është orientuar në drejtim të shërimit të kësaj sëmundjeje dhe siguron metoda të ndryshme shërimi. Lidhur me këtë temë, imam Ebu Davudi, në Sunen e vet, ka shënuar se Sahil bin Hanifi ka thënë: “Njëherë me një grup njerëzish kaloja pranë ujëvarës. Shkova dhe u lava, por kur dola (nga uji) më kapën ethe të forta”. Kur këtë rast ia treguan të Dërguart të All-llahut , s.a.v.s., ai e komentoi kështu: “Thuani Ebu Sabitit160 që t’i lexojë versetet që flasin për mbrojtjen nga ana e All-llahut (ta’viza)”. Dikush e pyeti: “Çka do të bëhej nga leximi i zakonshëm i rukjes - a do ta ndihmonte ajo?” I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., u përgjigj: “Leximi i rukjes vlen vetëm për sëmundjet psikike, ethet dhe për kafshimet helmuese”.161
Syri magjepsës njihet në gjuhën arabe si nefs, prandaj kjo do të thotë vënie e syrit magjepsës në lidhje me natyrën e keqe të lindur të dikujt ose “të vetes”, ndërsa kafshimi helmues nënkupton thumbimin e akrepit (lat. Euscorpius flavicaudus) ose diçka të ngjashme. Ndër lutjet e rregullta për mbrojtje të vazhdueshme lejohet të lexohen dy kaptina (sure) mbrojtëse (ar. El-Mu’avizatejn). Këto janë surja El Felek e Kur'anit, e cituar më sipër, dhe surja En Nas, që në përkthim do të thotë:

1.“Thuaj: ‘Mbështetem (mbrohem) me Zotin e njerëzve!
2. Sunduesin e njerëzve,
3. Të adhuruarin e njerëzve,
4. Prej të keqes së cytësit që fshihet.
5. i cili bën cytje në zemrat e njerëzve,
6. Qoftë ai (cytësi) nga xhinët o nga njerëzit”. (En Nas, 1-6)

El-Fatiha, e cila në përkthim do të thotë:

1. “Falënderimi i takon vetëm All-llahut, Zotit të botëve!
2. Bamirësit të përgjithshëm, Mëshirëbërësit!
3. Sunduesit në Ditën e gjykimit (përgjegjësisë-shpërblimit)!
4. Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm te Ti kërkojmë ndihmë!
5. Udhëzona (përforcona) për në rrugën e drejtë!
6. Në rrugën e atyre, të cilët i begatove me të mira,
7. Jo në të atyre që kundër veti e tërhoqën hidhërimin, e as në të atyre që e humbën veten! (El Fathia, 1-6)

“Allahu është një, nuk ka Zot tjetër përveç Atij. Ai është mbikëqyrës i përhershëm dhe i përjetshëm. Atë nuk e kap as kotje as gjumë, gjithçka ka në qiej dhe në tokë është vetëm e Tij. Kush mund të ndërmjetësojë tek Ai, pos me lejen e Tij, e di të tashmen që është pranë tyre dhe të ardhmen, nga ajo që Ai di, tjerët dinë vetëm aq sa Ai ka dëshiruar, Kursija e Tij (dija-sundimi) përfshinë qiejt dhe tokën, kujdesi i Tij ndaj të dyjave, nuk i vjen rëndë, Ai është më i larti, më i madhi”. (El Bekare, 255)

Krahas këtyre verseteve të Kur'anit, individi mund t’i lexojë gjithashtu lutjet e të Dërguarit, si:
1) “Kërkoj mbrojtjen me fjalët e përsosura të All-llahut kundër cilësdo të keqe që mund të vijë nga krijesa e Vet”.
2) “Kërkoj mbrojtjen me fjalët e përsosura të All-llahut kundër cilitdo shejtan, shqetësimeve dhe brengave dhe kundër çdo syri magjepsës”.
3) “Kërkoj mbështetje në fjalët e përsosura të All-llahut, të cilat nuk mund t’i shkelë as besimtari, as jobesimtari për çfarëdo të keqe që mund të vijë nga ai që e ka krijuar dhe që e ka përcaktuar Ai, nga ai që e mban gjallë Ai dhe më vonë e kthen për ta gjykuar; nga ai që bie nga kupa qiellore dhe që ngjitet drejt saj; nga çfarëdo rreziku që Ai e ka vendosur në tokë dhe nga çfarëdo dëmi që mund ta shkaktojë ai; nga çfarëdo tundimi gjatë natës dhe ditës; nga çfarëdo vizite në errësirë dhe në dritë, përveç postierit të porosive të dashura nga Zoti im i mëshirshëm”.
4) “Kërkoj mbrojtje me fjalët e përsosura të All-llahut nga mëria dhe dënimi i Tij; nga çfarëdo e keqe që është iniciuar nga krijesa e Tij dhe nga lajkat e këqija të shejtanit, ose nga të qenit e tyre afër meje”.
5) “Zot, kërkoj mbrojtje me personalitetin Tënd dhe me fjalët e Tua të përsosura nga krijesat e këqija, kufijtë e fundit të të cilëve vetëm Ti i kontrollon. Zot, vetëm Ti ke fuqi të çlirosh nga fatkeqësitë dhe t’i ndryshosh padrejtësitë. Zot, ushtarët e Tu janë të pagabueshëm dhe premtimi Yt nuk humbet. Qofsh i lavdëruar Ti dhe Ty të drejtohen të gjitha lutjet”.
6) “Kërkoj mbështetje tek fytyra e madhërishme dhe më e lavdishme e All-llahut dhe kërkoj mbrojtje tek fjalët e Tij të shenjta dhe të përsosura, të cilat nuk mund t’i cënojë as besimtari, as jobesimtari; kërkoj mbështetje tek të gjitha atributet e All-llahut, emrat e të cilave i di e të cilat nuk i di, nga çfarëdo e keqe që mund të më vijë nga ai që e ka krijuar dhe e ka përcaktuar Ai, nga ajo që e mban gjallë Ai, dhe më vonë e nxjerr në gjykim, nga dëmi i çfarëdo të keqeje, të cilin unë nuk mund ta duroj dhe nga çdo e keqe dhe nga krijesa kufijtë e të cilës i kontrollon vetm Ti. Vërtet Zoti im vepron drejtësisht”.
7) “Zot, Ti je Ushqyesi im i vetëm. Tek Ti besoj unë, kurse Ti je Zotërues i fronit të madhërishëm dhe më të shquar. Dëshira e All-llahut do të realizohet gjithmonë, kurse ajo që Ai nuk e dëshiron, nuk do të realizohet. Vërtet nuk ka asnjë fuqi ose vullnet përpos fuqisë dhe vullnetit të All-llahut. E di dhe dëshmoj se All-llahu ka fuqi dhe pushtet mbi gjithçka. Dituria e Tij përfshin gjithçka dhe secilin, dhe vetëm Ai e di numrin e gjithçkaje dhe të të gjitha atyre që janë krijuar përgjithësisht. Zot, unë kërkoj mbështetje tek Ti nga e keqja ime dhe nga e keqja e shejtanit të mallkuar, nga politeizmi i tij; unë kërkoj mbështetje tek Ti nga e keqja e gjithçkaje që lëviz në këtë tokë dhe që ekziston në të; nga të gjitha krijesat, kufijtë e fundit të të cilave i kontrollon vetm Ti. Vërtet Zoti im vepron drejtësisht”.
8) “Kërkoj mbështetje tek Zoti i madhërishëm. Nuk ka zot tjetër përveç Tij. Ai vërtet është Zoti im dhe zotërues i gjithçkaje. Kërkoj mbështetje nga Ushqyesi im dhe Ushqyesi i gjithçkaje. Unë besoj sinqerisht te Zoti im i gjallë, i cili nuk vdes. Mbrohem nga e keqja ime me fuqinë gjithëpërfshirëse, ‘nuk ka vullnet ose fuqi përveç asaj që ka All-llahu’. Më mjafton All-llahu, që është udhëzuesi më i mirë. Më mjafton Ushqyesi im dhe i vetmi Ushqyes i tërë ekzistencës. Më mirë është t’i marrë gjërat e nevojshme nga Furnizuesi Suprem, sesa t’i marrë nga varësit e Tij. Më mirë është të kërkoj kënaqësinë e Krijuesit sesa të krijesave. Më mjafton Furnizuesi im. Më mjafton Drejtuesi i vetëm i të gjitha botëve. Ai e ruan vetë dhe nuk mund të jetë askush si Ai. Më mjafton dëgjimi i lutjeve të mia nga All-llahu dhe vetëm Ai ka fuqi për t’i plotësuar. Vërtet All-llahu është qëllimi i vetëm dhe nuk ekziston asgjë tjetër përveç Atij. Tek Ai besoj unë, vërtet Ai është Zotërues i fronit të madhërishëm hyjnor”.
Nuk ka asnjë dyshim se cilido njeri që ka bërë lutje të tilla, ka pasur dobi prej tyre dhe ndoshta e ka kuptuar vlerën e tyre dhe leximin drejt dhe tepër të domosdoshëm të tyre. Lutje të tilla unikate, vepruese dhe të bekuara kanë fuqi të pengojnë çfarëdo të keqe që është drejtuar nga syri i keq magjepsës. Megjithatë, gjithçka varet nga shkalla e besimit të individit, fuqisë së vendosmërisë së tij, syçeltësisë së tij të vazhdueshme (vigjilencës), besimit të tij të patundur tek Zoti i tij dhe nga shkalla e dëshmimit dhe ekuilibrit të zemrës së tij, sepse të gjitha këto që u përmendën janë armë, kurse efikasiteti i armëve varet nga ai që i përdor ato.

[GRUDJANE]

1.5. Pengimi i dëmit ndaj të tjerëve
Kur një person dyshon se ka sy të keq magjepsës dhe frikohet nga shkaktimi i dëmit të tjerëve me anë të natyrës së tij të pavullnetshme, atëherë pasi të ketë shikuar diçka ose dikë, ai duhet ta thotë këtë lutje: “Zot, bekoje atë që ka ai”. Ky hadith është thënë kur Amir bin Rebi’a e ka goditur Sahil bin Hanifen me syrin e vet magjepsës. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., atëherë i kishte thënë: “A nuk do ta kërkosh bekimin (e vëllait tënd)?” Me atë rast kishte menduar t’i thoshte a nuk do të lutesh: “Zot, bekoje atë që ka ai”. Hisham bin ‘Urve kishte treguar se kur babai i tij shihte diçka që i pëlqente dhe kur hynte në shtëpinë ose në plantacionet e ndokujt, kishte zakon të lutej: “Do të bëhet vetëm ajo që e cakton Zoti. Vërtet nuk ka fuqi të pavarur përveç fuqisë së All-llahut”.
Individi mund të bëjë gjithashtu lutjet vijuese pasi të ketë shikuar diçka ose dikë që i pëlqen, fatin e të cilit do të dëshironte ta kishte edhe vetë.
Në vargun e drejtë të transmetuesve gjithashtu është transmetuar lutja (rukja) e melekut të All-llahut, Xhibrilit, r.a., i cili e kishte lexuar lutjen për mbrojtjen e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., dhe e kishte mësuar: “Të mbroj me emrin e All-llahut nga çfarëdo dëmi që mund të të godasë dhe nga çfarëdo karakteri magjepsës të qenieve ose dëbimit të syrit smirëzi. Vërtet All-llahu është Ai që shëron, prandaj unë të lë ty në dorë të Emrit ushqyes suprem të Tij”.162
Sikur ta njihnin një sëmundje të këtillë në karakterin e dikujt, dhe për të zvogëluar çfarëdo dëmi potencial ndaj të tjerëve, disa shejhë kanë shkuar aq larg, saqë kanë propozuar që disa versete të Kur'anit, duke përfshirë të gjitha versetet e cituara deri tani, të shkruhen në letër, kurse letra të laget duke e futur në ujë dhe atë ujë ta pijë personi me syrin magjepsës.
Mendimtari mysliman Muxhahid e komentoi këtë praktikë si vijon: “Nuk ka asgjë kundër shkrimit të verseteve të Kur'anit, lagies së tyre me ujë dhe dhënien e atij uji për ta pirë personi i sëmurë (‘a’in)”.163
Individi mund të gjejë përdorime të tilla në shumë hadithe, duke përfshirë transmetimet e Ebu Kalabeut, ku thuhet se Ibn Abasi , r.a., kishte propozuar shkrimin e verseteve të caktuara për shtatzënat, në mënyrë që All-llahut t’i drejtoheshin lutjet për lindjen e lehtë të fëmijës. Në hadithin tjetër, Ejjubi ka thënë se ai e kishte parë Eb Kalabun duke shkruar një verset në letër, të cilën e kishte lagur duke e futur në ujë, kurse atë ujë ia kishte dhënë personit të sëmurë për ta pirë, që me vullnetin e All-llahut të zvogëlojë dhe të lehtësojë dhembjen dhe vuajtjet.

1.6. Dobitë e abdestit në shërimin e personit xheloz

Ajo që është konsekuente në transmetimet e cituara është se personi me sy të keq magjepsës është vërtet person i sëmurë, por nëse ai është besimtar i vërtetë, ai duhet të shërohet dhe do të duhej t’i nënshtrohej shërimit të drejtë.
Metoda e dytë e të Dërguarit për ta luftuar ndikimin e syrit magjepsës, e përmendur në hadithin e cituar: “Merr abdest dhe laje vëllanë tënd me ujin e abdestit”, siç është përshkruar nga imam Tirmidhi, ndahet në tri etapa: pastërtia ceremoniale (gusl) për sulmuesin (‘a’in); terapia sugjestive për të dytë, sulmuesin dhe viktimën, dhe terapia shok për viktimën, duke përdorur elementin e befasisë për të qetësuar shqetësimin e viktimës në rast konvulzionesh (ngërçesh) dhe komës.
Kjo kryhet duke futur dorën në mënyrë ceremoniale nën rrobat e viktimës dhe duke i derdhur një filxhan ujë të abdestit të sulmuesit dhe, si element i befasisë, para se të spërkatet me filxhanin e dytë, duhet hedhur ujin pas dhe sipër kokës së tij. Një trajtim i këtillë konsiderohet i drejtë dhe i dobishëm në rast konvulzionesh dhe kome, kurse të gjithë mjekët nuk pajtohen me këtë, por në përputhje me përfundimet e tyre, zakonisht një trajtim i këtillë është mjaft efikas. Në të vërtetë atë që disa mjekë të zakonshëm mund ta përqeshin, ose ta quajnë jo të plotë me atë që e trajtojnë ata si argument shkencor, mund të jetë vetëm argumet i mungesës së diturisë së tyre mbi gjendjet e njeriut dhe me siguri të mungesës së besimit të tyre dhe të kuptuarit të drejtë të ligjeve, shkaqeve dhe pasojave që ka përcaktuar Zoti. Përkundër kësaj, mendjet e ekuilibruara do të pajtohen me një trajtim të këtillë. Kjo kuptohet nga pranimi i faktit që helmi i gjarprit gjendet në mishin e gjarprit, prandaj shërimi i personit tepër të shqetësuar qëndron në ftohjen e zemërimit të tij dhe në luftimin e zjarrit të tij duke e nxjerrë jashtë personit, duke ia përkëdhelur kokën ose supet, dhe duke i shprehur njëkohësisht dashurinë dhe shqetësimin për gjendjen e tij. Kjo është njësoj si kundërshtimi ndaj atij që dëshiron të hedhë zjarrin mbi ty. Pra, kështu ti mund ta shuash atë zjarr duke i hedhur një kovë ujë në dorën në të cilën ai e mban ende zjarrin, por para se ai zjarr të kalojë tek ti. Kjo është vetëm arsyeja e shëndoshë.
Për këtë arsye i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka thënë njeriut me karakter xheloz që të thotë këtë lutje: “Zot, bekoje atë që e ka ai njeri”. Kjo bëhet për atë që të largohen pasojat e sëmundjes personale të dikujt me anë të lujtes. Kjo është ajo që quhet njohje (ihsani) e ndonjë sëmundjeje personale të dikujt dhe kërkim i ilaçit për të. Siç e kemi shqyrtuar në kapitujt e mësipërm, çdo sëmundje duhet të trajtohet me antidotin e vet. Për këtë shkak, pasi kjo lloj sëmundje malinje i godet pjesët më të ndieshme të trupit të njeriut, dhe pasi kjo sëmundje përpiqet të dalë nga trupi i njeriut nëpër pjesët që kanë pore më të imëta në lëkurë, por pa sukses, ajo zë vend përfundimisht në rajonet e përshtatshme për të sprovuar shpirtrat e këqij dhe veprimet e tyre; duke derdhur ujin e abdestit në trupin e viktimës, nën rrobat e tij, dëshirohet të arrihet shuarja e zjarrit të kësaj sëmundjeje dhe nxjerrja jashtë e shpirtligësisë helmuese. Qëllimi tjetër i këtij abdesti është i tillë që ai të veprojë mbi zemrën, që është më e ndieshmja, më e përgatitura dhe më e shpejta për t’u përgjigjur në krizën e shfaqur. Zemra e besimtarit do të përgjigjet në mënyrë të natyrshme dhe do t’i zbusë pasojat e helmit, do të shuajë zjarrin e xhelozisë. Pra, viktima shërohet me lejen e All-llahut. Nga ana tjetër, si në shembullin e grerëzës, kur e thumbon viktimën e vet dhe kur ia lëshon helmin, ajo e ndien veten të qetë, ndërsa viktima e ndien veten të kënaqur kur e mbyt grerëzën dhe viktimës fillon t’i kthehet fuqia. Kënaqja e viktimës ndihmon të mos e hetojë dhembjen dhe, më tej, trupi i viktimës mbledh antidotin natyror për ta luftuar dhe për ta eliminuar veprimin e helmit. Pra, shpërlarja nën rroba e ndihmon viktimën në pikëpamje psikologjike dhe e përgatit zemrën e viktimës që të ngritet kundër zemërligësisë së syrit magjepsës, ndërsa befasia e spërkatjes me ujë sipër kokës së viktimës ndihmon shuarjen e zjarrit të syrit magjepsës dhe i shkatërron pasojat e tij të këqija.
Një zjarr i tillë do të shuhet njëkohësisht dhe njësoj si te viktima, ashtu edhe te personi xheloz. Nga ana tjetër, viktima do të ngritet në gjendjen e vet shpirtërore, ndërsa autori i krimit do të bjerë. Dobi të tilla janë të ngjashme me ato të kovës së farkëtarit që ai e përdor për të ftohur copat e çelikut pas farkimit të tyre, por para formësimit të tyre përfundimtar. Uji i këtillë është përdorur në recetat mjekësore në mjekësinë natyrore (tibb).
Pra, ajo që mbledhësit e bimëve mjekuese (taba’i’i) u japin klientëve të vet, kur krahasohet me mjekësinë e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., është sikur të krahasosh tregtarin e bimëve me një mjek, por edhe atëherë ai nuk është i barabartë me vlerën e vërtetë të mjekësisë së të Dërguarit. Kjo është njësoj si krahasimi i njohurisë së mjekut me atë të të Dërguarit të All-llahut (resul dhe nebijj). Edhe kjo është e mundur! Megjithatë, ekziston një raport më i përsosur ndërmjet asaj që ata përdorin për shërimin e pacientëve të tyre, sepse Krijuesi dhe Ligjdhënësi Suprem janë një, kurse secilit i është dhënë dituria në përputhje me shkallën dhe thellësinë e të kuptuarit.
Më tej, individi në këtë libër mund të kuptojë lidhjen e përsosur dhe krejtësisht personale ndërmjet mençurisë, shkencës dhe Sheriatit, që nuk ka asnjë kundërthënie. Vërtet All-llahu e udhëzon atë që dëshiron Ai vetë, pa marrë parasysh cilat porta ia hap, kurse Ai, me siguri, do t’ia hapë portat e suksesit atij që troket vazhdimisht në portën e Tij. Pra, edhe suksesi, edhe fitorja janë dhuratë e Tij dhe mund të arrihen vetëm me mëshirën e Tij. Vërtet kontributet dhe mbështetjet e Tij janë të shumta, kurse argumenti i ekzistimit të tyre nuk mund të vihet në dyshim.

[GRUDJANE]

1.7. Ruajtja e të arriturave
Ndër ilaçet e tjera parandaluese kundër syrit magjepsës është edhe lirimi nga përhapja dhe mbështetja e kushtit të plotë (të mbrojtjes) pa marrë parasysh që të tjerët mund ta konsiderojnë këtë të parëndësishëm. Imam El Begavi në librin e tij Sharh-ul-sunna ka shënuar se njëherë halifja Osman bin ‘Affani , r.a., kishte parë një fëmijë të bukur (fizikisht) dhe i kishte lutur prindërit e fëmijës që t’ia prishin pak pamjen e tij në mënyrë që ta ruajnë nga syri magjepsës.164 Aishja , r.a., kishte thënë se i Dërguari i All-llahut njëherë kishte mbajtur një fjalim lidhur me mbajtjen e çallmës së zezë të stolisur.165 El-Hatabi e kishte treguar këtë transmetim për ta ndriçuar rëndësinë e vargjeve vijuese të poetit:
“Përsosuria e jote e madhërishme është e pamposhtshme,
ajo nuk ka nevojë për goditjen sugjestive të erës
për ta mbrojtur nga syri magjepsës”.

1.8. Fuqia e lutjes në eleminimin e pasojave nga syri magjepsës
Ebu Abdullah el-Taxhahi ka treguar se njëherë në rrugë e sipër për në haxh, duke shkuar drejt Mekës, kishte hipur mbi një deve të mirë dhe të shpejtë. Në atë karvan ka qenë edhe një njeri i cili u bë i njohur për syrin e tij magjepsës. Ndodhte shumë rrallë që të shikonte dikë, e ai mos të rrëzohej. Në gjysmë të rrugës, dikush i kishte thënë Ebu Abdullahut: “Ruaje devenë tënde nga syri magjepsës i këtij njeriut!” Ebu Abdullahu u përgjigj: “Ai nuk mund t’i bëjë dëm devesë sime”. Ai tjetri i tha një personi tjetër dhe i tregoi atë çka i kishte thënë Abdullahu. Mburrja dhe arroganca e personit me sy magjepsës pritën derisa Ebu Abdullahu ishte zënë me një punë larg devesë së vet, kurse ky ishte afruar te deveja e Ebu Abdullahut dhe e kishte shikuar. Në çast deveja u bë si e tërbuar dhe u rrëzua përdhe. Kur u kthye Ebu Abdullahu, i thanë se personi shpirtkeq e kishte magjepsur devenë. Ebu Abdullahu kishte dhënë urdhër: “Më çoni deri tek ai”. Sapo e kishte parë atë person, Ebu Abdullahu e tha këtë lutje: “Me emrin Suprem të All-llahut, fuqia e të cilit ndal vërsuljen, vendstrehimi i të cilit është i paprekshëm dhe pengesa e të cilit është e pathyeshme, sa më e zjarrtë të jetë flaka kundër ngatërrestarit; kurse me ndihmën e Tij unë e thërras dhe i eleminoj pasojat e syrit të keq magjepsës dhe pasojat e këtilla i kthej mbrapsht mbi sulmuesin dhe mbi atë që e ka më të dashur. (Pastaj e citoi Kur'anin):
“Ai është që krijoi shtatë qiej palë mbi palë. Në krijimin e Mëshiruesit nuk mund të shohësh ndonjë kontrast, andaj, drejto shikimin se a sheh ndonjë çarje?
Mandej, herë pas herë drejto shikimin, e shikimi do të kthehet te ti i përulur dhe i molisur”. (El Mulk, 3-4)
Menjëherë pas kësaj kokërdhokët e syve të keqbërësit dolën jashtë gropave të tyre, kurse deveja u ngrit në këmbë e mbrojtur dhe e palënduar.


.

[GRUDJANE]

1.9. Udhëzimet e të Dërguarit lidhur me lutjet e përgjithshme mbrojtëse (rukja)
Ebu Davudi ka shkruar në Sunen-in e tij se Ebu Derda’ kishte dëgjuar të Dërguarin e All-llahut , s.a.v.s., duke thënë: “Nëse keni ankesa në syrin magjepsës ose nëse vëllai i tij ankohet lidhur me diçka, mësoni lutjen: “All-llah, Zoti ynë që je në qiell, emri Yt është i bekuar. Vullneti Yt e kontrollon qiellin dhe Tokën; siç është mëshira Jote në qiell, ashtu u bëftë edhe në Tokë. Na i fal deliktet dhe mëkatet që i kemi bërë. Ti je zotëri i të mirëve. Mëshira Jotë le të bjerë mbi ne dhe të na dërgojë ilaç prej Teje për të zbutur këtë dhembje’, dhe vuajtjet e tij do të evitohen me lejen e All-llahut”.166
Gjithashtu në Sahih-un e Muslimit është shënuar se Ebi Sa’id el-Hudri ka treguar se meleku i bekuar, Xhibrili , r.a., kishte shkuar tek i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., dhe i kishte thënë: “O Muhammed, a nuk ndjehesh mirë?” Ai i ishte përgjigjur: “Jo, nuk ndjehem” Pastaj Xhibrili, r.a., e kishte mësuar: “Me emrin e All-llahut të mbrojë nga çdo sëmundje e dëmshme, nga shpirtrat e këqij dhe nga syri magjepsës i personit xheloz. Vërtet All-llahu e gjen ilaçin tënd me fuqinë e emrit të Tij unë të nxjerrë (jashtë mundësisë së tyre)”.167
Nëse lidhur me hadithin e cituar më lart, dikush thotë: “Hajmalirat janë të mira kundër syrit magjepsës, etheve dhe thumbimeve helmuese”, ne kësaj ia shtojmë se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., në këtë rast, përveç këtyre tri kategorive, nuk e ka mohuar mundësinë e leximit të disa lutjeve të caktuara në raste të tjera. Interpretimi i drejtë i hadithit të cituar në gjuhën arabe është që asgjë nuk i zvogëlon pasojat e syrit magjepsës, të etheve dhe të thumbimeve helmuese më mirë se lutja (rukja), duke numëruar gjithashtu hajmalinë. Kjo kuptohet mirë nga konteksti i transmetimit kur Sahil bin Hanifi, të cilin e ka sulmuar syri magjepsës, e ka pyetur të Dërguarin e All-llahut , s.a.v.s., :”O i Dërguar i All-llahut, a ka ndonjë dobi nga lutjet rukju?” i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i përgjigjet: “Rukju është më e dobishmja kundër syrit magjepsës, etheve dhe thumbimeve helmuese”. Në të vërtetë ne kemi shumë lutje të sakta të të dërguarit (ruka’) për t’i lexuar për qëllime të përgjithshme dhe për qëllime specifike. Gjithashtu mund të lexojmë në sahihun e Muslimit se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka lejuar leximin e lutjes rukju kundër syrit magjepsës, thumbimit helmues dhe ekcemit. Lidhur me leximin e lutjeve rukju të përcaktuara saktësisht, është thënë se njëherë ‘Avf bin Maliku e ka studiuar përdorimin e tyre, duke e pyetur të Dërguarin e All-llahut , s.a.v.s., :”A mendon ashtu siç kemi vepruar në kohën e xhahiljetit?” Pastaj njerëzit e pyetën të Dërguarin e All-llahut , s.a.v.s., :”O i Dërguar i All-llahut, çka mendon lidhur me këtë?” Ai u përgjigj: “M’i thuani pjesët e juaja”. Pasi i dëgjoi ata, ai e shpjegoi kështu: “Të gjitha janë të sakta dhe të mira, është e sigurt se në to nuk ka ndikim politeizmi”.
Lutjet e caktuara saktësisht dhe mbajtja e hajmalirave janë të dobishme kur janë pranuar nga pacienti dhe si metodë për përmirësimin e shëndetit të sëmurë. Në të vërtetë disa hadithe sot janë interpretuar gabimisht për shkak se njerëzit i interpretojnë si në kohët e kaluara dhe në dialekt të vjetër. Kjo gjë është aktuale, përkundër faktit se kutubhanet islame të intepretimeve religjioze sot janë përplot referenca të mira dokumentare (që të udhëzojnë tek burimet).

1.10. Mbi eleminimin e pasojave të kafshimit helmues me anë të Fatihasë

Në Dy sahiha shkruan se Ebu Seid el-Hudri ka thënë: “Grupi i ashabëve të të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., ishte nisur për rrugë. Në udhëtim e sipër kishin arritur te një vendbanim beduinësh dhe kishin kërkuar t’i pranonin si mysafirë. Beduinët kishin refuzuar kërkesën e tyre, prandaj ashabët ishin vendosur afër tyre dhe kishin filluar të hanin ushqimet e veta. Ndërkohë, komandanti i beduinëve ishte sëmurë nga thumbimi i akrepit (Euscorpius flavicaudus). Miqtë e tij kishin ndërmarrë gjithçka që kishin ditur (për ta shëruar), por pa sukses. Më në fund, kishin shkuar tek ashabët për t’i pyetur nëse kishin diçka për të shëruar komandantin e tyre. Njëri nga ashabët u tha: ‘Lavdi All-llahut, unë e di cilat lutje duhet lexuar kundër kafshimit helmues. Megjithatë, ne ju pyetëm të na pranoni si mysafirë, kurse ju na refuzuat, prandaj nuk dua t’ua lexojë këto lutje para se të merremi vesh për këtë’. Beduinët u gëzuan dhe u premtuan se do t’i shpërblejnë duke u dhënë disa dele nëse e shërojnë komandantin e tyre. Menjëherë ashabi shkoi në çadrën e komandantit beduin dhe e spërkati me pështymë deri sa ia lexoi suren El Fatiha (Kur'ani, 1). Menjëherë i erdhi fuqia komandantit. Ai dukej sikur të ishte liruar nga ca litarë. Kur ashabët e lëshuan, komandantit të beduinëve iu kthye tërë fuqia e mëparshme. Pasi beduinët e plotësuan premtimin, ashabët u thanë: ‘Ta ndajmë shpërblimin’. Ashabi që e lexoi rukju-n, u përgjigj: ‘Mos të bëjmë asgjë deri sa të kthehemi tek i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., dhe t’ia shpjegojmë rastin tonë’. Më vonë, kur u kthyen dhe ia shpjeguan çfarë u kishte ndodhur, ai e kishte komentuar kështu: ‘Si e ditët se El Fatiha është rukju? Vërtet keni pasur të drejtë. Tash ndani atë që keni për ta ndarë, kurse një pjesë ma jepni edhe mua’”.168
Imam Ibn Maxhxhe e ka treguar hadithin që e transmeton Aliu , r.a., se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Kur'ani është mjekësia më e mirë”. Duke e studiuar këtë përgjigje, pajtohemi me një argument të njohur mirë se disa fjalë veprojnë ndryshe mbi njerëz të ndryshëm. Disa fjalë janë të dobishme, ndërsa disa të tjera të dëmshme. Nëse kjo që u tha për fjalët njerëzore është e vërtetë, atëherë çfarë do të thoshte individi për fjalët e shenjta të All-llahut të gjithëfuqishëm? Efikasiteti i fjalëve të madhërishme në krahasim me fjalët njerëzore është si shenjtëria e krijuesit tonë në raport me krijesat e veta. Sepse All-llahu i gjithëfuqishëm është siguri ndaj çfarëdo sëmundjeje, qoftë shpirtërore ose organike; Ai është mbrojtësi absolut, dritë e dritave dhe përdëllestar i përgjithshëm. Sikur fjalët e Tij të binin mbi malet, ato do të shembeshin dhe do të thërmoheshin para lavdit dhe madhështisë së Tij. Këtë e kemi parë kur All-llahu i gjithëfuqishëm e ka manifestuar afërsinë e Tij në malin e Sinajit, ku Musa, a.s., qëndroi, kurse mali u shkatërrua nga frika dhe respekti ndaj Zotit të vet.

[GRUDJANE]

1.11. Thelbi i sures El Fatiha
All-llahu i gjithëfuqishëm thotë:

“Ne të shpallim Kur'anin që është shërim dhe mëshirë për besimtarët, kurse jobesimtarëve nuk u shton tjetër përpos dëshprim”. (El Israë, 82)
Kjo është thënë me qëllim që më për së afërmi të shënohet karakteristika, e jo për t’u vlerësuar thelbi. Kjo është sikur fjalimi i Tij:
“ ...Ndërsa atyre që besuan dhe bënë vepra të mira Allahu u premtoi falje të mëkateve dhe shpërblim të madh”.( El Fet-h, 29)
Njerëzit e përmendur në këtë verset janë të gjithë besimtarë dhe të gjithë janë të njohur si besimtarë të drejtë. Si mund t’i arrijë individi dobitë e madhërishme të sures El Fatiha, kur as Tevrati i Moisiut, as Inxhilli i Isasë, as Zeburi i Davudit, dhe asnjë shpallje tjetër e mëparshme nuk ka qenë më e plotë për nga përmbajtja dhe rëndësia. Në të vërtetë kjo sure e veçantë që ka shtatë versete përmban në vete thelbin komplet të tërë Kur'anit dhe i thekson tre emra të lavdishëm dhe esencialë: All-llah, Rabb (Zotëri) dhe Rrahman (Mëshiruesi). Që të tre emrat e përcaktojnë qartë diturinë e mirëfilltë të Krijuesit tanë të destinuar për krijesat e veta në mënyrë që ato ta njohin Atë. Në to është gjithashtu përkujtuesi i grumbullimit të krijesave, që është caktuar saktësisht, dita në të cilën ato (krijesat) do të dalin para Krijuesit për t’u ballafaquar me vendimin e Tij. Në to janë përmendur gjithashtu dy atributet supreme të unitetit të Tij: Njësia e respektuesit (rububijjet) dhe Njësia e pushtetit dhe e pavarësisë së Tij supreme (uluhijjet). Në këtë sure është përshkruar gjithashtu varësia e krijesave nga Krijuesi i tyre, kërkimi i udhëzimeve nga Ai dhe respektimi i tyre. Pastaj, ajo që është ndërgjegjësim i veçantë, në çdo pikëpamje pushteti është vetëm i Tij.
Lutja më e mirë dhe themelore është e tillë. Ajo më së miri i shëron zemrat dhe trupat. Vërtetësisë së saj i nënshtrohet gjithçka e krijuar. Pra, çfarë kërkojnë më shumë krijesat përveç udhëzimeve të All-llahut dhe të qenit në Rrugë të drejtë? Që të veprojnë ashtu siç ka urdhëruar Ai, që të heqin dorë nga ajo që e ka ndaluar Ai dhe të jenë konsekuente në Rrugën e Tij deri në vdekje. Surja i përshkruan gjithashtu tre lloj njerëzish: lloji që është i bekuar dhe që e njeh Zotëriun e vet të vërtetë, e do dhe vepron në përputhje me këtë që di; lloji i dytë i njerëzve janë të mallkuarit, që kanë devijuar dhe janë çorientuar pasi e morën vesh se All-llahu eksizton vërtet; dhe grupi i tretë janë njerëzit që kanë humbur rrugën dhe nuk frikësohen për dëmin dhe rrezikun që veprat e tyre u shkatojnë shpirtrave të tyre në këtë dhe në botën e ardhshme. Këto janë tri llojet e krijesave. Kjo sure vërteton gjithashtu fatin, paradestinimin dhe supermacinë e Sheriatit. Ajo gjithashtu i bën të njohur emrat dhe atributet e All-llahut, Ditën e gjyqit, profetizimet, mendimet mbi vlerën e shpirtrave, korrigjimin dhe spastrimin e zemrës, Drejtësinë supreme dhe njohjen e aftësive të krijesave të All-llahut nga vetë All-llahu - çfarë mund të bëjnë e çfarë nuk mund të bëjnë ato krijesa. Në të vërtetë janë bërë disa studime dhe komentime të përgjithësuara mbi suren e bekuar El Fatiha.
Pra, këto fjalë të bekuara të All-llahut janë më të vlershmet në shërimin e të sëmurëve, duke futur këtu edhe evitimin e fatkeqësive dhe ndërrimin e drejtimit të veprimit të helmit në gjak, si pasojë e kafshimit të gjarprit dhe thumbimit të akrepit etj. Prandaj, surja El Fatiha paraqet qëndrimin nënshtrues që robi e shfaq ndaj Zotit të vet, e madhëron Atë, ia beson të gjitha nevojat Atij, varet nga Ai për shkak të diturisë së Tij dhe e përgjëron Atë që ta mbushë shpirtin e tij me bekime, që janë udhëzime fisnike dhe dritë, dhe të cilat ftojnë për të bërë vepra të mira dhe për të shëruar mërinë.
Disa nga komentuesit thonë se thelbi kryesor i kësaj sureje është shkarkimi nga telashet mbi bazë të fuqisë dhe bekimeve që kanë fjalët:

“Vetëm Ty të adhurojmë dhe vetëm te Ti kërkojmë ndihmë!” (El Fatiha, 4)

Sepse këto dy fjalë: të adhurojmë (na’budu) dhe ndihmë (neste’in) janë elementet më të fuqishme të ilaçit më efikas për çfarëdo sëmundje. Te këto fjalë individi gjen shpresën, besimin, vendshërimin, njohjen me faktin se nevojat dhe varësia e individit janë në dorën e Ushqyesit. Po kështu në dorën e Tij janë edhe kërkimi i orientimeve të fundit, që janë adhurimi i vetëm Një të Vetmit Zot, vetëm i Respektuesit. Po kështu edhe kërkimi drejtuar Atij që të na dhurojë shëndet të mirë, që të na forcojë përkushtimin, besnikërinë, të qenët rob i tij dhe fetar i devotshëm. Prandaj, rëndësia më fisnike për të arritur këtë lloj shëndeti dhe të të mirave të plota, është të pyetet vetë Ushqyesi për t’i ndihmuar krijesës së Vet në mënyrë që ajo krijesë t’i kryejë të gjitha detyrat. Për këtë arsye kjo është lutja më e mirë për shërim nga çfarëdo sëmundje, qoftë ajo sëmundje shpirtërore, mendore apo fizike.
Njëherë, gjatë kohës kur po qëndroja në Mekë, jam sëmur dhe nuk kam mundur të gjejë mjek as ilaçin e nevojshëm, prandaj piva ujë nga burimi i Zemzemit, me filxhanin tim në dorë, disa herë para se ta pija ujin, i lexova të gjitha versetet dhe kjo më siguroi përmirësim të plotë. Natyrisht, me lejen e All-llahut.

[GRUDJANE]

1.12. Dobitë nga leximi i sures El Fatiha si ruku
Dobitë e mëdha dhe të hollësishme gjenden në leximin e sures El Fatiha në shërimin e kafshimeve helmuese. E para, siç kemi thënë më sipër në këtë kapitull, zvarranikët dhe insektet e tjera helmuese bartin në vete veti të lindura, tepër të këqija dhe neveritëse. Arma e vetme e tyre për t’i mbajtur këto veti është kafshimi helmues dhe thumbimi vdekjeprurës. Më tej, këto lloj krijesash mund ta hedhin jashtë helmin e vet kur janë të nxitura nga ndonjë sulm i rëndë tërbues. Në anën tjetër, All-llahu i gjithëfuqishëm e ka krijuar ilaçin për çdo sëmundje, antidotin për çdo helm dhe gjithçkaje ia ka krijuar të kundërtën.
Siç kemi thënë edhe më herët, fryma e syrit magjepsës e godet reaksionin natyror në shpirtin e viktimës së vet. Në po këtë mënyrë, pas takimit të tyre, fryma e atij që prodhon ekzorcizëm (rukja)169 kalon nëpër frymën e viktimës dhe, në mënyrë instinktive, që të dytë ngriten për të kundërshtuar njëri-tjetrin, mu si reaksionet kimike të helmit dhe të antidotit të tij, kur ai depërton në trup që të luftojë dhe të eleminojë pasojat e helmit. Kjo zbulohet pikërisht sipas luftës natyrore ndërmjet rruazave të kuqe dhe të bardha të gjakut gjatë sëmundjes. Veprimi efikas i ilaçit varet nga fuqia e antidotit, duke supozuar se ai është ilaç i duhur, kurse, me lejen e All-llahut, lutjet e eleminojnë pasojën e helmit, ndërsa trupi kryen detyrën e nxjerrjes së helmit që ka mbetur.
E ngjashme me këtë është edhe reaksioni ndërmjet sëmundjes shpirtërore dhe ilaçit shpirtëror. Po kështu ndodh edhe në rastin e sëmundjes fizike dhe reaksionit të saj në ilaçin shpirtëror. Në këtë kuptim, përdorimi i fryrjes dhe i pështyrjes mbi viktimën nga personi që përdor ekzorcizmin, e ftoh trupin e viktimës dhe e lagështon ajrin, kur ata janë të lidhur me invokacione dhe lutje që dalin nga zemra e pasuruar e personit që bën ekzorcizëm nëpërmjet gojës së tij. Ndërsa, në këtë rast, veprimi efikas i lutjes përzihet me frymën dhe pështymën e tij dhe ato e arrijnë të bëhen më të fuqishme. Në të vërtetë reaksioni kimik në përzierjen e lutjeve dhe pështymës është i ngjashëm me përzierjen e ilaçeve të komplikuara. Kur fillon njëherë (ai ilaç i komplikuar), shkrirja e tij prodhon pasoja (telashe) njësoj si të shkaktarit.
Fryma e njeriut që bën ekzorcizëm e sulmon shpirtin e keq magjepsës me ashpërsi të theksuar dhe veprimin e syrit të keq e konsideron si diçka të neveritshme dhe të urryer, që nuk mund ta durojë dot. Sa më e fuqishme të jetë fryma, besimi, pastërtia dhe lutjet e personit që bën ekzorcizëm, aq më e fuqishme është rukja e tij. Përdorimi i pështymës kundër syrit magjepsës bëhet gjithashtu me qëllim të luftimit të thumbimit të akrepit dhe kafshimit letal të gjarprit.
Edhe shpirtrat e mirë dhe të këqij e përdorin pështymën e tyre. Për këtë magjistarët, në disa forma të magjepsjes, lidhin nyja dhe pështyjnë mbi ta derisa t’i thonë mallkimet. Kjo është shënuar mirë dhe qartë në versetin në të cilin kërkohet ndihma e All-llahut për mbrojtje kundër së keqes dhe magjepsjes së atyre “që fryjnë mbi spango....” (Kur'ani 113:4) derisa t’i thonë mallkimet. Kjo ndodh për shkak se fryma (nefs) ballafaqohet me luftën e mundshme dhe shkrihet me gjendjen e tërbimit dhe bëhet luftëtar i ashpër i cili i hedh shigjetat mbi kundërshtarin. Ndërsa pështyma e tij, që ndiqet nga një sasi pështyme, rrit efikasitetin e qëllimit të përkeqësimit. Ndonjëherë magjistarët e përdorin pështymën e tyre, duke e zëvendësuar me nevojën që të jenë në kontakt të drejtpërdrejtë vizuel me viktimën. Kjo bëhet me ndihmën e exhinëve të këqij nëntokësorë. Për ta përballuar këtë, meleqtë e bekuar dhe të mirë i kundërvihen këtij imponimi duke e refuzuar përmes leximit të verseteve të Kur'anit dhe fryrjen e këtyre fjalëve të shenjta kundër tyre, si dhe duke e shoqëruar me pështymë këtë lexim. Në këtë luftë do të fitojë dhe do të dominojë një luftëtar i fortë.
Betejat e shpirtrave dhe instrumentet e tyre janë të ngjashme me ato të betejave materiale, me armët dhe luftërat e tyre. Fusha e luftës është toka e ballafaqimit të tyre me armikun së bashku me armët dhe ushtarët e tyre. Megjithatë, kur individi është i përshkuar nga ndijimet e veta fizike, ai nuk mund ta njohë praninë e shpirtrave, ndikimin e tyre, reaksionet dhe qëllimet për shkak se dominojnë ndijimet trupore. Prandaj, ai është tepër larg njohjes së botës së shpirtrave, të ligjeve, qëllimeve dhe synimeve të tyre. Shkurt, nëse besimi, shpirti dhe fryma e dikujt janë të fuqishëm dhe nëse përputhen me thelbin e sures El Fatiha, kurse me lejen e All-llahut, dhe duke lexuar fjalët e tij të shenjta njëkohësisht me fryrjen mbi individin përkatës, që e shoqëron pështyma mbi viktimën, me vullnetin e All-llahut, një lexim i këtillë do të nxitë reaksionin e shpirtrave të këqij dhe do të shkaktojë eleminimin e veprës së tyre të shëmtuar, kurse All-llahu e di më së miri.

[GRUDJANE]

1.13. Shërimi i thumbimit të akrepit me ndihmën e verseteve të Kur'anit
Ibn Ebi Shibai në Musnedin e vet ka shkruar se Abdullah bin Mesudi ka thënë: “Kemi qenë në namaz pas të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., dhe kur ramë në sexhde, atë e thumboi akrepi dhe i shkaktoi dhembje të madhe. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., u skajua anash dhe tha: ‘All-llahu e ka mallkuar akrepin, sepse ai nuk e la të qetë as të Dërguarin, as të tjerët’. Pastaj i Dërguari i All-llahut, s.a.v.s., kërkoi një enë me ujë dhe kripë dhe ujin e kriposur e vuri mbi varrën dhe e fryu me frymën e vet të bekuar, ndërsa gjatë kësaj kohe thoshte:

1. “ Thuaj: ‘Ai, Allahu është Një!
2. Allahu është Ai që çdo krijesë i drejtohet (i mbështetet) për çdo nevojë.
3. As s’ka lindur, as nuk është i lindur.
4. Dhe Atij askush nuk i është i barabartë”. (El Ihlas, 1-4)

1. “ Thuaj: ‘i mbështetem Zotit të agimit,
2. Prej dëmit të ç’do krijese, që Ai e krijoi.
3. Dhe prej errësirës së natës kur ngryset plotësisht.
4. Dhe prej dëmit të atyre që lidhin dhe fryejnë nyja.
5. Edhe prej dëmit të smirëkeqit kur sipas smirës vepron”. (El Felek, 1-5)

1. “Thuaj: ‘Mbështetem (mbrohem) me Zotin e njerëzve!
2. Sunduesin e njerëzve,
3. Të adhuruarin e njerëzve,
4. Prej të keqes së cytësit që fshihet.
5. i cili bën cytje në zemrat e njerëzve,
6. Qoftë ai (cytësi) nga xhinët o nga njerëzit”. (En Nas, 1-6)

I Dërguari i All-llahut, s.a.v.s., e përsëriti këtë trajtim derisa i pushoi dhembja dhe pasojat e helmimit”.170
Në këtë hadith mund të shihet përdorimi i ilaçeve të komplikuara: natyrore dhe shpirtërore. Në suren Ihlas identifikohet gjithashtu qëndrimi më i përsosur i njohurisë dhe diturisë shkencore të unitetit të All-llahut. Këto versete tregojnë gjithashtu se vetëm All-llahu, Krijuesi i vetëm, Ai që e udhëheq universin, ka pavarësi absolute, ndërsa këto versete i përgënjeshtrojnë të gjitha format e politeizmit ose barazimin e të tjerëve me All-llahun, si dhe tregojnë se nuk ekziston edhe një i dytë sikur All-llahu. Ato tregojnë dhe theksojnë se gjithçka e krijuar, e lartë apo e ulët qoftë, kërkon (tasmud) dhe i gjen të gjitha nevojat e veta në pasurinë e Tij dhe që të gjithë ata varen nga ato që jep Ai. Këto versete e hedhin poshtë çdo përfytyrim njerëzor të lindjes dhe të të lindurit (lem jelid ve lem juled), e cila është vetëm frikë e njeriut, e asgjë tjetër që lidhet me konceptin e krijimit dhe kërkon nga njerëzit që të vetëpërmbahen nga këto citime. Këto versete hedhin poshtë gjithashtu idenë e pabazë njerëzore të identifikimit të prejardhjes dhe shtrirjes së All-llahut të gjithëfuqishëm ose të krahasimeve, nxjerrjes së përfundimeve, të projektimit të ngjashmërive, homogjenitetit ose të barazimit me Të. Këto shpallje janë udhëzimet më sublime. Ato e largojnë besimtarin nga rrugët konfuze, të errëta, të paqarta dhe nga shkatërrimi përfundimtar. Kjo është shfaqja që Krijuesi ynë e bën për Vetveten, kurse dituria thelbësore është ajo e cila bën që kjo sure përfshin përmbajtjen e një të tretës së tërë Kur'anit.
Atributi i Tij i lartë “Vendstrehim” (El Samed), që është rezultat i pakontestueshëm i faktit se krijesat e Tij e kërkojnë Atë për t’i plotësuar të gjitha nevojat e ekzistencës së tyre vetëm nga ato që jep Ai, provon madhështinë dhe përsosurinë e Tij. Nga ana tjetër, përgënjeshtrimi i ekzistimit të një tjetri të barabartë me Të tregon madhështinë dhe shenjtërinë e Tij, si dhe faktin që Ai nuk është subjekt i antropomorfizmit ose i përshkrimit të karakteristikave njerëzore me mënyrën e theksimit të shembullit.
Atributi i tij i lartë “Një” (Ehad) është përgënjeshtrim i qartë i konceptit të gabuar njerëzor të ekzistimit të krijuesve të tjerë përveç Atij, ose të bashkëpunëtorëve, seksioneve, ose ndihmësve. Atributi i shenjtë Ehad gjithashtu është rritje e autorsisë së Tij dhe e ekzistimit vetëm të madhështisë dhe lavdit të Tij.
Këto tri atribute të larta: Es-Samed, Ehad dhe Lem jelid ve lem juled janë thelbi i diturisë që krijesa duhet ta pranojë (në vete) dhe ato janë mënyra kryesore e pranimit të unitetit të Tij.
Sa i përket dy sureve mbrojtëse (113 dhe 114) (el-Mu’avvizatejn), ato janë mburoja dhe lutje drejtuar Krijuesit për vendstrehim të pakontestueshëm dhe të pathyeshëm në fjalët e shenjta të All-llahut nga cilido qoftë dhe nga e keqja e vet, duke përfshirë edhe të këqijat që dalin në errësirën e natës (gasik) dhe shenjën e saj kryesore - hënën, kur drita e saj nuk është e qartë ose është e errët. Këta lloj shpirtrash të këqij dhe të dëmshëm fshihen ditën, sepse nuk mund të shfaqen haptas, dhe veprojnë në errësirën e natës, shkatërrojnë dhe bëjnë kërdi nëpër sferën psikike të njerëzve të përgjumur dhe të padrejtë, të njerëzve të dobët dhe të atyre që s’i peshojnë fjalët, që nuk janë të kujdesshëm të kryejnë detyrimet ndaj Zotit të tyre dhe të atyre që janë harrestar dhe të paditur, d.m.th. duhet kërkuar mbrojtje tek fuqia e jashtëzakonshme e fjalëve të shenjta të All-llahut nga veprat kriminele të magjistarëve dhe falltarëve, të cilët lidhin nyja në litarë, pështyjnë dhe fryjnë në njeriun duke shqiptuar mallkime dhe sharje. Një mbështetje e fuqishme që është kërkuar në këtë lutje përfshin gjithashtu mbrojtjen kundër njerëzve ziliqarë, kundër dëmit të tyre, dashakeqësisë, dhe mbrojtjen nga syri magjepsës.
Surja e fundit El Nas (Njerëzit) paraqet lutjen e nevojshme për shërbëtorin dhe vartësin (‘abd) ndaj rezervave të Zotit. Ai kërkon që All-llahu ta mbrojë prej gjithkujt dhe prej çdo mallkimi dhe kërkon nga Zoti që ta largojë të keqen nga shejtanët e njerëzve dhe të xhinëve.
Në thelb, që të dy suret sigurojnë mbrojtjen nga një e keqe e këtillë, para se ajo e keqe të fillojë për të vepruar. Ato janë mburoja më e mirë, ndërsa fuqia e tyre është e pamposhtur. Për këtë arsye i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i ka propozuar ‘Ukebe bin ‘Amrit që t’i lexojë rregullisht pas çdo namazi, dhe i ka thënë: “Asnjë gjurmues i mbrojtjes së All-llahut nuk ka pasur kurrë mbrojtje më të mirë se këto dy lutje”.171 (Është transmetuar nga imam Tirmidhi)
Në hadithet sahihë është thënë gjithashtu se para shpalljes së këtyre dy sureve, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ishte i sëmurë për shkak të magjive të mallkuara të armiqve të tij, të cilët kishin bërë vepër kriminale duke lidhur njëmbëdhjetë nyja në litar, kishin shkruar në to mallkimet më speciale. Këto dy sure iu shpallën atëherë kur meleku Xhibril, r.a., ia zbriti nga Zoti i tij. Sa herë që i lexonte, zgjidhej nga një nyjë, dhe kështu deri sa u zgjidhën të gjitha nyjat. Më në fund, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., u ngrit në këmbë pasi u shkëput lidhja e fortë e mëparshme dhe ai u lirua nga veprimi i tyre i shëmtuar dhe kriminal.

[GRUDJANE]

1. 14. Dobitë nga kripa
Sa i përket pasojave të mjekësisë natyrore dhe përdorimit të kripës së raktifikuar, ajo është përdorur si antidot kundër helmi të nxehtë dhe të ftohtë. Ajo e thith helmin dhe e zbërthen. Është efikase sidomos kundër thumbimit helmues të akrepit. Ibn Sina (Avicena) ka porositur që të bëhet një krem me kripë dhe fara liri dhe të përdoren si kompresa të nxehta. Mjekët e tjerë të traditës e përmendin gjithashtu kripën dhe e përshkruajnë vetinë e saj për të tërhequr dhe zbërthyer helmet, dhe dobinë e saj si purgativ në stimulimin e vjelljes, për përmirësimin e oreksit ose si pije fuqidhënëse. Përdorimi i tepruar i kripës shkakton kromën, ndërsa përdorimi i lehtë i saj zbukuron ngjyrën e lëkurës. Kripa është përdorur gjithashtu në zbutjen e ujit të larjes dhe si konservans dhe stabilizator.
Duke qenë se thumbimi i akrepit shkakton ndjenjën e djegies dhe kërkon ftohjen e vendit të thumbuar, thithjen dhe zbërthimin, atëherë përdorimi i kripës ose i ujit të njelmët, dhe vënia mbi plagën, bën që ajo të shërohet ngadalë.
Imam Muslimi në përmbledhjen e vet të haditheve sahihë ka shënuar transmetimin e Ebu Hurejres, i cili ka treguar sesi një njeri kishte shkuar tek i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., dhe i kishte thënë: “O i Dërguar i All-llahut, mbrëmë më ka thumbuar akrepi!” I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i kishte thënë: “Sikur ta kishe thënë këtë lutje para se të bëje pushimin e ditës: ‘Kërkoj mbrotje tek fjalët e përsosura të All-llahut nga çfarëdo e keqe që del nga krijesat e Tij’, nuk do të të bënte dëm asnjë e keqe!”172
Individi do të duhej ta kuptonte se ilaçet shpirtërore janë efikase në të dy rastet: para dhe pasi të ketë ndodhur e keqja. Leximi i rregullt i lutjeve mund ta pengojë këtë edhe pasi të ketë ndodhur, por e keqja do të zhduket me lejen e All-llahut, ndërsa përdorimi i lutjeve pasi të ndodh e keqja, e eviton të keqen dhe nuk e lë të ndodhë. Nga ana tjetër, përdorimi i ilaçeve natyrore mund të jetë efikas pasi të ketë ndodhur e keqja. Pra, leximi i rregullt i lutjeve për mbrojtje (ta’viza) mund ta pengojë shkaktarin ose t’i zvogëlojë pasojat. Shkalla e efikasitetit të këtyre lutjeve, përveç të tjerash, varet nga leximi i mbrojtjes së vërtetë, fuqisë ose dobësisë së saj.
Prandaj, leximi i rukjeve të përcaktuara saktësisht, mbajtja e hajmalisë ose thënia e lutjeve është përdorur për ruajtjen e shëndetit ose mposhtjen e sëmundjes. Sa i përket qëllimit të parë, Aisheja , r.a., ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte zakon të lexonte suren Ihlas dhe El Mu’avezetejn (Felek dhe Nas), pastaj i frynte shuplakat e duarve dhe me to fërkonte fytyrën dhe pjesët e tjera të trupit deri ku mund të mbërrinin duart.173 Në hadithin tjetër në Uvza Ebi Derdi është shënuar se i Dërguari i All-llahut, s.a.v.s., para se të bënte pushimin e ditës, lutej: “O All-llah, Ti vërtet je Zoti im. Nuk ka zot tjetër përveç Teje. Unë besoj tek Ti dhe Ti je Zoti i Fronit madhështor”. Ne më herët e kemi shpjeguar këtë lutje të të Dërguarit të All-llahut dhe ai që e lexon në mëngjes nuk do t’i ndodhë asnjë e keqe deri në mbrëmje, kurse kush e lexon në mbrëmje, asnjë e keqe nuk do t’i ndodhë deri në mëngjes.174
Është shënuar Në Dy sahihët, ku thuhet se ai njeri që i lexon dy versetet e fundit të sures El Bekare në mbrëmje, do të ketë mbrojtje të gjerë.175 Këto dy versete në përkthim do të thonë:
“I Dërguari i besoi asaj që iu shpall prej Zotit të Tij , e ashtu edhe besimtarët. Secili i besoi Allahut, engjëjve të Tij, shpalljeve të Tij, të dërguarve të Tij. Ne nuk bëjmë dallim në asnjërin nga të dërguarit e Tij dhe thanë: ‘Iu përgjegjëm (thirrjes) dhe respektuam (urdhërin). Kërkojmë faljen tënde o Zoti ynë! Vetëm te Ti është ardhmëria jonë.
Allahu nuk e obligon asnjë njeri përtej mundësisë së tij, atij (njeriut) i takon ajo që e fitoi dhe atij i bie ajo (e keqe) që e meritoi. Zoti ynë, mos na dëno nëse harrojmë ose gabojmë! Zoti ynë, mos nga ngarko neve barrë të rëndë siç i ngarkove ata që ishin para nesh! Zoti ynë, mos na ngarko me atë për të cilën ne nuk kemi fuqi! Na i shlyej mëkatet, na i mbulo të këqiat, na mëshiro. Ti je mbrojtësi ynë, na ndihmo kundër popullit pabesimtarë!” (El Bekare, 285-286)

Në Sahih-un e Muslimit është shënuar gjithashtu se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Kur dikush shkon në një vend dhe thotë menjëherë: ‘Kërkoj mbrojtjen me fjalët e përsosura të All-llahut nga çfarëdo e keqe që mund të shkaktohet nga krijesat e Tij’, nuk do t’i ndodhë asnjë e keqe gjatë kohës sa qëndron në atë vend”.176
Po kështu, në Sunenin e Ebu Davudit, është shënuar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte zakon të lutej në mbrëmje kur ishte duke shkuar diku: “Më dëgjo, oj tokë! Zoti im dhe Zoti yt është All-llahu. Kërkoj mbrojtje nga Ai nga e keqja jote, nga çfarëdo e keqe që ecën nëpër ty. Kërkoj mbrojtjen e All-llahut nga luani ose nga çdo egërsirë, nga gjarpri dhe akrepi, nga çdo banor i keq i këtij vendi dhe kërkoj mbrojtjen e All-llahut nga cilado qoftë krijesë dhe nga ajo që mbart ajo krijesë”.177 Sa i përket llojit tjetër të rukusë, e kemi shpjeguar edhe më sipër.

[GRUDJANE]

1.15. Shërimi i ekcemit me ruku
Kemi përmendur në kapitullin e mëparshëm transmetimin që e ka treguar Enesi , r.a., që është shënuar në Sahihun e Muslimit se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka lejuar leximin e rukusë për t’u mbrojtur nga syri magjepsës, kafshimi helmues dhe ekcemi. Lidhur me këtë temë është thënë në Sunen e Ebu Davudit se njëherë i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte shkuar në Hafse dhe aty e kishte takuar Shafa’u bint Abdullahun duke e mësuar të shkruante. Ai kishte dhënë urdhër: “Ashtu siç e mëson të shkruajë, pse nuk ia mëson rukunë për ekcem?!”178
Ekcemi (nemleh) është sëmundje e lëkurës dhe manifestohet me pezmatim, pezmatim me kromë të lëkurës që shumë shpesh përmban puçrra të vogla nën lëkurë dhe formacione leskrash. Dermatitisi, i cili shkaktohet nga ngacmues të jashtëm, është shpesh term interesant për këtë lloj të pezmatimit të lëkurës që njihet si ekcem, i cili në disa raste prodhon ekcem të ngjashëm me atë që shkaktohet nga acidi irritues, të cilin e shkaktojnë thneglat ose thumbimet e merimangës. Insekte të këtilla lëshojnë në viktimat e veta acidin e pangjyrë, që gjithashtu është gjetur në hirin e shumë bimëve. Ekzistojnë tre lloje ekcemash: ekcemi eritrodermik (ekcemi që e bën lëkurën të kuqe); ekcemi i shkaktuar nga tajitja e tepërt dhe abnormale e gjëndrave dhjamore; ekcemi që tajit lëng. Ekzistojnë gjithashtu disa lloje të ekcemit të lëkurës që ngjajnë me ekcemin dhe njihen me emrin ekcematoid.
Është shënuar gjithashtu se Shafa’ bin Abdullahu e kishte pasur zakon të lexonte rukunë në kohën e xhahilietit. E kishte pranuar Islamin në Mekë dhe e kishte bërë betimin para të Dërguarit të All-llahut, s.a.v.s., pak para se të bënte hixhren. Duke pasur parasysh hadithin e përmendur më sipër, thuhet se pastaj Shafa’ kishte thënë: “O i Dërguari i All-llahut, e kam bërë zakon ta lexoj rukunë para Islamit, a duhet t’i them edhe para teje?” Pastaj kishte thënë: “Në emër të All-llahut, ky ekcem duhet të thahet nëpër poret e lëkurës dhe mos të bëjë dëm më të madh. O Zoti suprem, ma hiq këtë fatkeqësi, o Kujdestar dhe Mbrojtës i njerëzve”.
Shafa’ bint Abdullahu e kishte zakon ta lexonte këtë lutje shtatë herë mbi bimën e alojes ose të lulëkuqes (lat. Paeonia), të shtypte gjethet dhe lulet e saj, t’i përziente me uthull të dobësuar në gurin e pastër, dhe me këtë të fërkonte zonën e prekur. Ky trajtim ka qenë efikas në atë kohë.

[GRUDJANE]

1.16. Përdorimi i rukusë kundër kafshimit të gjarprit
Në Sunenin e Ibn Maxhxhes është shënuar se Ibn Shahab el Zahiri ka thënë: “Njërin nga ashabët e të Dërguarit të All-llahut, s.a.v.s., e kishte kafshuar gjarpri helmues. Për ta theksuar vlerën e rukusë, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte pyetur atë: ‘A e di ndonjëri prej jush rukunë e caktuar për këtë?’ Ashabët u përgjigjën: ‘Familja e Hazamit e kishte zakon të lexonte rukutë për eleminimin e pasojave të kafshimit të gjarprit, por, që nga koha kur është ndaluar, ata kanë hequr dorë nga kjo’. Pastaj i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte thënë: ‘Thirrni Ammar bin Hazamin!’ Kur kishte ardhur ai, i kishte thënë të lexonte rukunë e saktë dhe, kur e bëri këtë, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., kishte thënë: ‘Nuk ka asgjë të keqe në këtë’, dhe ia lejoi ta lexonte këtë, kurse viktima e kafshimit të gjarprit u shërua më vonë”.179
1. 17. Shërimi me ruku i qelbit, i të thatëve ose i vendeve të prera
Aishja , r.a., tregon se kur dikush i ankohej të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., për ndonjë vend me qelb (lat. Pyosis), të thatë apo plagë, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte bërë zakon ta drejtonte majën e gishtit tregues dhe pastaj e prekte pluhurin (turab) me të dhe lutej: “Me emrin e All-llahut, i cili e ka krijuar pluhurin nga toka jonë dhe e ka bërë pështymën e ndonjërit prej nesh substancë mjekuese për të sëmurët tanë - me lejen Tënde, Zoti ynë”. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., pastaj, me pluhurin që i mbështillej rreth gishtit tregues të tij, ia prekte vendin e qelbëzuar dhe njëherazi e thoshte këtë lutje.180
Lutja e cituar është e lehtë dhe e dobishme, ndërsa konsiderohet trajtim që i lejohet gjithkujt. Kjo është një terapi e lehtë, e cila tregon një dituri të hollësishme dhe të thellë. Me anë të saj, individi mund ta shërojë vendin e lënduar e të infektuar të vëllait të vet, vendet e prera, të thatët, plagët ose qelbëzimet, sidomos kur nuk mund të sigurohen ilaçe të tjera. Nga ana tjetër, toka është burim dhe nënë e çdo ilaçi. Pluhuri i papërzier dhe i pastër është i ftohtë dhe i thatë, dhe hedhja e një sasie të vogël të tij mbi vendin e infektuar në lëkurë do të ndihmojë në tharjen e lagështisë dhe të qelbit që janë krijuar nën lëkurë.
Disa njerëz e ndiejnë veten keq pas një lëndimi të zakonshëm ose kur ai lëndim zë qelb. Ndjenja e tyre paksa e shqetësuar paraqet gjithashtu çekuilibrimin e nxehtësisë, si njëra nga katër temperamentet e trupit. Kombinimi i nxehtësisë së klimës natyrore, i nxehtësisë së temperamentit dhe i nxehtësisë së vetë plagës ose të qelbit të saj shërohen me pluhur të thatë të ftohtë, që është më i ftohtë se shumë ilaçe të tjera të thjeshta dhe të ftohta, e sidomos kur pluhuri është i pastruar dhe i tharë pikërisht për këtë qëllim.
Infeksionet e këtilla ndonjëherë shoqërohen me lagështirë që kundërmon erë të rëndë (qelbëzuese) dhe me lëng (lat. Pyorrhea), kurse pluhuri i thatë dhe i ftohtë ose glina merr pjesë në avullimin e lagështirave të tilla, të cilat, në të kundërtën, do ta pengonin përmirësimin e gjendjes. Ky progres ndihmon në vënien e ekuilibrit të sekrecioneve të trupit në vendin e infektuar, kurse si rezultat të kësaj kemi, me lejen e All-llahut, eleminimin e shkaktarit dhe të dhembjeve që e shoqërojnë atë.
Siç është thënë në hadithin e cituar, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., pastaj e lëpinte majën e gishtit tregues dhe me të e prekte pluhurin, pastaj në vendin e lënduar, e vinte ngadalë gishtin e tij me tërë pluhurin që ishte mbështjell rreth gishtit të tij dhe e thoshte lutjen e cekur. Bekimet e një lutjeje të tillë e thërrasin emrin e shenjtë të All-llahut, besimin e të gjitha gjërave Atij dhe mbështetjen në mirësinë e Tij për shërimin e lëndimit. Prandaj, bërthamat natyrore dhe shpirtërore janë të kombinuara, ndërsa efikasiteti i qëllimit bëhet më i qëndrueshëm. Sa i përket zgjedhjes së togfjalëshit “toka jonë” nga ana e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., do të mund të kishte kuptimin e tokës nënë, njësoj sikurse edhe toka e bekuar e qytetit Medinë. Mendimet skolastike lidhur me këtë janë të ndryshme, megjithatë gjëja e përgjithshme që njihet e dihet sot është se vënia e glinës së pastruar në lëkurë është më e dobishme për shumë lloje sëmundjesh dhe për sëmundjet e lëkurës. Në veprat e veta Galeni ka theksuar që ai kishte parë në Aleksandri (Egjipt) njerëz të sëmurë nga splenomegalia (rritja e shpretkës) dhe nga sëmundja e ujit, të cilët e kishin përdorur glinën egjiptiane duke e vënë në kërdhokullat, shpinën dhe në brinjët e veta, dhe dukej sikur kjo terapi u pëlqente. Kjo terapi është e njohur me emrin peloterapi ose pelopati.
Pastaj, mbështjellja e lëkurës me glinë të këtillë natyrore siguron veprimin e fuqishëm tharës, vepron si absorbues i fuqishëm dhe mund të ndihmojë në shumë lloje të të thatëve septikë, të helmimit të gjakut, njerëz me lëkurë të fishkur e të varur dhe me abnormalitete të tjera të lëkurës. Në disa raste të dokumentuara mirë, personat që vuajnë nga dhjamërat e tepërt si pasojë e rrjedhjes abnormale të gjakut abdominal ose vaginal, njësoj sikurse edhe nga purgacioni intensiv i prerjes sipërfaqësore të lëkurës së këmbëve ose të kërdhokulave të tyre dhe të sëmurët nga shumë sëmundje kronike, që godasin pjesë të ndieshme të trupit që mund të shërohen plotësisht, e kanë përdorur shumë dhe kanë pasur dobi të mëdha nga përdorimi i glinës natyrore.
Glina natyrore është e pasur me minerale dhe me silikatin e aluminiumit ujor që e pinë ujin në mënyrë shumë efikase. Një glinë e këtillë është krijuar nga shpërbërja kimike e shkëmbinjve. Për shëmbull terra sigillata është mjet që e ndal gjakderdhjen. Fuqia thithëse dhe mbyllëse e kësaj gline ndihmon gjithashtu tejdukshmërinë e qelizave, kontraktimin e indeve dhe formimin e qelizave të reja të cilat i mbyllin të thatët.
Nëse toka e zakonshme përmban glinë natyrore me veti të tilla, atëherë çka duhet të mendojmë për tokën më të bekuar të Tokës, siç është toka e qytetit të Medinës, qytetit të dritës, për më tepër kur ajo përzihet me pështymën më të bekuar të të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., dhe kur një akt i tillë shoqërohet me shqiptimin me gjithë zemër të atributeve më të larta të Zotit të tij? Dhe, siç e kemi shpjeguar më herët, efikasiteti i rukusë varet shumë nga gjendja dhe besimi i atij që e bën, nga reaksioni që personi i sëmurë e shfaq ndaj kësaj, si dhe besimi i tij në efikasitetin e rukusë. Aspekte të këtilla nuk mund të përgënjështrohen nga asnjë mjek i mençur. Nëse ai që e bën një ruku të tillë gjen në vetvete se i mungon mjeshtëria (dituria) e vërtetë, ose e ndien veten që nuk është adekuat për të nxjerrë këso rezultatesh, ai le të shqiptojë lutje gjithfare, që mund t’i përmbledhë zemra e tij, dhe në fund do të duhej ta përfundonte duke thënë lutjen e tij me fjalët: “Mashaallah” (Do të bëhet me vullnetin e All-llahut).

[GRUDJANE]

1. 18. Shërimi i dhembjeve dhe i dobësisë së përgjithshme me ruku
Imam Mulsimi në Sahih-un e vet ka shënuar se njëherë Osman bin Ebu-el-As i ishte ankuar të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., për një dhembje kronike, nga e cila kishte vuajtur që nga ditët e para të kalimit të tij në Islam. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i kishte thënë: “Vëre dorën tënde të djathtë në vendin që të dhemb dhe lutu tri herë: ‘Me emrin e All-llahut’, pastaj përsërite shtatë herë: ‘Kërkoj mbështetje në fuqinë e All-llahut dhe në pushtetin e tij suprem mbi gjithçka kundër asaj që po e përjetoj dhe mundimet që më sfilisin”.181
Në këtë recetë individi do të gjejë shqiptimin e emrit suprem të All-llahut, lënien e fatit në dorë të Shëruesit të vërtetë, mbështetjen tek mëshira dhe dhembshuria e Tij, kërkimin e vendstrehimit të sigurt tek suvereniteti i Tij dhe të fuqisë kundër vështirësive dhe vuajtjeve që mund t’i shkaktojë dhembja. Përsëritja e kësaj lutjeje është më bamirëse dhe më e sigurt dhe është sikurse përsëritja e recetës për nxjerrjen e sëmundjes. Sa i përket përsëritjes së shqiptimit shtatë herë, nuk ka dyshim që numri shtatë evokon disa dobi të caktuara që nuk mund të gjenden në numrat e tjerë, siç e kemi diskutuar këtë në kapitujt e mëparshëm.
Është thënë gjithashtu në Dy sahiha-t se kur i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i kishte bërë vizitë një të sëmuri në familjen e tij, ai e kishte pasur zakon ta lyente me vaj, duke kaluar dorën e tij bamirëse mbi kokën e të sëmurit, dhe lutej: “O Zot dhe Ushqyes i njerëzve, hiqja këto vështirësi dhe shëroje këtë rob. Vërtet vetëm Ti ke fuqinë e shërimit dhe vetëm Ti mund të dhurosh përparim të vazhdueshëm”.182
Kjo ruku e përgjëron përsosurinë më të gjerë të All-llahut, suverenitetin e atributeve të vetme të vetëruajtjes (rububijjet) dhe mëshirën e Tij, e cila përfshin gjithçka për t’i dhuruar këto bekime të përmirësimit të shëndetit, dhe vetëm Ai ka një fuqi të tillë dhe asnjë tjetër nuk mund ta arrijë shërimin nga sëmundja (përveç Tij). Pra, kjo lutje përfshin madhërimin e njësisë së Tij (tevhid), njohjen (ihsan) e diturisë së Tij mbi gjithçka, dhe pranimin e pushteti të Tij absolut (rububbijjet).

1. 19. Zbritja (ulja) e temperaturës që shkaktohet nga telashet dhe mërzia
All-llahu i gjithëfuqishëm thotë: “Ne do t’ju sprovojmë me ndonjë frikë, me uri, me ndonjë humbje nga pasuria e nga jeta e edhe nga frytet, po ti jepju myzhde durimtarëve. Të cilët, kur i godet ndonjë e pakëndshme thonë: ‘Ne jemi të Allahut dhe ne vetëm tek Ai kthehemi!’ Të tillët janë që te Zoti i tyre kanë bekime e mëshirë dhe të tillët janë ata të udhëzuarit në rrugën e drejtë”. (El Bekare, 155-157)
Ne gjithashtu gjejmë një udhëzim të ngjashëm në versetin e cekur në Musned-in e imam Ahmedit, në të cilin thuhet se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Kushdo që sulmohet nga telashet dhe thotë:’Ne jemi të All-llahut dhe do të kthehemi tek Ai. Zot, bëhu ndihmësi im në këtë përpjekje timen dhe zëvendësoje humbjen time me diçka që është më mirë’. All-llahu me siguri do t’i ndihmojë dhe do t’ia zëvendësojë humbjet e tij me atë që është më e mirë”.183
Fjalë të këtilla të urta paraqesin ilaçin e fundit kundër mundimeve. Ato demonstrojnë njohjen e Zotit dhe janë më të dobishmet për mirëqenien në këtë botë dhe në botën e ardhshme. Këto fjalë gjithashtu përfshijnë qartë dy elemente sublime, të cilat kur i kupton robi, me siguri do të pushtojnë kujdesin e tij dhe do të bëjnë që telashet e tij të duken të parëndësishme. Para së gjithash, lutja e cituar nënkupton atë që robi, familja dhe pasuria e tij t’i përkasin vërtet All-llahut. Çfarëdo dhuratash që All-llahu xh. sh. do t’i japë për t’i plotësuar nevojat e përkohshme të robit të vet gjatë jetës në këtë botë, Ai ka të drejtë të pakontestueshme që ato t’ia vazhdojë apo t’ia ndalojë. Kur All-llahu i gjithëfuqishëm i tërheq pas, ato janë sikurse gjërat që merren hua, ku huadhënësi ka të drejtë ta përtërijë marrëveshjen lidhur me kohën e kthimit. Ekzistenca e robit në këtë botë është e rrethuar nga dy zbrazëti: një herë para lindjes së tij (daljes) në këtë botë, dhe herën e dytë pasi ta lërë këtë botë. Në këtë kuptim, Pronari ka plotësisht të drejtë të përcaktojë përdorimin e çfarëdo dhurate që Ai e ka bërë të pranueshme në kohë dhe në kushte specifike, ose t’ia mohojë krijesës së vet përdorimin e mëtejshëm të saj. Më tej, kjo provon se këto komponenta të varura nuk bëjnë aluzion në varësinë absolute, dhe Pronari i vërtetë i kontrollon periudhat kohore të përdorimit të tyre. Pra, si mundet ekzistenca kalimtare të pranojë pronësinë e përhershme? Elemente të tilla të huazuara nuk kanë fuqi ta mbështesin plotësisht individin ose ta mbrojnë atë nga telashet, ose ta mbrojnë pasi ai të largohet nga kjo botë. Në këtë kuptim, All-llahu është Pronari i gjithëfuqishëm dhe i vetëm i gjithçkaje, dhe askush nuk ka pronësi të vërtetë mbi asgjë përveç Atij, ndërsa përdorimi i këtyre elementeve nga individi, në asnjë rast nuk ia lejon atij që të disponojë me to si t’i teket. Në vend të kësaj, një përdorim i tillë kalimtar është subjekt i periudhave kohore dhe i kushteve të Pronarit.
Aspekti tjetër i lutjes së cekur merret me destinacionin e padyshimtë të robit dhe me kthimin e tij përfundimtar dhe të domosdoshëm tek Zoti i tij. Urtësia e Krijuesit e ka bërë këtë kthim të detyrueshëm për të gjitha krijesat. Prandaj ato duhet ta provojnë vdekjen, ndarjen nga bota dhe daljen para Zotit Suprem e të vërtetë dhe të qëndrojnë lakuriq si në ditën kur kanë qenë krijuar. As familja, as fisi atë ditë nuk do të jenë atje për ta mbrojtur, por në vend të tyre do të jenë veprat e mira dhe të këqija të tij, të cilat do të maten dhe vlerësohen drejt. Kur të jetë kuptuar kjo gjendje elementare, atëherë si mund të posedojë dikush diçka, të gëzohet për atë që ka pasuri të veten, apo të hidhërohet për shkak të humbjes së diçkaje? Në këtë pikëpamje, individi duhet patjetër të mbajë qëllimin e fundit në qendër të interesimit të vet, duke pasur parasysh rregullat e mbijetesës së udhëtarit.
Njohja e fatit (kadr) vërteton gjithashtu pashmangshmërinë e ndodhjes dhe të mosndodhjes së disa ngjarjeve. All-llahu i gjithëfuqishëm e vërteton këtë aspekt në Kur'an, ku shkruan:
“Nuk ndodh asnjë fatkeqësi në tokë e as në trupin tuaj, e që të mos jetë në shënime (libër - Levhi Mahfudh) para se të ngjajë ajo, e kjo për Allahun është lehtë. Ashtu që të mos dëshproheni tepër për atë që u ka kaluar, e as të mos gëzohi tepër me atë që Ai u ka dhënë, pse Allahu nuk e do asnjë arrogant që u lavdërohet të tjerëve”. (El Hadidë, 22-23)
Si ilaç për këtë sëmundje, individi do të duhej të ndalej dhe të mendonte një çast lidhur me të ashtuquajturën “fatkeqësi” të veten dhe rrethanat. Nëse e bën këtë, ai me siguri do të shohë se, paralelisht me humbjet e veta, Zoti i tij (Rabb), në mëshirën e Tij të pakufishme dhe në madhështinë e jashtëzakonshme, përmban dhuratën me vlerë të njëjtë apo edhe më të madhe. Në anën tjetër, nëpërmjet një fatkeqësie të këtillë, All-llahu i gjithëfuqishëm i ka dhënë mundësi të meditojë për të mirat dhe ta njohë misterin e kontrollit (kujumijja) të All-llahut mbi të gjitha universet. Më tej, duke qenë i durueshëm në fatkeqësinë që i ka ndodhur, individi do të shohë se All-llahu i gjithëfuqishëm ka ruajtur një dhuratë më të madhe për të dhe, duke qenë se ky është vullneti i All-llahut, Ai me siguri ka fuqi ta bëjë të pamatshme atë dhuratë. Me anë të meditimit, individi do të vërejë gjithashtu se All-llahu i gjithëfuqishëm ka fuqi të shkaktojë fatkeqësi më të mëdha dhe, për shkak të mëshirës së Tij ndaj krijesave të veta, ka kufizuar në mënyrë të theksuar ndikimin e asaj që robi i Tij e kupton si fatkeqësi.

[GRUDJANE]

1. 20. Shuarja e zjarrit të hutesës
Për ta shuar zjarrin e ndjenjës së hutesës, ose të depresionit që është pasojë e fatkeqësisë, individi do të duhej të shikonte rreth vetes dhe të vërente nëse fatkeqësia e tij do të mund të ishte më e madhe. Ai do të duhej gjithashtu t’i shikonte me kujdes të tjerët, të cilët ndoshta përjetojnë fatkeqësi edhe më të mëdha në procesin e mësimit të leksioneve të tyre, dhe duke parë nga afër, ai do të kuptojë se shkëlqimet e “familjes ideale”, që mund të duket se ka një fat më të mirë, mund të fshehin gjithashtu pikëllim dhe pakënaqësi edhe më të thellë.
Pra, nëse individi shikon nga ana e djathtë, a do të shohë ai diçka tjetër përveç sprova dhe fatkeqësi? Por nëse ai shikon nga ana e majtë, a do të shohë diçka tjetër përveç pikëllimit dhe pakënaqësisë? Në të vërtetë nëse individi do të kërkojë të dijë për atë si ndjehet e gjithë bota, ai do të kuptojë se asnjë shpirt nuk është i liruar nga sprova të llojllojshme, nuk është i kënaqur plotësisht. Qoftë për humbjen e personit të dashur, ose ankesës për dhembjen e përditshme të kokës në punë. Individi do ta kuptojë po ashtu se fati i vërtetë në këtë botë është ëndërr që mund të ndodhë vetëm në gjumë, ose se ai fat është si një hije e cila me siguri do të zhduket menjëherë sikur kur perëndon dielli. Dhe, cilido qoftë shkaku i një gëzimi, ai do të shkaktojë në mënyrë të pashmangshme edhe pikëllime, edhe mjerim të madh. Ai do të kuptojë gjithashtu se në këtë botë, një gjë që dikë e bën të lumtur një ditë, ajo gjë mund të shkaktojë pikëllimin e tij me decenie në jetën e pasvdekjes; se kënaqësia e përkohshme e dikujt do të ndiqet me siguri me një periudhë të gjatë të pakënaqësisë; se shtëpia që është përplot rezerva dhe ushqime, është gjithashtu përplot pluhur; se gjithmonë kur bota i ofron dikujt një ditë qetësi dhe gëzim, ai do të ketë gjithsesi një ditë jo të mirë të veten.
Ibn Mesudi, r.a., kishte thënë njëherë: “Lumturia e madhe një ditë do të ketë për pasojë pikëllimin e madh, kurse familja e lumtur një ditë do të sulmohet nga një pikëllim jashtëzakonisht i madh kur do ta vajtojë të dashurin e vet”. Njëherë imam Ibn Sirini kishte thënë: “Pas të qeshurave do të vijnë vajtimet”. Hinda bint Nu’mani kishte thënë: “Një herë në mëngjes pashë familjen time si më të fuqishmen dhe më të pasurën, kurse pasi perëndoi dielli, u bëmë më të vegjël dhe më të varfër se të tjerët. Me siguri, kurdo që All-llahu i gjithëfuqishëm e mbush një shtëpi me bollëk, Ai e mbulon edhe me pluhur”. Dikush e kishte lutur që ta shpjegonte tregimin e vet, kurse Hinda ishte përgjigjur: “Familja jonë e kishte përjetuar ditën kur nuk kishte mbetur asnjë arab pa na lutur përzemërsisht që t’ia plotësonim nevojat e domosdoshme, ndërsa më vonë ne nuk gjetëm asnjë arab që kishte mëshirë ndaj nesh”.
Motra e saj, Harka bint Nu’mani, ishte parë njëherë duke qajtur në kohën e lulëzimit të Dinastisë së Nu’manëve. Dikush e kishte pyetur: “Ç’ është shkaku i këtij vaji, a mos të lëndoi dikush?” Ajo u përgjigj: “Jo! Me vajin tim e argumentova lulëzimin e familjes sime dhe e kuptova se rrallëherë lulmturia e mbush një shtëpi pa u ndjekur nga pikëllimi i papritur”. Ishak bin Talha e kishte vizituar njëherë dhe e kishte pyetur: “Si e ndien veten në fundin e mbretërisë?” Ajo ishte përgjigjur: “Atë që po e përjetojmë sot me siguri është më mirë se ajo e djeshmja. Megjithatë, në librat e historisë gjejmë fakte se asnjë njeri nuk e ka përjetuar kurrë ditën e brohorimave pa e provuar pikëllimin si pasojë e asaj përmbysjeje dhe se jeta asnjëherë nuk i është shfaqur kurrë dikujt me bukurinë dhe joshjen tërheqëse e më vonë të mos ia ketë zbuluar dhëmbët e vet”.
Pastaj shtoi edhe këtë:
“Një ditë kemi vendosur për interesat e njerëzve dhe vendimi përfundimtar ishte yni. Menjëherë u bëmë nevojtarë që të na kthehet e mira jonë dhe shpresuam se ata do të jenë të moralshëm sikurse ne! Vaj për ata njerëz, lumturia e të cilëve nuk zgjat shumë, rrotët e së cilës i ngrisin njerëzit e vet, kurse më vonë i lëshojnë dhe paraqiten sikur kanë qenë ata që kanë përcaktuar fatin e tyre!”

[GRUDJANE]

1. 21. Trajtimet e tjera kundër shqetësimit dhe pikëllimit
Individi duhet ta dijë patjetër që shqetësimi, pikëllimi, depresioni dhe hutimi as nuk e shërojnë dhembjen, as nuk ndihmojnë për të kompensuar humbjet. Përkundrazi, në vend të kësaj, përpos përkeqësimit të tyre, ato janë pjesë të vetë sëmundjes. Ilaçi i vërtetë kundër këtyre shqetësimeve ndodhet në durim dhe në lënien e të gjitha përgjegjësive në dorë të Zotit të gjithëfuqishëm. Kjo duhet për shkak se Ai duhet të lutet përzemërsisht dhe për t’iu afruar bekimit, mëshirës dhe udhëzimeve të Tij. All-llahu ka premtuar se do t’iu dhurojë këto bekime të gjithë atyre besimtarëve që janë të durueshëm. Ripërsëritja e gabimeve në këtë rast është shumë më e dëmshme sesa shoku fillestar. Shqetësimi, depresioni dhe pikëllimi tek individi shkaktojnë një ndjenjë gëzimi smirëzi të armiqve, dhembjen e miqve, e kënaqin shejtanin personal të individit, e degradojnë dhuratën e tij, i kufizojnë arritjet e tij dhe e dobësojnë shpirtin e tij. Për kontrast, kur individi ka arritur sukses të jetë i durueshëm dhe mendon thellë lidhur me ngjarjen, ndërsa vullneti i All-llahut është mbi të gjitha, ai do të jetë në gjendje ta dëbojë shejtanin e vet, t’i eleminojë lajkat dhe pakënaqësitë e veta, dhe t’i zvogëlojë shqetësimet e veta. Ndërkohë, vullneti i individit e kënaq Zotin e tij, i ngushëllon ata që merakosen për të, i kënaq zemrat e miqve dhe e shqetëson armikun e tij. Ballafaqimi i individit me telashet dhe tolerimi i saj me trimëri dhe durim, do të bëjë që ai të jetë në gjendje t’i ngushëllojë miqtë e vet para se ata të arrijnë t’i japin mbështetje. Ky është akt i tolerancës së vërtetë dhe forma më e lartë e përsosurisë. Prandaj nuk është as depresion, as dëshpërim, shpirtngushëtsi, vajtim i zëshëm, qortim i fesë së ndokujt ose ndryshim i panevojshëm i ngjarjeve që do të pasojnë.
Ilaçi i dytë për shqetësimin, pikëllimin, depresionin dhe hutinë është që individi duhet ta dijë se zbatimi i durimit dhe përsiatja për urtësinë që vjen pas ngjarjes (ihtisab) është bekim që do të sjellë vazhdimisht fryte pafundësisht të gëzueshme, nderime dhe kënaqësi, të cilat, krahasuar me perspektivën kalimtare dhe të kufizuar të emocioneve mallëngjyese, lidhen me mospërjetimin e telasheve, me mospësimin e humbjeve ose me zvogëlimin gradual të prirjeve të individit në këtë botë. Në këtë rast, gjëja më e vlershme për besimtarin është të dijë që All-llahu i gjithëfuqishëm do ta shpërblejë me vendqëndrimin e atyre që shprehin falënderimet, por këtë do ta bëjë kur besimtari bëhet i durueshëm dhe shpreh falënderimet e veta (el-hamd) ndaj Zotit për të gjitha ato që i ndodhin, i njohur me emrin bejtul-hamdi, që është i rezervuar për robtë e vërtetë - banorë të Xhennetit. Në këtë kuptim, individi do të duhej ta vlerësonte shpërblimin dhe të mendonte cila është telashe (fatkeqësi) dhe humbje më e madhe: kalimtarja apo e përhershmja? A do të hiqte dorë më me qejf nga ajo që ai nuk ka fuqi ta mbajë, apo ta humbasë atë që, përndryshe, nuk mund ta ketë? Gjithsesi, humbja e shtëpisë së falënderimit në Xhennet është humbje më e madhe.
Imam Tirmidhi ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Në Ditën e dhënies së llogarive, njerëzit do të dëshironin që lëkura e tyre në këtë botë të ishte e prerë me gërshërë, një thërrime dikur, në krahasim me bekimet e mëdha dhe lavdërimin për ata që i kanë vuajtur dhe i kanë përballuar me durim dhe falënderim të gjitha telashet e veta në këtë botë”.184 Në këtë pikëpamje, njëri nga paraardhësit tanë ka thënë: “Sikur në këtë botë mos do të kishte sprova dhe vuajtje, do të hynim në Xhennet si të varfër”.
Një ilaç tjetër për këtë sëmundje është që të ngushëllohet zemra e individit me shpresë dhe në pritje të kompensimit të sigurt të vuajtjeve të besimtarit me diçka më të mirë nga All-llahu i gjithëfuqishëm. Në të vërtetë çdo vuajtje në këtë botë është e kompensueshme, përveç humbjes së lidhjes së individit me All-llahun e gjithëfuqishëm. Një ilaç tjetër është fakti i padyshimtë se besimtari e di që nuk ka mundur të evitohet fatkeqësia që i ka ndodhur atij. Pra, nëse ai është i kënaqur, atëherë forca e kënaqësive është shpërblim i tij, por nëse ai është i shqetësuar, atëherë rrotët e pakënaqësisë janë grykë e rrezikshme e humbjes së tij.
Në këtë kuptim, individit i është lënë të zgjedhë ndërmjet fatit të mirë apo të keq. Nëse telashja e tij e zemëron tepër, ia nxit mërinë, pakënaqësinë dhe mosfalënderimin, emri i tij do të shkruhet në listën e personave të humbjes dhe të destruksionit. Nëse telashet e tij shkaktojnë shqetësim, depresion dhe mosinteresim për detyrat e tij të vazhdueshme, si atyre shpirtërore ashtu edhe fetare, ose nëse ato bëjnë që ai të shkelë aty ku nuk duhet, në zona të ndaluara, emri i tij do të shkruhet në listën e njerëzve të pakujdesshëm dhe indiferentë. Nëse telashet e tij e detyrojnë që të ankohet dhe të jetë i padurueshëm, emri i tij do të shkruhet në listën e njerëzve fatkqij e të mashtruar. Nëse telashet e individit e kundërshtojnë vullnetin e All-llahut, ai ose ka trokitur në derën e ateizmit (kufr), ose është futur në rrugën e rebelimit dhe të dezertimit. Nga ana tjetër, nëse besimi i njeriut shpie drejt ballafaqimit me telashet dhe durimin, dhe nëse ajo shkakton kënaqësi me vullnetin e All-llahut, atëherë emri i tij do të shkruhet në listën e njerëzve të bekuar dhe të kënaqur. Por, nëse telashet e detyrojnë të bëhet edhe më falënderues ndaj Zotit të vet, atëherë emri i tij do të shkruhet në listën e njerëzve që falënderojnë. Nëse telashet ia rrisin dëshirën dhe dashurinë e zjarrtë për ta takuar Zotin e vet, atëherë emri i tij do të shkruhet në listën e njerëzve të sinqertë, të cilët vërtet e duan Zotin.
Lidhur me këtë temë, në Mesnud-in e imam Ahmedit dhe në Sunen e imam Tirmidhiut, e gjemë të shënuar hadithin e transmetuar nga Mahmud bin ‘Ubejde, se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Kur All-llahu i do disa njerëz, Ai i sprovon. Fatmirët janë të lumtur dhe të kënaqur me Zotin e tyre, kurse fatkeqët janë të hidhëruar dhe të zemëruar”.185
Sekreti dhe natyra qëndrojnë mbi bazë të marrëveshjes pa kushte dhe mbi bazë të harmonisë së individit me vullnetin e tij. Pra, nëse dikush nuk është i kënaqur dhe ankohet, hidhërohet ose zemërohet në vetvete me personin për të cilin thotë se e do, ai me siguri nuk e do atë person. Ai dëshiron që në njëfarë mënyre ta kënaqë personin që e do, duke u paraqitur vetë si person që meriton qortim, dhe në këtë mënyrë bëhet dëshmitari kryesor i dyfytyrësisë dhe i gënjeshtrës së vet. Lidhur me këtë temë, Ebu Derda’ , r.a., ka thënë: “Kur All-llahu vendos për diçka, Ai dëshiron që krijesa e vet ta miratojë atë vendim”. Në kohën kur ishte sëmurë, Imran bin Hasuni e kishte zakon të thoshte: “Ajo që unë e dua më së shumti është ajo që Ai e do më së shumti”. Duke folur për fatkeqësitë, Ebu Aliu e kishte zakon të thoshte: “Sfidat janë melhem dhe ilaç që janë efikasë vetëm për të dashuruarin e vërtetë dhe nuk i lejohet askujt tjetër që të shfrytëzojë dhe të nxjerrë dobi prej tyre”.
Siç e kemi shpjeguar më sipër, për ta kapërcyer gjendjen e pikëllimit dhe të sëmundjes, individi duhet ta masë vlerën e dy gëzimeve dhe kënaqësive: të gëzimeve dhe të kënaqësive kalimtare dhe të amshueshme. Me këtë rast ai duhet të shohë cilat nga këto të dyja janë më të qëndrueshme, ndihma momentale apo ilaçi i përhershëm. Pra, kënaqësia dhe falënderimi për fatkeqësinë e vet bëhen kënaqësi kalimtare që çojnë kah përjetimi i shpërblimit të përhershëm të All-llahut, i cili është rezervuar për ata që vërtet janë mirënjohës. Pasi është bërë një zgjedhje e këtillë, atëherë kjo është një mundësi që përparësia e kënaqësisë së individit mbi të tjerët të bëhet realitet. Sikur individi të përpiqej për një diçka më të madhe, ai do të duhej të ishte tepër mirënjohës ndaj All-llahut që e do atë. Përndryshe, nëse ai përpiqet për një gjendje më të ulët, atëherë duhet ta kuptojë se fatkeqësia që e bën të vuajë është shkak i mendjes, zemrës, inversionit religjioz dhe pikëpamjes së tij ateiste, e cila është edhe më e madhe sesa fatkeqësitë dhe sëmundjet e tij në këtë botë.
Më tej, individi duhet ta dijë se Ai që jep urdhër dhe e drejton ndryshimin e të gjitha gjendjeve kalimtare dhe të përhershme është Zoti i urtë dhe i drejtë, Ai është më i mëshirshmi dhe më përdëllimtari, dhe këto ngjarje në jetën e individit në këtë botë nuk i përcakton as për ta shkatërruar, as për ta lënduar, as për ta zhdukur atë si individ. Në vend të kësaj, me anë të mëshirës së Tij gjithpërfshirëse, Ai e ka ballafaquar me këto lloj sfidash për ta çuar përpara zhvillimin e tij dhe për t’ia bërë të mundur të kuptojë gjendjen e tij të vërtetë dhe pa zbukurime. Sfida të tilla do t’i ndihmojnë robit për t’i njohur marrëdhëniet e veta reale me Zotin e vet në aspektin fetar, në aspektin e kënaqësisë, mirënjohjes, përkorjes dhe durimit. Gjatë kohës sa zgjasin sfida të tilla, All-llahu i gjithëfuqishëm gjithashtu do të dëshironte të dëgjonte robin e vet si e thërret Atë, si i lutet, si i drejtohet Atij, si troket vazhdimisht në portën e Tij, si i kërkon bekimet dhe simpatinë e Tij, si kërkon falje nga Ai për gabimet që ka bërë, që të dëgjojë për mossuksesin e tij, për humbjen e interesimit të tij ose për shkakun e të qenit larg nga dobitë e Tij të vërteta dhe të përhershme për shkak të shkëlqimeve të dunjallëkut. Të gjitha këto bëhen me qëllim që t’i kushtojë kujdesin e duhur marrëdhënieve reciproke. Sikur besimtari ta kuptonte seriozitetin e gjendjes së vet, ai me siguri do të prekej thellë në shpirt, kurse rrënimi i tij personal duhet ta zgjojë nga gjendja pa shtegdalje, nga kotësia dhe përgjumja. Ai duhet t’i ngrisë duart e veta kah xhennetet, të përgjërohet për falje dhe t’i zhdavaritë hijet e pakënaqësisë, kundërshtimit, mohimit, hidhërimit dhe padëgjueshmërisë ndaj Zotit të vet.
Shejh Muhjiddin Abdul Kadër Gjejlani , r.a., njëherë kishte thënë: “Biri im, sfidat nuk vijnë të të shkatërrojnë, por ato vijnë për të sfiduar durimin dhe besimin tënd. Biri im, fati është lua, kurse luani nuk e ha kërmën”. Pra, fatkeqësitë janë vajet e shërbëtorit, kurse kjo botë është farkëtore ku vlerat e individit mund të shkrihen nga zjarri i saj për t’u modeluar roli i tij final. Rezultati final mund të jetë o ari, o zgjyrë. Ja si është shprehur një poet:

“E shkrimë atë duke menduar se është argjend
Por e pamë se ishte vetëm zgjyrë e çelikut të shkrirë.”

Prandaj, nëse individi nuk i miraton dhe nuk i pranon dobitë nga ulërimat e kësaj bote, atëherë ai le ta presë ulërimën e tmerrshme të zjarrit të xhehennemit në jetën pas vdekjes. Robi duhet ta kuptojë gjithashtu se në përputhje me zhvillimin dhe rezultatin e rolit përfundimtar, është e pashmangshme që ai do të varet nga njëra prej dy ulërimave: ose prej sfidave të kësaj bote, ose prej sfidave të zjarrit të xhehennemit. Nëse ai e kupton këtë, atëherë do të duhej të ishte mirënjohës dhe të dijë se, në vend që të jetojë në mundimet e përhershme të jetës pas vdekjes, All-llahu e ka shpërblyer dhe e ka bekuar që të kalojë nëpër sfidat kalimtare të kësaj bote. Individi duhet ta dijë gjithashtu se nëse robi është imun ndaj këtyre sfidave dhe mundimeve, ai do të sulmohet pa dyshim dhe do të vuajë nga sëmundjet fatale, si: kryelartësia, arroganca, kundërshtimi, faraonizmi dhe pandjeshmëria e lartë. Por këto veti do të bëjnë që ai, në mënyrë të pashmangshme, të zhduket nga kjo botë dhe të përjetojë ndjenja të përhershme dhe të vazhdueshme që i shkaktojnë dhembje në jetën pas vdekjes.
Kjo është një bashkëndjesi sublime kur Ai ia dërgon robit të vet të gjitha ilaçet e domosdoshme që shfaqen si sfida në këtë botë. Në të vërtetë kjo është mjekësia parandaluese e cila eliminon mundësinë e çfarëdo xhunge malinje, ose i çfarëdo sëmundjeje fatale. Një ilaç i këtillë është krijuar për të mbrojtur besimin dhe devotshmërinë e individit që, me anë të purgacionit, të nxjerrë jashtë pasojat e mundimshme të mendjes dhe shpirtit të sëmurë dhe të krijojë pastërtinë origjinale që e synon. Njëherë poeti ka thënë:
“Nganjëherë All-llahu e bekon robin me fatkeqësi,
edhe me të tilla, që janë të rënda për t’i duruar,
kurse bollëku është më e madhja ndër fatkeqësitë.”

Megjithatë, secili rob merr sasinë e ilaçeve të nevojshme dhe të domosdoshme për të ndihmuar purgacionin dhe shpërlarjen e substancave vdekjeprurëse që janë akumuluar në mendjen, zemrën dhe shpirtin e tij, dhe për ta pastruar sistemin e tij. Ky është akt i mëshirës dhe dashurisë që All-llahu përdëllestar ia dhuron robit si një dozë të përzier, e cila do të bashkëveprojë me sëmundjen e tij dhe e cila ka mundësi për ta mundur sëmundjen vdekjeprurëse. Këto janë sëmundjet e mendjes, të zemrës dhe të shpirtit. Në përputhje me kuptimin e zakonshëm të njeriut, ato janë quajtur sfida dhe fatkeqësi. Në të vërtetë një shërim i këtillë është sfida themelore e sëmundjeve të vërteta individuale dhe ilaç parandalues për të gjitha sëmundjet e mundshme. Në këtë proces All-llahu e pastron dhe e dëlirë robin e vet duke e ngritur në gjendjen më të ndershme në këtë botë, e kjo është madhërimi, shikimi dhe qëndrimi afër All-llahut.
Ilaçi është gjetur gjithashtu në realizimin e individit dhe në kuptimin nga ai se ana e hidhur e kësaj bote është ajo që sjell shijen e ëmbël të jetës pas vdekjes dhe se vetëm All-llahu i gjithëfuqishëm ka fuqi të bëjë një transformim të këtillë të substancës. Individi duhet ta kuptojë gjithashtu se shija e ëmbël e kësaj bote projekton fund të hidhur në jetën pas vdekjes. Pra, kalimi i përkohshëm nga e hidhura në të ëmblën është më i mirë se e kundërta e kësaj. Nëse individi nuk mund ta kuptojë qartë rëndësinë e kësaj, atëherë ai do të duhej të mendonte për hadithin e bekuar të të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., “Xhenneti kufizohet me sfida dhe vështirësi, ndërsa zjarri i Xhehennemit kufizohet me tronditje dhe joshje”.
Mendjet njerëzore nuk mund ta kuptojnë njësoj thelbin e këtij hadithi, i cili tregon gjithashtu se njerëzit kanë nivele të ndryshme të të kuptuarit. Gjatë kohës sa zgjasin sfidat e tilla, thelbi i vërtetë njerëzor del në sipërfaqe, sepse shumica e njerëzve më shumë e duan kënaqësinë kalimtare sesa të përhershmen. Në të vërtetë shumica e njerëzve nuk dëshirojnë ta ndërrojnë kënaqësinë e përhershme të asaj bote me asnjë orë të keqe, të vrazhdë, dhe të mundimshme në këtë botë; ata nuk duan ta ndërrojnë lavdinë e përhershme në atë botë me asnjë orë hidhërim në këtë botë dhe, nëse është e mundur, ata duan që të mos iu mungojë asnjë orë rehati në këtë botë në ndërrim me fitimin e shëndetit të përhershëm në atë botë, sepse mendjet e tyre e kanë parë dhe provuar të tashmen, ndërsa të ardhmen nuk e njohin; sepse besimi i tyre është i dobët, kurse mbisundojnë lakmia dhe pasioni i tyre i madh. Sëmundja e tyre e rrënjosur thellë nuk mbjell tek ata veç nxitim dhe vënien e kënaqësive të vdekshme dhe kalimtare të kësaj bote dhe vënien në dyshim të ekzistimit të botës pas vdekjes dhe të asaj që do të vijë me siguri.
Kjo është gjendje e atyre të cilët vetëm mund ta njohin dhe ta pranojnë atë të shijshmen, të kapshmen dhe elementaren; të cilët do të dëshmojnë vetëm atë që shohin sytë e tyre fizikë. Megjithatë, sa më shumë që të hapen sytë dhe të depërtohet brenda detit të pengesave që kufizojnë këtë botë kalimtare, ose sa më shumë të arrihet përtej kufijve të tyre për ta kuptuar qëllimin sublim, dhe që të njihen konsekuencat e secilit veprim. Kjo gjendje është e rezervuar gjithnjë e më shumë për njerëz që kanë shkallë më të lartë të vetëdijes. Mësues të tillë të vërtetë kërkohen dhe ndiqen shembujt e tyre. Ata janë të dashurit e All-llahut, robtë e Tij besnikë, të dërguar të Tij (evlija) dhe të mbrojtur nga Ai. All-llahu ka përgatitur shpërblimin më të madh e të përhershëm dhe kënaqësi të përhershme për ta, duke ua garantuar fitoren përfundimtare. Me qëllim të krahasimit, All-llahu për njerëz të pamend dhe që tjerrin shumë, me siguri, ka përgatitur dhunë, vuajtje dhe pikëllim të përhershëm.
Prandaj, zgjidh njërën nga gjendjet që të pëlqejnë. Megjithatë, njerëzit do të arrijnë patjetër ta realizojnë atë që e dëshirojnë, do të korrin atë që kanë mbjellë, dhe do të priren kah dobësitë e tyre personale. Kjo është më e natyrshmja. Përveç kësaj, a duhet ta pranosh një trajtim të këtillë, pastaj të merresh me të dhe mos ta konsiderosh atë si diçka të stërzgjeruar, sepse nevoja intensive për të ka bërë që mjeku të jetë ashtu si e ka dashur pacienti. Këtë e ka bërë të mundur All-llahu i gjithëfuqishëm, që është udhërrëfyes i pashoq.

[GRUDJANE]

1. 22. Shërimi i pikëllimit, shqetësimeve, dhembjeve dhe demoralizimit
Ibn Mesudi , r.a., ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Nuk ka rob të cilin do ta godasë dhe do t’i ndodhë ndonjë hidhërim ose shqetësim, e të thotë: ‘O Zot, unë jam robi Yt, babai dhe nënë e të cilit janë robtë e Tu; fati im është në duart e Tua dhe ai sillet në përputhje me urdhrin Tënd. Ti vërtet gjykon drejt. E shqiptoj secilin emër Tëndin të shenjtë dhe çdo atribut me të cilin Ti e ke quajtur veten tënde ose e ke shpallur në librin tënd ose ia ke mësuar cilësdo krijesë tënde ose atij që Ti e quan sekret personal. Zot, bëje Kur'anin fisnik fuqi të zemrës sime, dritë të shpirtit tim dhe mëshirë të qartë që e zhdavarit pikëllimin dhe shqetësimin tim”. Kushdo që të bëjë këtë lutje, All-llahu do t’ia largojë shqetësimet e pikëllimet e tij dhe do t’ia zëvendësojë me gëzime e lumturi”.186
Ibn Abasi , r.a., ka treguar se në kohë fatkeqësish, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte zakon të bënte këtë lutje: “Nuk ka zot përveç All-llahut të Madhërishëm, të Dashur. Nuk ka zot përveç All-llahut, Zotëruesit të fronit të madhërishëm. Nuk ka zot përveç All-llahut, Zotëruesit të shtatë qiejve, Zotëruesit të Tokës dhe Zotëruesit të fronit fisnik”.187
Në Xhami’u-n e imam Tirmidhiut është thënë gjithashtu se Enesi , r.a., e ka transmetuar hadithin në të cilin thuhet se kur i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ballafaqohej me shqetësime, ai e kishte zakon të bënte këtë lutje: “O i Gjallë, o Drejtues i universit, po e thërras mëshirën Tënde të gjithanshme që të ma tregojë rrugëdaljen nga kjo e keqe që më ka rënë në kokë”.188
Ebu Hurejre , r.a., tregon se kur i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ballafaqohej me sfida të ndryshme, ai e kishte zakon t’i ngriste duart drejt qiellit dhe të lutej: “Lavdi Zotit, Sundimtarit të madhërishëm”, dhe kur e përfundonte këtë lutje, shtonte: “O i Gjallë, o Drejtues i universit”.189
Ebu Bekri , r.a., ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka mësuar njeriun që në raste pikëllimi të bëjë këtë lutje: “Zot, të lutem për mëshirën Tënde. Mos më lërë asnjë çast vetëm me veten time. Zot, ma përmirëso gjendjen time me një më të mirë. Vërtet nuk ka zot përveç Teje”.190
Gjithashtu, në sunen e Ebu Davudit është shënuar se Esma bint ‘Umejsi ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i kishte thënë: “Të t’i mësoj disa fjalë që mund t’i thuash kur je tepër e shqetësuar ose kur të mundojnë brengat ose kur pret se do të kesh brenga? Thuaj: ‘All-llahu është Zoti im dhe unë nuk them se ka ndonjë tjetër’”.191
Sa’d bin Eb Vekasi ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., njëherë i kishte treguar për lutjen e të Dërguarit të All-llahut, Junusit, , s.a.v.s., kur ai ndodhej në barkun e balenës (peshkut), që ka këtë përmbajtje: “Nuk ka zot veç Teje. Lavdi veprës Tënde. Vërtet unë kam gabuar”. Të gjithë myslimanët që e bëjnë këtë lutje, do t’i plotësohet ajo për çka janë lutur.193
Ebu Sa’id el-Hudri ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., njëherë e kishte parë njeriun që quhej Ebu Umame, i cili ishte ulur i vetëm në xhami, jashtë kohës së caktuar për namaz, dhe dukej i shqetësuar. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e pyeti: “Pse rri vetëm në këtë orë, o Ebu Umame?” Ai ishte përgjigjur: “Për shkak të disa borxheve të vjetra, që e kam vështirë t’i shlyej, dhe brengat e vazhdueshme, o i Dërguar i All-llahut “. Pastaj i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i tha: “A do të dëshiroje të t’i mësoj disa fjalë, të cilat, kur t’i thuash, All-llahu do t’i heqë brengat dhe do të të ndihmojë t’i shlyejsh borxhet e tua”. Ebu Umame ia ktheu: “Po, o i Dërguar i All-llahut”. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., pastaj i tha edhe këtë: “Thuaje për çdo mëngjes dhe darkë: ‘Zot, kërkoj mbështetje tek Ti nga pikëllimi dhe hidhërimi, nga përtacia dhe dobësimi; dhe kërkoj mbështetje tek Ti nga mungesa e guximit dhe koprracia; kërkoj mbështetje tek Ti nga borxhet dhe nga nënshtrimi ndaj padrejtësisë njerëzore”. Ebu Umame shtoi: “Kam vepruar kështu si thua dhe Zoti i ka hequr të gjitha brengat e mia dhe më ka ndihmuar t’i shlyej borxhet e mia”.194
Ibn Abbasi , r.a., ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “All-llahu do t’i heqë brengat e atij që lutet vazhdimisht për falje. Ai do ta ngrisë mbi përpjekjen dhe do t’i japë nga burimi prej nga ai nuk i pret”. 195
Në Musned është shënuar gjithashtu se gjithmonë kur i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ballafaqohej me vështirësi, ai ngutej të bënte namaz duke tërhequr vërejtjen se All-llahu i gjithëfuqishëm kishte thënë:
“Kërkoni ndihmë (në të gjitha çështjet) me durim dhe me namaz, vërtet, ajo është e madhe (vështirë), por jo edhe për ata që kanë frikë (Zotin)”. (El Bekare, 45)196
Ibn Abbasi ka treguar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ka thënë: “Kur individi është i stërngarkuar me brenga dhe nuk është i disponuar, do të duhej ta thoshte më shpesh: “Nuk ekziston fuqi ose forcë veç asaj të All-llahut”.
Kjo lutje është vërtetuar gjithashtu në dy përmbledhje me hadithe sahihë dhe se kjo është një nga thesarët e fshehur të Xhennetit.197
Nëse këto lutje nuk janë ilaç për brengat, dhembjen dhe indisponimin e dikujt, kjo do të thotë se gjendja e tij është serioze dhe kërkon pastrimin me themel të sistemit të tij nëpërmjet purgacionit ose detoksifikimit të plotë, që shoqërohet me dhikër serioz dhe devotshmërinë e vazhdueshme dhe të qëndrueshme.
Lutjet e përmendura paraqesin pesëmbëdhjetë lloje të ilaçeve shpirtërore, duke përfshirë:
1. Njohjen e njësisë së Zotit të madhërishëm (rububijjet);
2. Njohjen e besimit në njësinë e devotshmërisë (uluhijjet);
3. Kuptimin e njësisë së All-llahut të madhërishëm, me dituri dhe besim të patundur;
4. Pranimin që All-llahu i gjithëfuqishëm është i pastër nga padrejtësitë dhe se ai robit të vet nuk do t’i shkaktojë kurrë asnjë vështirësi pa nevojë dhe pa shkak;
5. Pranimi se dhuna vjen vetëm nga robtë;
6. Lutja drejtuar All-llahut të gjithëfuqishëm nëpërmjet emrave dhe atributeve të tij të madhërishme, që janë zbulesa dhe duhet të njihen patjetër nga krijesat e Tij. Ndër emrat më gjithpërfshirës dhe më të përgjithshëm janë: El Hajj (i Gjalli) dhe El Kajjum (Drejtuesi);
7. Lutja për ndihmë, drejtuar vetëm Atij;
8. Pranimi i robit se vetëm All-llahu është ai që siguron dhe që plotëson nevojat e dikujt dhe vetëm Atë e kërkojnë;
9. Pohimi i individit se varet vetëm prej Tij, mbështetet tek Ai, si dhe pohimi se fati i individit sillet në përputhje me urdhrin e All-llahut; se vetëm Ai ka fuqi ta ndryshojë atë; se ajo që ka përcaktuar Ai e ndjek këtë drejtim dhe se urdhri i Tij është i drejtë;
10. Kërkesa që zemra të ecën nëpër kopshtet e Kur'anit, të jetohet sipas tij dhe ai të njihet si dritë e zemrës dhe shpirtit të individit. Nëpër të, individi do ta mënjanojë dyshimin, do ta mund mallëngjimin, do ta tejkalojë pasionin dhe epshet dhe do të zhdavaritë errësirën. Mësimi i rregullt i Kur'anit gjithashtu e rigjallëron zemrën e individit dhe i ndihmon individit për ta fokusuar qëllimin pas humbjeve materiale dhe të përshtatë prirjen e individit me atë që është e amshueshme, për dallim nga ajo që është kalimtare;
11. Kërkimi i faljes për gabimet (mëkatet);
12. Pendimi për gabimet;
13. Xhihadi - lufta në Rrugën e All-llahut;
14. Mbajtja e drejtimit të lutjes për të pranuar udhëzimet dhe, përfundimisht,
15. Mohimi i cilitdo vullnet ose fuqi që mund të ndikojë mbi gjërat dhe përshkrimi i drejtë i të gjithë vullnetit dhe fuqisë vetëm All-llahut të gjithëfuqishëm.

[GRUDJANE]

1. 23. Veprimi efikas i ilaçit

All-llahu e ka krijuar të birin e Ademit. Ai e ka pajisur çdo pjesë të trupit të tij me ekuilibrin dhe përsosurinë e vet personale. Kur gjymtyra ndien çfarëdo mungese ekuilibri në tërë përsosurinë e vet të lindur ose mungesë suksesi në funksionet e veta natyrore, ajo do të ndiejë dhembje. Gjithashtu All-llahu e ka pajisur zemrën, që është mbret i trupit, me ekuilibrin dhe përsosurinë e vet. Sikur zemra të zhvishej dhe sikur të humbiste çdo ekuilibër, ajo do të ndiente dhembje, vuajtje, pikëllim, depresion, ankth dhe hidhërim. Përveç kësaj, nëse sytë e humbin aftësinë e vet të shikimit dhe nëse veshi e humb aftësinë e vet të dëgjimit, kurse gjuha e humb aftësinë e të folurit, ato e humbin qëllimin e tyre dhe zhvishen nga çdo përsosuri, përkatësisht nuk do të jenë të përsosura.
Natyra e zemrës është krijuar e tillë që ta njohë Krijuesin e vet, për ta dashur Atë, për t’i rritur mirënjohjet e Tij, për ta respektuar njësinë e Tij, për të ndier kënaqësi në praninë e Tij, për t’u kënaqur duke e njohur Atë dhe për të qenë e kënaqur me drejtimin dhe zotërimin e Tij mbi të gjithë. Zemra është krijuar për të qenë e kënaqur me Zotëriun e vet dhe me vendimet e Tij, për të besuar tek Ai, për t’u mbështetur tek Ai, për të dashur atë që e do Ai, për të urrejtur gjithçka që urren Ai, për ta mbrojtur emrin e Tij, për t’i dashur ata që e mbrojnë emrin e Tij dhe që ta mbajë parasysh vazhdimisht Atë, të jetë e mbushur përplot me Të dhe të ruajë kujtimin për Të. Zemra është krijuar për të mos e dashur askë përveç Zotit të vet, për të mos gjetur ndonjë kënaqësi tjetër, përveç tek Ai, që të mos respektojë asgjë tjetër veç Atij dhe zemra është krijuar për të mos e njohur gëzimin, kënaqësinë, ose edhe mos të ndihet e gjallë në mesin e të tjerave, përpos Atij. Një dituri e tillë është kujdes i domosdoshëm që zemra e kërkon për të ekzistuar. Nëse zemrës i mungojnë cilado prej këtyre substancave ushqyese natyrore, atëherë, me siguri, do të ndjehet e sëmurë, dhe për pasojë, do ta mundojnë brengat, pikëllimi, ankthi, pakënaqësia dhe shqetësimi. Ajo do të ndiejë se të gjitha fatkeqësitë e sulmojnë atë, ndërsa ajo bëhet viktimë dhe e burgosur e presioneve të tyre.
Armiqtë më të mëdhenj të zemrës janë: politeizmi, mëkatet dhe mungesa e vullnetit; mungesa e interesimit për shërim të asaj që All-llahu e trajton si mjet për forcim; gjykimi i pakujdesshëm i asaj që Ai e quan të rëndësishme; zvogëlimi i diturive dhe i zbulesave personale të Krijuesit; dashuria edhe e diçkaje tjetër përveç Atij; përshkrimi i kënaqësive në diçka jo Atij, por një tjetri; ndijimi i kënaqësisë jo pranë Tij, por pranë një tjetri; përshkrimi i rivalit të Tij, i cili drejton dhe kontrollon universin; mospajtimi me vendimet e Tij; mungesa e besimit tek Ai; mbështetja tek tjetri përveç Atij; dashuria e dikujt tjetër përveç atij që do Ai; lakmia ndaj asaj që Ai e urren; urrejtja ndaj rregullave të Tij; shqiptimi i emrit të Tij pa respekt; bashkëpunimi me ata që shfrytëzojnë emrin e Tij për ta anatemuar; mosinteresim për Të; meditimi i dobët për Të; refuzimi i kujtimit të Tij; dyshimi në premtimet e Tij; mosmarrja seriozisht e paralajmërimeve të Tij; kërkimi i gëzimeve, kënaqësive, qetësisë dhe lumturisë tek tjetri dhe jo tek Ai dhe në shoqëri me Të dhe, në fund, ndijimi i jetës tek tjetri, e jo tek Ai.
Një sëmundje e tillë do të bëjë që individi të vuajë nga brengat, pikëllimi, ankthi, shqetësimet, pakënaqësitë, demoralizimi, ngarkesat dhe shqetësimet. Nëse individi i shqyrton shumicën e dobësive të zemrës, ai do t’i gjejë në zemër disa nga sëmundjet e përmendura, kurse ilaçi i vërtetë i këtyre sëmundjeve gjendet në ato që janë thënë në hadithet e përmendura më sipër. Në të vërtetë, siç e kemi shqyrtuar edhe në kapitullin paraardhës, çdo sëmundje duhet të shërohet me të kundërtën e vet, kurse shëndeti i mirë mbrohet në mënyrë analoge.
Prandaj shëndeti duhet të mbrohet me anë të traditës më të mirë, e ajo është tradita e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., kurse sëmundjet shkaktohen për shkak të kundërshtimit të saj. Nga këto tradita individi i njeh: besimi tek uniteti i All-llahut (tevhid) hap dyert e bekimit, të rehatisë, qetësisë, kënaqësisë, mbrojtjes dhe mirëqenies; dhikri ndihmon në pastrimin e sekrecioneve të këqija të trupit (ahlat) dhe substancave të prishura që janë shkaktare të drejtpërdrejta të sëmundjeve. Kjo e ndihmon individin që të ruhet nga përzierja e elementeve të kundërta. Pra, dyert e bekimeve dhe të fatit i hap njohja e unitetit të All-llahut, kurse dyert e të këqijave dhe të dëmeve nga mëkatet i mbyll dhikri dhe kërkimi i ndjesës nga All-llahu.
Sabit bin Karrah e ka shpjeguar njëherë se “mirëqenia fizike vjen kur individi e kufizon ngrënien e ushqimeve; mirëqenia e shpirtit vjen duke u ruajtur nga gjërat e palejueshme, ndërsa mbrojtja e gjuhës vjen nga kufizimi i fjalëve të shumta”. Njëherë mjeku arab kishte thënë: “Për të mbajtur një shëndet të mirë, individi do të duhej të hante më pak, kurse për të pasur zemër të pastër, individi duhet të heqë dorë nga gjërat e palejueshme”. Në të vërtetë mëkatet janë helme për zemër. Nëse nuk e vrasin zemrën, së paku do ta dobësojnë. Kur zemra të jetë dobësuar njëherë, ajo është fare pak rezistente ndaj sëmundjeve të zakonshme. Njëherë mjeku i zemrës, shejh Abdullah bin el-Mubaraku, ka thënë: “ Mëkati e mpin (mbyt) zemrën, ndërsa dhënia pas mëkateve mbjell nënshtrimin. Evitimi i mëkatit e ringjall zemrën dhe është më mirë ta kundërshtosh lakminë e zjarrtë dhe të kontrollosh pasionin”.

Vazhdon

[GRUDJANE]

Në këtë kuptim, pasioni dhe lakmia e zjarrtë janë sëmundje fatale, kurse luftimi i tyre është ilaçi më i mirë. Nga ana tjetër, nefsi është krijuar i paditur, i padrejtë dhe i verbër për gabimet e veta. Nefsi beson se ilaçi i tij qëndron në kënaqjen sistematike të lakmisë dhe mallëngjimit të vet, ndërsa, në të vërtetë , kultivimi i lakmive të tilla është shkaktari i drejtpërdrejtë i verbërisë së tij dhe i destruksionit si rrjedhojë. Vepra dhe pasioni i tij i keq janë fillim i mburrjes dhe i refuzimit të këshillave të gjithkujt. Në vend të kësaj, prirja është sëmundje vdekjeprurëse e cila e trajton sëmundjen si ilaç, kurse ilaçin si sëmundje. Sëmundje të këtilla kryesisht e hutojnë mendjen e mjekëve kur ata përpiqen t’i diagnostikojnë dhe si pasojë e kësaj ata shpesh nuk ia dalin t’i shërojnë. Më e keqja ndodh atëherë kur nefsi fillimisht ia përshkruan sëmundjen e vet fatit dhe refuzon të pranojë përgjegjësinë dhe në mënyrë indirekte e akuzon Zotin dhe Ushqyesin e vet për shkaktimin e një të keqeje të tillë.Kur sëmundja intensifikohet dhe nefsi i sëmurë nuk gjen rrugë për të dalë nga vështirësitë, ai e akuzon në mënyrë të qartë Zotin e vet dhe atëherë gjuha merr guximin të anatemojë duke e akuzuar Zotin e vet. Sa çudi! Kur sëmundja arrin një shkallë të tillë, vetëm vepra mëshiruese e Zotit mund ta ruajë nefsin, t’i japë shtytje të re për jetë dhe ta udhëzojë në rrugë të mbarë të dhikrit, të mëshirës dhe të faljes.
Kjo e shpjegon “lutjen e dekurajimit” në transmetimin e Ibn Abbasit , r.a., i cili ka treguar se në kohë fatkeqësish i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte zakon të bënte këtë lutje: “Nuk ka zot përveç All-llahut, të Madhërishmit, të Mëshirshmit. Nuk ka zot përveç All-llahut, Zotit të madhërishëm të fronit. Nuk ka zot përveç All-llahut, Zotit të shtatë qiejve dhe Tokës dhe Ai është ruajtës i fronit të madhërishëm”.
Këtë çështje e shpjegon edhe lutja e tij e dytë: “O i Gjallë, o Drejtues i universit, e lus mëshirën tënde gjithëpërfshirëse që të ma tregojë rrugëdaljen nga kjo vështirësi e imponuar”.
Kjo mënyrë e lutjes drejtuar All-llahut e madhëron të qenët një të atributeve të qëndrueshme (rububijjet) dhe të atributeve të zotërimit, suverenitetit dhe të drejtimit të vetëm të Tij (uluhijjet). Ata e shquajnë gjithashtu atributin e lavdisë dhe të përkorjes, nga të cilët, që të dytë nënkuptojnë fuqinë dhe mëshirën e All-llahut, si dhe përcaktimin e gjendjes dhe të statusit të krijesave të Tij. Më tej, ata e përshkruajnë në mënyrë të theksuar përsosurinë e superioritetit të Tij mbi gjithçka të krijuar, mbi të dytë: rajonet e larta dhe botët e ulëta. Ata e autorizojnë gjithashtu kontrollin absolut të fronit të Tij, i cili përfshin tërë universin, gjë që paraqet kulminacionin mbi gjithçka të krijuar dhe brendia e të cilit është krijesa më e madhërishme e All-llahut të gjithëfuqishëm. Atribute të tilla të madhërishme janë më të fuqishmet dhe imponojnë respekt, edhe pse me hollësi të mëdha ata me siguri shprehin njohjen e Qenies së Tij dhe të atributeve të përsosura dhe të qëndrueshme. Një zotërim i tillë absolut i fton krijesën që të kuptojë dhe ta dijë se përsosuria i takon vetëm All-llahut, ndërsa një zotërim i tillë suprem dhe i përsosur kërkon orientimin e fokusit, qëllimit, zemrës, adhurimit, dashurisë, frikës, respektit, shpresës, bindjes dhe besnikërisë së krijesës ndaj askujt tjetër veç Atij, All-llahut. Nga ana tjetër, lavdia e Tij absolute, gjithëpërfshirëse dhe sovrane kërkon që çfarëdo papërsosuri të konsiderohet vetëm pasojë e kufizimeve personale dhe kërkon të hedhë poshtë konceptin e pakuptimtë njerëzor të teomorfizmit (pajisjen e ndonjë tjetri me atributet e All-llahut) dhe krijimin e imixhit të All-llahut.Më tej, atributi i përsosur dhe i madhërishëm Zot gjithëmëshirues, përshkimi i diturisë së Tij të shquar në secilin atom veç e veç në të gjitha universet, të ushqyerit, mbajtja dhe kujdesi për ta, për nevojat e tyre dhe kthimi (orientimi) i lindur i të krijuarit drejt burimit të nevojave të veta, të gjitha këto dituri Ai ia ka ofruar zemrës njerëzore, gjë që provon mëshirimin e Tij ndaj krijesës së vet.
Kur zemra e njeriut ta njohë dhe ta vërtetojë një të vërtetë të tillë të pakundërshtueshme, ajo do ta dashurojë në mënyrë të natyrshme, do ta adhurojë dhe do ta pohojë njësinë e Tij. Një realizim i këtillë i sjell zemrës gëzim dhe fat, ia zhdavarit brengat, pikëllimin, ankthin, demoralizimin, melankolinë dhe i tejkalon edhe sëmundjet fizike. Po kjo gjë mund të vërehet edhe duke shikuar personin e sëmurë. Kur ai dëgjon lajme të mira, ato ia forcojnë mbrojtjen trupore natyrore ose temperaturën e lindur dhe e ndihmojnë shërimin e sëmundjes së tij. Në të vërtetë zemra e njeriut është më e ndjeshme dhe më e prekshme nga një fenomen i tillë. Nëse i krahasojmë ndjenjat që shkaktohen nga depresioni, brengat dhe ankthi me ndjenjat çliruese të kënaqësisë, qetësisë, rehatisë dhe gëzimit do të gjejmë me siguri atribute të tilla shëruese që janë të pranishme në lutjen e njeriut të demoralizuar, të cituar më sipër. Këtë e di ai njeri që është bekuar me besim, që është ndriçuar me dritën e së vërtetës dhe zemra e të cilit është përshkuar nga e vërteta dhe realja.
Sa i përket lutjes: “O i Gjallë, o Drejtues i universit, thërras Mëshirën Tënde gjithpërfshirëse që të më gjejë rrugëdalje nga kjo vështirësi e imponuar” , në të janë paraqitur në mënyrë madhështore atributi i jetës (El-hajj), i cili përmban në vete të gjitha atributet e përsosurisë dhe i vërteton ato, ndërsa atributi i madhërishëm i drejtimit (El-kajjum) i përmban të gjitha atributet dhe fuqitë e veprimit. Për këtë arsye ky atribut është quajtur me emrin më të madhërishëm dhe më të madh të All-llahut (ismu’l-lahi’l a’zam). Kushdo që e thërret me këtë atribut, lutja e tij do të plotësohet, ndërsa kushdo që pyet me këtë atribut, nevojat e tij do të plotësohen me siguri. Ky është emri i madhërishëm i All-llahut - El-Hajjul-Kajjum.
Pra, jeta absolute është e kundërta e të gjitha fatkeqësive dhe vuajtjeve. Për këtë shkak, ekzistenca dhe jeta njerëzore në Xhennet nuk e njeh stresin, ankthin, dhembjen, vuajtjet ose çfarëdo papërsosurie, ndërsa çfarëdo papërsosuri në jetë, në këtë botë është e kundërta e realitetit të kontrollit të përsosur mbi gjithçka (kujumijjet). Pra, përsosuria e Drejtuesit suprem është një dhe po ajo përsosuri e Zotëruesit të gjallë, kurse Zotëruesit të gjallë absolut nuk i mungon kurrë përsosuria, dhe gjithë kjo është objekt i çfarëdo ndryshimi të cilin mund ta shkaktojë vetë El-Kajjumi. Më tej, shqiptimi me zë i atributit të tij i Gjallë- Drejtues do ta shërojë me siguri sëmundjen dhe do të ndikojë në të kundërtën e jetës (ajo që i kundërvihet jetës), ose në cilëndo përsosuri njerëzore të rreme. Kjo është e qartë në lutjen e të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., i cili është lutur në emër të Ushqyesit dhe Mbajtësit të vet me atributin e zotërinjve mbajtës të Tij (rububijjet) - Xhibrilit, Mikailit dhe Israfilit, që ta udhëzojnë dhe t’i ndihmojnë për të fituar atë, për çka kanë diskutuar familjet jo besnike, dhe ta udhëheqin, sepse zemra është e gjallë me udhëzimin e All-llahut, kurse e vdekur pa të. All-llahu i gjithëfuqishëm u ka ndarë këtyre tre meleqve të mëdhenj përfaqësimin dhe detyrën e dhurimit të jetës. Xhibrilit i është dhënë roli i dërgimit të Shpalljes (vajh), që është jetë për zemrat, Mikailit ia ka dhënë dërgimin e ujit, që është jetë për çdo ekzistencë në tokë dhe për atmosferën e saj përreth, kurse Israfilit ia ka dhënë të fryjë në sur-in e jetës, i cili është përfaqësues i ekzistencës së të gjitha universeve dhe i ringjalljes, përkatësisht i kthimit të sërishëm të trupit në jetë, kur në Ditën e gjyqit, me lejen e All-llahut, ai ua fut shpirtin përsëri atyre. Më tej, lutja e Tij me rububijjetin, uluhijjetin dhe kujumijjetin mbi bazë të këtyre tre shpirtrave më të bekuar dhe më fisnikë, që janë përfaqësues të vetë jetës, gjithsesi do të sjellë, me lejen e All-llahut, rezultate të nevojshme dhe përgjigje për lutjet e bëra. Thelbi i kësaj është që atributi i madhërishëm i Gjallë-Drejtues realizon përgjigje të sigurt për lutjet dhe tejkalimin e të gjitha fatkeqësive.
Në Sahihu-n e Ebi Hatimit është shënuar, dhe kjo është vërtetuar edhe nga imam Tirmidhi se emri më i madhërishëm i All-llahut është në versetet:

vazhdon

[GRUDJANE]

“Zoti juaj (që meriton adhurim) është një, Allahu, nuk ka zot pos Atij që është mëshirëplotë, gjithnjë mëshiron”. (El Bekare, 163) dhe
“Allahu është Një, e nuk ka të adhuruar (Zot) pos Tij, është i përjetshëm mbikëqyrës”. (Ali Imran, 2)198 Gjithashtu, në përmbledhjen e dytë të haditheve sahihë gjejmë, duke përfshirë edhe sahihun e Ibn Hibbanit, hadithin që e ka treguar Enesi , r.a., se një njeri është lutur: “O All-llah, të lutem sepse Ty të përket lavdia, me siguri nuk ka zot përveç Teje, Krijuesit të vetëm dhe Fillestarit të të gjithë qiejve dhe Tokës dhe të asaj që përfshijnë ata. O zotërues i madhështive dhe i të mirave. O Drejtues i Gjallë...” Enesi ka shtuar se kur i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka dëgjuar këtë lutje, ka thënë: “Vërtet, ai e ka thirrur emrin më të madhërishëm të All-llahut. Kushdo që e thërret me këtë emër, lutje e tij do të plotësohet, dhe kushdo që kërkon përmes këtij emri, nevojat e tij do të përmbushen”.199 Për këtë shkak i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., në çdo kohë kur i shihte pasuesit e vet që ballafaqoheshin me sfida në formë fatkeqësish, lutej me gjithë zemër: “Ja Hajju, Ja Kajjum”.
Sa i përket lutjes së tij: “Zotëri, kërkoj mëshirën Tënde. Mos lejo që ta ndjek për asnjë çast prirjen e imagjinatës sime. Zotëri, kompensoje gjendjen time me më të mirën. Vërtet, nuk ka zot përveç Teje”, në të ka një dëshmi të qartë se çdo e mirë është në dorë të All-llahut dhe se robi natyrshëm i drejtohet Atij për të gjitha nevojat e veta, beson tek Ai, varet prej Tij, mbështetet tek Ai për ta ripërtërirë gjendjen e vet si është më së miri dhe ai e përgjëron Zotin e vet që vetëm Ai të jetë vendstrehim i tij, që t’i kënaqë të gjitha nevojat e udhëtimit të robit në këtë botë dhe çfarëdo ndihme që mund ta kërkojë ky segment i jetës. Më tej, përgjërimi ndaj All-llahut të gjithëfuqishëm me suverenitet absolut të atributeve të Tij dhe me fuqinë e njëshit, njësisë, unitetit (tevhid) do të tregohet me siguri më efikasi në shërimin nga sëmundja. Po këto dobi sjellin edhe këto lutje: “All-llahu është Zoti dhe Ushqyesi im i vetëm . Unë nuk ia bëj askë rival Atij”.
Sa i përket lutjes që e ka shënuar Ibn Mesudi: “Zot, unë jam robi Yt, baba dhe nëna e të cilit janë robtë e Tu...”, ai e shpreh qartë thelbin e diturisë dhe të njohjes (lat. Gnosis) së All-llahut të gjithëfuqishëm dhe sekretet e adhurimit, kurse asnjë libër nuk mund ta përshkruajë kurrë kuptimin e tyre të plotë. Për më tepër, kjo lutje është përplot njohuri që tregojnë kush është Zoti dhe ai që i lutet Zotit të vet e pranon Krijuesin e vet dhe për vete thotë se është rob i All-llahut dhe bir i robve të Tij. Lutësi gjithashtu i vë gjërat aty ku e kanë vendin pasi e kupton se shkatërrimi i tij është në dorë të Zotit, se fati i tij sillet në përputhje me përcaktimin e Tij, se All-llahu i gjithëfuqishëm vepron si do vetë, se robi nuk mund t’i sjellë dobi as nuk mund t’i bëjë dëm vetvetes, se ai nuk mund të kujdeset për lindjen, vdekjen apo ringjalljen e vet, se fati i tij është në dorë të All-llahut, se ai nuk ka fuqi ta ndryshojë nëse nuk dëshiron All-llahu, se ai varet plotësisht nga Krijuesi i vet, se ekzistimi i tij personal është objekt vetëm i vendimit që merr All-llahu dhe se All-llahu është i drejtë dhe do të bëhet çka dëshiron Ai.
Pastaj pason lutja e tij: “Fati im është në dorën Tënde, fati im lëviz në përputhje me rregullat e Tua. Në gjykimet e Tua, Ti vërtet je i njohur...” Kjo pjesë e lutjes përfshin dy aspekte kryesore që janë thelbi i doktrinës monoteiste (tevhid): i pari është njohja dhe pranimi i fatit dhe se rregullat e All-llahut që vlejnë për robin e Tij do të zbatohen në mënyrë të pakundërshtueshme dhe robi nuk mund të mos e respektojë as t’u shmanget; dhe aspekti i dytë shpall se All-llahu është i drejtë, se Ai nuk i shtyp robtë e vet dhe ajo që e përcakton Ai është e drejtë për shkak se drejtësia dhe dituria e All-llahut janë shembullore. Kjo ndodh kështu për shkak se padrejtësia paraqet nevojën, paditurinë, paaftësinë, dobësinë dhe inferioritetin e personit të padrejtë dhe, më tej, atribute të këtilla nuk janë të lavdishme dhe ato nuk mund të rrjedhin nga ai që është i gjithëdijshëm, që njeh gjithçka, i urti dhe të cilit nuk i nevojitet asgjë. Pra, urtësia e All-llahut është efikase gjithkund ku ka urdhëruar vullneti i Tij. All-llahu është i pasur jashtë çdo nevoje, kurse të gjithë të tjerët janë të varfër dhe kërkojnë kujdesin e Tij. Ai është i gjithëdijshmi dhe nuk ekziston asnjë atom në të gjitha universet ku nuk vepron apo ku nuk është efikas vullneti i Tij. Varësia absolute e qelizave veç e veç dhe e të gjithave së bashku në gjithçka të krijuar dhe nxitja e mbështetjes dhe e vetëpërmbajtjes së tyre nga Ushqyesi i vetëm kërkojnë falënderimin e tyre. Pra, falënderimi (shukr) është shpërblyer me bekime, ndërsa mosfalënderimi (kufr) është shpërblyer me qortim dhe dënim me pasoja për të gjithë ata që nuk pendohen.
Kur jobesimtarët e papërmirsueshëm, të cilët nuk u penduan dhe nuk u falënderuan, dhe adhuruesit e idhujve i ishin kërcënuar të dërguarit të All-llahut - Hudit , s.a.v.s., që do ta ndjellin mallkimin e zotave të tyre kundër tij, ai ishte përgjigjur:
“Ne nuk themi tjetër vetëm se dikush prej zotave tanë të ka goditur me çmendje! Ai tha: ‘Unë dëshmitar e kam Allahun, e ju dëshmoni se unë jam larg nga ajo çka ju i shoqëroni (larg adhurimit) pos Tij. Ju pra, të gjithë përpiquni kundër meje e mos më jepni afat. Unë iu kam mbështetur Allahut, Zotit tim dhe Zotit tuaj, pse nuk ka asnjë nga gjallesat, e që Ai të mos e ketë nën sundim, vërtet, Zoti im është i drejtë”. (Hudë, 54-56)
Kështu kishte menduar në fuqinë e All-llahut, e cila është e pakufishme dhe veprimin e saj nuk mund ta pengojë askush mbi krijesat dhe askush nuk mund t’i kundërvihet urdhrit të Tij. Ai vetë ka fuqinë të veprojë me to sipas vullnetit të vet dhe Ai këtë e bënë në mënyrë të drejtë, saktësisht, me urtësi dhe me mëshirë.
Në këtë lutje, deklarata e robit: “Fati im zhvillohet në përputhje me urdhrin Tënd” ka kuptim të njëjtë sikur kur thuhet: “Nuk ekziston asnjë krijesë që lëviz, e që më parë të mos jetë mbajtur në dorën e Tij”, dhe lutja e tij: “Ti vërtet gjykon drejt” gjithashtu është njësoj sikur kur thuhet: “Zoti im vërtet vepron në mënyrë të drejtë”. Pastaj, i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., në këtë lutje e shqipton emrin dhe atributin më të shenjtë të All-llahut, të cilin Ai e shpalli në mbretërinë e vet, e shpalli në Libër, të cilin ia mësoi robit të privilegjuar ose e ruajti si sekret të vetin, kështu që asnjë melek me status më të afërt me Të dhe më të lartë dhe asnjë profet dhe asnjë i dërguar nuk të ka kërkuar me atë emër. Një shqiptim dhe thirrje e tillë i tejkalon të gjitha lutjet dhe nga të gjitha lutjet, kjo është më e dashura dhe më e vlershmja për Të. Kjo është e këtillë për shkak të përgjigjes së drejtpërdrejtë, sepse ajo provon diturinë e robit dhe njohjen e Zotit të tij.
I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e ka lutur pastaj All-llahun e gjithëfuqishëm për ta bërë Kur'anin e madhërishëm me fuqinë e zemrës së tij, duke menduar me fuqinë shpirtërore të trupit, mendjes dhe shpirtit të tij dhe me anë të tij të pastrojë, të zhdaravisë dhe t’i shërojë streset, brengat dhe shqetësimet e tij, duke e bërë këtë mjekësinë e vetme vendimtare e cila do t’i zhdukë sëmundjet dhe do ta kthejë pas qenien njerëzore, në gjendjen dhe ekuilibrin e tij të vërtetë. Pra, ai e luti Zotin e vet që ta bënte Kur'anin dritë të shpirtit të tij, e cila dritë e heq gjithë ndryshkun që e errëson pastërtinë dhe kuptimin e tij dhe e cila e bën të shkëlqyeshme zemrën e tij. Një mjekësi e tillë vepron vetëm atëherë nëse kërkesat e pacientit janë të sinqerta, nëse është i bindur në fenë e vet dhe në efikasitetin e saj dhe e përdor ashtu siç është përcaktuar nga ana e mjekut të tij. Pra, me vullnetin e All-llahut, përdorimi i drejtë i ilaçit do të ndiqet gjithsesi me përmirësimin e shëndetit, me shëndet të shkëlqyer dhe me vitalitet, kurse All-llahu është Ndihmëtari Suprem.
Sa i përket lutjes së të dërguarit të All-llahut, Junusit , s.a.v.s., i cili thotë: “Nuk ka zot përveç Teje, Lavdi të qoftë Ty. Në të vërtetë unë kam gabuar”. Kjo lutje e madhëron të vërtetën më të madhe të unitetit (njësisë) të All-llahut, e çrrënjos konceptin e pjesëmarrjes së njeriut në përbërjen e vullnetit të All-llahut dhe pranimin e padrejtësisë dhe mëkatisë personale të robit. Kjo lutje mund të prodhojë ilaçin përfundimtar për rastet e pikëllimeve, brengave, anktheve dhe depresioneve dhe ajo paraqet pikën e ngritjes për të marrë një përgjigje të sigurt. Në të vërtetë njohja e njësisë së All-llahut dhe heqja dorë nga akuzat ndaj Tij për padrejtësi, vërteton se përsosuria i takon vetëm All-llahut, se drejtësia e Tij është e pakontestueshme dhe e eviton verbërinë e konceptit njerëzor mbi ekzistimin e elementeve antropomorfike tek All-llahu. Pastaj pranimi e padrejtësisë personale dhe mëkatësisë nga ana e robit reflektojnë në fenë dhe në besimin e tij te drejtësia e All-llahut, shpërblimin për veprat e tij të mira, kurse dënimin për mëkatet e veta. Një zgjim i tillë tregon për nevojën e robit për t’iu kthyer Zotit të vet, që të kthehet nëpër të njëjtën rrugë, që të pendohet për veprat e veta, që në mënyrë bindëse të përulet para Zotit të vet, të kërkojë falje nga Ai, gjë që përfshin pranimin e qartë të varësisë individuale nga urdhri dhe mëshira e All-llahut. Në vazhdim po i japim katër efektet efikase të lutjes: besimi në njësinë e All-llahut, mohimi i papërsosurisë në drejtësinë e All-llahut, falënderimi i krijesave për statusin që kanë, dhe pranimi i fajit personal.
Sa i përket lutjes të cilën i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., ia ka mësuar Ebu Umamesë: “Zot, kërkoj mbështetje tek Ti nga pikëllimi dhe hidhërimi; nga dobësitë, papërcaktueshmëria dhe frikacakllëku dhe kërkoj mbështetje tek Ti nga detyrimi dhe nënshtrimi ndaj padrejtësisë njerëzore”. Kjo lutje e përfshin kërkimin e mbrojtjes së All-llahut nga tetë vetitë njerëzore, të cilat shfaqen dy nga dy, së bashku, si një e përbashkët. Kështu, shqetësimin e shoqëron pikëllimi, dobësinë e shoqëron papërcaktueshmëria, koprracinë - frikacakllëku, ndërsa detyrimin e shoqëron nënshtrimi ndaj padrejtësisë njerëzore. Kur zemrën e individit e viziton ndjenja e dëmshme, shkaktari mund të vijë qoftë nga humbjet që i ka përjetuar në të kaluarën, që shkaktojnë pikëllim, ose nga shpresa, duke u kthyer kështu në brengë dhe shqetësim. Një gjendje e tillë kontribuon në lënien pasdore të zbatimit të detyrimeve të rregullta të robit dhe kjo ngadhnjen mbi mendimet dhe veprimet e tij duke shkaktuar dobësimin e trupit dhe mendjes së tij dhe rezistencën psikologjike drejt përmbushjes së detyrimeve dhe detyrave të tij. Në këtë kuptim, reaksioni i individit do t’i çrregullojë dobitë personale të veta njësoj sikurse do t’i pengojë të mirat e të tjerëve. Ngurrimi nga nxjerrja e dobive nga të tjerat nënkupton frikacakëri fizike, ndërsa vetëpërmbajtja nga dobitë materiale nënkupton koprracinë dhe padrejtësinë ndaj të tjerëve. Më tej, nëse individi është i bindur drejt dhe i detyruar që t’i shlyejë borxhet e veta, kjo do të mund të vepronte në përparimin e tij fetar dhe shpirtëror, ndërsa kur është mërzitur gabimisht ose padrejtësisht, kjo paraqet nënshtrim ndaj padrejtësisë njerëzore. Ky hadith në të vërtetë është lutje për të kërkuar mbështetje tek mbrojtja që do t’i japë All-llahu nga çdo e keqe.
Sa i përket dobisë nga kërkimi i faljes (istigfar) për heqjen e pikëllimit, stresit, depresionit dhe ankthit, dihet shumë mirë nga dijetarët fetarë që mëkatet janë zënafilla e pikëllimit, frikës, hidhërimit, nervozës, shqetësimit dhe dobësisë së zemrës. Njerëzit që ligështohen dhe bëjnë vepra të këqija dhe mëkatare, pa marrë parasysh prirjen e tyre psikologjike dhe dobësisë së fesë së tyre, dhe edhe pas kënaqjes së plotë të mendjeve, lakmisë dhe idhujtarisë së tyre, ata edhe më tej e kërkojnë mjekësinë e pendesës, duke kërkuar falje dhe premtuar atë që nuk mund ta përpmbushin për t’i shëruar vuajtjet e tyre për shkak të dhembjes së ngarkuar dhe peshës që ata e ndiejnë në zemrat e tyre, e që kanë të bëjnë me veprimtaritë e ndaluara, teprimet ose pamaturitë. Shejhu i keq, për ta shprehur pendimin e vet, njëherë kishte thënë:
“Një gotë verë e kam ngritur lart duke dëshiruar ekstazën,
dhe tjetrën e pata
për ta shlyer kufirin e pikëllimit dhe keqardhjes sime.”
Kur këto janë pasoja të mëkatit dhe të stërkeqjes në zemër, nuk ka ilaçe për to përveç dhikrit dhe kërkimit të faljes.

[GRUDJANE]

24. Dobitë e namazit (salat)
Sa i përket rolit të namazit në tejkalimin e barrës së brengave, depresionit, ankthit dhe stresit nga zemra dhe në shërimin e sëmundjev të tij, individi duhet ta kuptojë patjetër se nuk ekziston asgjë më tepër, më e vlershme, më e këndshme, më inteligjente dhe më e bukur sesa gjendja e të qëndruarit para Krijuesit, përkulja ndaj Tij dhe lidhja e zemrës dhe e shpirtit me praninë dhe afërsinë e All-llahut, gëzimi ndaj jehonës së shqiptimit të lutjeve të Tij dhe shkrirjes tërësisht të ekzistencës, vetëdijes, trupit, mendjes, shpirtit dhe veprimtarisë në përvojat më të gëzueshme shpirtërore dhe fizike të namazit. Në namaze individi e vë në përdorim tërë qenien e vet (gjymtyrët, venat, arteriet, eshtrat, poret dhe çdo qelizë të trupit të vet) së bashku me Krijuesin dhe ai vetveten, mendimet e veta, kujdesin, fokusimin, përqëndrimin e shikimit dhe respektin e drejton vetëm ndaj Zotit të vet. Gjithashtu, në namaz, individi e shkyç funksionin e vet motorik të adhurimit të kësaj bote, krijesave të saj, punëve, shqetësimeve, verbërive kontakteve dhe pështjellimeve të kësaj bote dhe ai shndrit nga një dritë shkëlqyese e Krijuesit të vet, e vë në veprim magnetin e pagabueshëm të devotshmërisë dhe adhurimit dhe qëndron para Tij me tërë qenien e vet, me zemrën, shpirtin dhe trupin e vet dhe secilës gjymtyrë ia ofron rastin për ta adhuruar Zotin e vet dhe që të lahet në lotët e dashurisë dhe të mallëngjimit për ta takuar Atë, në lotët e pendimit për mëkatet e veta dhe në lotët që e joshin dashurinë e All-llahut dhe bashkëndijimin për t’ia falur mëkatet robit të vet, të cilat mëkate i ka bërë dhe ta ngrisë në pozitë. Secila gjymtyrë (ekstremitet) do të veprojë në përputhje me atributet e veta të lindura. Zemra do të tërhiqet nga ana e Krijuesit dhe Fillestarit të saj dhe ajo do të pushojë në qetësinë më të rëndësishme dhe më madhështore të afërsisë së Tij. Të këtilla janë forcat shëruese të namazit. Ai është ushqim i trupit dhe i shpirtit.
Qetësia, gëzimi, fati, rehatia, kënaqësia dhe ekstaza shpirtërore janë vetëm disa nga dobitë që zemra e shëndoshë është mësuar t’i ketë. Këto substanca të këtilla delikate dhe të ushqyeshme mund të jenë ndonjëherë jo të përshtatshme për zemrën e sëmurë, e cila vepron si një trup i sëmurë. Në këtë rast namazet janë transformimi i saj më i mirë për të marrë ndihmën e nevojshme dhe për t’i kënaqur interesat e veta në këtë botë dhe në botën e ardhme. Namazi e ndihmon gjithashtu zemrën që t’i mposhtë fatkeqësitë në këtë dhe në botën e ardhme. Ai vepron si mburojë kundër bërjes së mëkateve dhe gabimeve. Me vullnetin e All-llahut, lutja e vërtetë dhe e sinqertë mund t’i ndalojë sëmundjet fizike ose edhe t’i shërojë ato. Lutja e vërtetë e ndriçon zemrën dhe fytyrën, e freskon trupin, e zgjon shpirtin, e bekon fitimin, i largon padrejtësitë, i pengon mendimet e palejueshme dhe i neutralizon synimet e paligjshme, si dhe e zbut zemërimin e All-llahut dhe robin e vet e mëshiron dhe ia fal gabimet.
Sa i përket rolit të namazit në shërimin e sëmundjeve fizike, në sunen e Ibn Maxhxhes është shënuar se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte parë njëherë Ebu Hurejren duke pushuar, sepse kishte dhembje barku. E pyeti: “Ebu Hurejre, a të dhemb barku tani?” Ai e pohoi. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i tha: “Ngritu dhe falu, sepse ilaçi qëndron në lutje”. Nëse zemra e mjekut laik nuk pajtohet ose nuk e ndien veten mirë në këtë shkallë të ilaçit, atëherë ai duhet të jepet në kohë të caktuara që lidhen me profesionin e mjekut. Kanë thënë gjithashtu se namazet janë sport i mirë për trupin dhe zemrën. Ata e mishërojnë ushtrimin për tërë trupin, duke përfshirë: ngritjen, përkuljen, sexhden, uljen, dhe dhikri i tyre në çdo namaz disa herë në ditë. Lëvizjet e tilla ndihmojnë muskujt e individit dhe shumicën e nyjave dhe e lehtësojnë qarkullimin e gjakut nga arteriet dhe sigurojnë ushtrime të lehta natyrore për barkun, zorrët dhe mushkëritë e individit.
Nga ana tjetër, sëmundjet e ateizmit, laicizmit, blasfemisë, diskutimeve kundër urdhrave të All-llahut, refuzimi i pasimit të rrugës së të dërguarve të Tij të bekuar, kundërvënia ndaj besimtarëve, ikja nga përgjegjësia në kuptim të fitimit të disa të mirave individuale të përkohshme dhe mosfalënderimi ndaj veprës së All-llahut në kohën kur njeriu varet nga gjërat që jep Ai etj. Këto përpjekje që të ndryshohet etika dhe vlerat që krijuesi ynë i ka bërë pjesë përbërëse të njerëzimit dhe sajimi i ligjeve dhe amandamenteve laike përballë ligjeve të All-llahut, një arrogancë e tillë dhe zemërngurtësia, të gjitha këto sëmundje vetëm mund të bëhen të përshtatshme duke u ballafaquar me temperaturën intensive të zjarrit të Xhehennemit. Natyrisht, kjo është mjekësia e njerëzve të pafatë. All-llahu i gjithëfuqishëm thotë:
“E do t’i shmanget asaj, ai që është më i keq, i cili do të hyjë në zjarrin e madh. Dhe aty as nuk do të vdesë, as nuk do të jetojë”. (El A’ëla) dhe
“Unë u kam tërhequr vërejtjen për zjarrin të ndezur fort. Që aty nuk hyn tjetër, pos atij që është më i prishuri, i cili përgënjështroi dhe u zmbraps”. (El Lejl, 14-16)
Sa i përket dobive nga lutja e shpeshtë: “Nuk ka vullnet ose fuqi veç asaj të All-llahut” (La havle ve la kuvvete illa billah), kjo lutje ka fuqi t’i mposhtë sëmundjet fizike, mendore dhe emocionale vetëm nëpërmjet të vërtetës së thjeshtë të vënies së gjërave në vendin përkatës, aty ku e kanë vendin; me rastin e heqjes dorë të pranimit të pushtetit të individit mbi pushtetin autentik dhe origjinal; me rastin e marrjes së gjërave me synimet e tyre egosite dhe kalimtare; me rastin e nënshtrimit ndaj vullnetit më të lartë dhe pranimi dhe përshkrimi i një pronësie të tillë Drejtuesit të vërtetë, fuqia e të cilit përfshin të gjitha ndryshimet që veprojnë në botët e ulëta dhe të poshtme. Përveç fuqisë së kësaj lutjeje për t’i ndjekur shpirtrat e këqij, ekziston një qëndrim i përgjithshëm ndër besimtarë se asnjë melek nuk mund të ulet nga Xhennetet as të ngritet deri atje përveç me ndihmën e vullnetit të madhërishëm të All-llahut, Zotëriut, Krijuesit, Ushqyesit dhe Mbajtësit të botëve.

[GRUDJANE]

1. 25. Lutjet për kapërcimin e frikës, druajtjes dhe pagjumësisë
Imam Tirmidhi në Xhamiun e vet ka shënuar se njëherë Halidi i ishte ankuar të Dërguarit të All-llahut , s.a.v.s., për pagjumësi dhe ankthe. I Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., i kishte thënë: “Kur shkon për të fjetur, thuaj: ‘O All-llah, Ti je Zot i shtatë qiejve dhe i asaj që ato përfshijnë, i dy tokëve dhe jetëve që i mbajnë ato, i Zotëriut të shejtanëve dhe i atyre që ata i mashtrojnë. Zot, bëhu mbrojtësi dhe fqinji im. Më ruaj nga çfarëdo e keqe që mund të më shkaktojnë krijesat e tua në mënyrë që asnjëra prej tyre mos të mundet të më sulmojë kur jam duke pushuar ose të ma prishë jetën time private. Vërtet, fqinjët e Tu janë të fuqishëm dhe të sigurt kur Ti i mbron. Kujtimi Yt është i thellë. Vërtet, vetëm Ti je All-llah.’”200
Në të njëjtën përmbledhje thuhet se ‘Amir bin Shu’ajbi kishte mësuar nga gjyshi i vet se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., e kishte zakon t’iu mësonte një lutje për mposhtjen e frikës. Kjo lutje ka këtë tekst: “Kërkoj mbështetje në përsosurinë e fjalëve të përsosura të All-llahut nga zemrimi i Tij, nga dënimi i Tij, nga çfarëdo e keqe që mund të më vijë nga krijesat e Tij dhe nga provokimi i shejtanit, dhe kërkoj mbrojtjen e Tij nga afrimi i tyre pranë meje”.201
Abdullah ibn Omeri e kishte zakon t’ua mësonte këtë lutje fëmijëve të vet, atyre që e kishin arritur shkallën e gjykimit, kurse për më të vegjlit e kishte zakon të shkruante (në letër) këtë lutje dhe ua jepte ta mbanin si hajmali rreth qafës.

1. 26. Shuarja e zjarrit me ndihmën e lutjeve

Po kështu, në të njëjtën përmbledhje, është shënuar se ‘Ami bin Shu’ajbi kishte mësuar nga gjyshi i vet se i Dërguari i All-llahut , s.a.v.s., njëherë kishte thënë: “Nëse e shihni një zjarr të tërbuar, menjëherë thirrni në ndihmë superioritetin e All-llahut për ta shuar atë. Me atë rast i thuani këto fjalë: ‘All-llahu ekber’ (All-llahu është më i madhi)”.202
Pasi zjarri është element prej të cilit janë krijuar xhinnët, e kjo është kategori e krijesave ku hyn edhe shejtani dhe, pasi shejtani dhe ushtria e tij e kriminelëve e kanë udhëhequr gjithmonë shkaktarin e mendjemadhësisë, çoroditjes dhe destruksionit në tokë, duke fituar mallkimin dhe mërinë e përhershme dhe të parevokueshme të All-llahut, kur ka rënë zjarr, ai kërkon sfera më të larta dhe shkakton destruksion duke shkatërruar gjithçka që arrin. Këto veti destruktive të mendjemadhësisë, arrogancës dhe çoroditjes janë veti të mashtruesit që shejtani ua ofron pasuesve të vet. Të dytë, edhe zjarri edhe shejtani, kërkojnë madhështi dhe mendjemadhësi, dhe që të dytë shkaktojnë çoroditje në Tokë. Cilido nga bijtë e Ademit që ruan në vete këso vetish ose kushdo nga pasardhësit e tyre, ata janë të dënuar të përjetojnë vuajtje të dhembshme dhe të përhershme në zjarrin e Xhehenemit. Mendjemadhësia dhe arroganca nuk janë të lejueshme para lavdisë dhe madhështisë së All-llahut të gjithëfuqishëm. Pra, duke shqiptuar atributin e madhërishëm “All-llahu ekber”, do ta ndalë me siguri të keqen, do ta kufizojë dëmin dhe do ta pengojë përhapjen e mëtejshme të zjarrit. Kur besimtari e thërret në ndihmë lavdinë e All-llahut, asgjë nuk mund t’i dalë përpara asaj. Të dytë, edhe zjarri edhe shejtani, që është krijuar nga zjarri, do të zvogëlohen, do të reduktohen dhe do të bëhen hiçgjë në krahasim me proklamimin e lavdisë së All-llahut, dhe që të dytë do ta njohin superioritetin e Tij. Shejhu ynë shtoi: “Ne, sikurse edhe njerëzit e tjerë, e thirrnim gjithëfuqinë e Tij kur shihnim zjarr dhe mjaftonte vetëm kjo thirrje e emrit të All-llahut”. All-llahu e di më së miri.

[GRUDJANE]

PERSHENDETJE
Të nderuar forumista ktu esht perfundimi i Librit Mjeksia e Muhamedit
ju uroj lexim te kendshem
ju uroj gjithve gjithë te mirat
Ju faleminderit per mirkuptim
tung

[ZaVraKja]

Pershendetje GRUDJANE Zoti Te Ruajt Tyyy..me qe te gjith postimet nuk i kam lexuar shum teme e bukur...dhe te falimenderoj per tregimin :)

[GRUDJANE]

Pershendetje
Te nderuar forumista ju kerkoj, ndjes per postimet ne kyt tem kan kjen shum te vogla tani besoj se esht cdo gje ne regull mbasi qe nuk keni mund mej lexua ather ju zmadhova shkronjat Ju faleminderit per mirkuptim tung

[bekim_xherivan]

Pershendetje
Te nderuar forumista ju kerkoj, ndjes per postimet ne kyt tem kan kjen shum te vogla tani besoj se esht cdo gje ne regull mbasi qe nuk keni mund mej lexua ather ju zmadhova shkronjat Ju faleminderit per mirkuptim tung


ALL-LLAHU XH.SH TE SHPERBLEFTE PER KET LIBER QE NAJ KE POSTU NAJ KE MUNCU ME LEXU FAL

[dalmatis]

Allahu xh.sh jua sherblefte punen tuaj,respekte nga nje besimtare

[Shkelchim]

Me vjen mir qe e keni postu kete liber me vlere. Zoti ju rujt...

[Tojeq]

Tani po u vjen mire ne Grudjanen qe e postoj ate liber,por me pare ne disa raste e keni sulmua,por inshallah Zoti ka me ju falur gabimet.Tung

[BYLBYLI]

All-llahu Te Ruejt Dhe Te Ndihmoft Grudjane Se Na Knaqe Me Ket Teme Jeni = 1
Ska Me Ty Joooooooooooooooo.
Tung

[Napulani]

Shum mir Grudjane se disave u vlen te lexojn e te njofin pak historin (ti chilin syte e mos te rrin ne terr)se kur ka fillua shkenca me u zhvillua ..dhe chfar kontributit ka sot ne Bot..
:) :) :) :) :)

[Krist Gjinaj]

Të mos e lidhin Shkencen dhe Kuranin se bashku.
Quditerishtë, ne shkrimet ne Kuran , të shkruara me shumë se 100 vite pas vdekjes se Muhamedit, në Kuran hasin në thenje të tilla të cilat ne Bibel permenden shekuj me heret.
Deri në vitin 750 pas Krishtit (për 100 vite pas vdekjes së Muhamedit) ne nuk kemi dokument të vlefshëm të myslimanëve që mund të na japin një pasqyrë reale të kësaj periudhe të islamit (Wansbrough 1978:58-59 ). Në fakt burimet kryesore që i posedojmë janë prej 150-300 vite pas ngjarjeve që ata i përshkruajnë, prandaj se janë bukur larg prej atyre ngjarjeve (Nevo 1994:108; Wansbrough 1978: 19; Crone 1987:204 ). Për këtë arsye ata janë për të gjitha qëllimet praktike, burime dytësore, si dhe në mbështetje të materialeve të tjera, shumë prej të cilave nuk ekzistojnë. Ne thjesht nuk kemi ndonjë “shënim tjetër nga komuniteti islamik gjatë viteve të (theksuara) 150 e të tjerë, pra, në mes të arabëve të parë (fillimi i viteve të shekullit të VII) dhe të shfaqjes, me tregimet e sira – magazit të literaturës më të hershme islamike” (vitet e fundit të shekullit të VIII, Wansbrough 1978:119).
Ende, dokumentet e hershme, të cilave ne sot u referohemi janë ato që janë hartuar prej Ibn Hisham, dhe të përmbledhjet e hadithe të Al-Bukhari, myslimanëve dhe të tjerëve, të të shkruara në shekullin e nëntë, dhe 200 deri 250 vite pas këtyre fakteve. Këto dokumente janë shumë të vonshme që t’i marrim parasysh për studimin tonë. Prandaj ne duhet të shkojmë prapa në shekulin e shtatë dhe natyrisht të shohim cilat dokumente janë të vlefshme që mund të vërtetojnë sigurinë e Kuranit.
Pra, të gjitha këto të mbledhura ne Kuran , deshmojnë se janë të marrura nga shkrimet e me hershem, e jo që Kurani ka një njohuri ne fushen e shkences.

Pa keqkuptim....

[gimi]

Të mos e lidhin Shkencen dhe Kuranin se bashku.
Quditerishtë, ne shkrimet ne Kuran , të shkruara me shumë se 100 vite pas vdekjes se Muhamedit, në Kuran hasin në thenje të tilla të cilat ne Bibel permenden shekuj me heret.
Deri në vitin 750 pas Krishtit (për 100 vite pas vdekjes së Muhamedit) ne nuk kemi dokument të vlefshëm të myslimanëve që mund të na japin një pasqyrë reale të kësaj periudhe të islamit (Wansbrough 1978:58-59 ). Në fakt burimet kryesore që i posedojmë janë prej 150-300 vite pas ngjarjeve që ata i përshkruajnë, prandaj se janë bukur larg prej atyre ngjarjeve (Nevo 1994:108; Wansbrough 1978: 19; Crone 1987:204 ). Për këtë arsye ata janë për të gjitha qëllimet praktike, burime dytësore, si dhe në mbështetje të materialeve të tjera, shumë prej të cilave nuk ekzistojnë. Ne thjesht nuk kemi ndonjë “shënim tjetër nga komuniteti islamik gjatë viteve të (theksuara) 150 e të tjerë, pra, në mes të arabëve të parë (fillimi i viteve të shekullit të VII) dhe të shfaqjes, me tregimet e sira – magazit të literaturës më të hershme islamike” (vitet e fundit të shekullit të VIII, Wansbrough 1978:119).
Ende, dokumentet e hershme, të cilave ne sot u referohemi janë ato që janë hartuar prej Ibn Hisham, dhe të përmbledhjet e hadithe të Al-Bukhari, myslimanëve dhe të tjerëve, të të shkruara në shekullin e nëntë, dhe 200 deri 250 vite pas këtyre fakteve. Këto dokumente janë shumë të vonshme që t’i marrim parasysh për studimin tonë. Prandaj ne duhet të shkojmë prapa në shekulin e shtatë dhe natyrisht të shohim cilat dokumente janë të vlefshme që mund të vërtetojnë sigurinë e Kuranit.
Pra, të gjitha këto të mbledhura ne Kuran , deshmojnë se janë të marrura nga shkrimet e me hershem, e jo që Kurani ka një njohuri ne fushen e shkences.

Pa keqkuptim....ok pakeqkuptime... lexo Kuranin... si dhe rreth besimit ne Islam
- do i keshe me qarte ceshtjet.
Kurse, sa i perkete asaj qe thua se nuk ka te beje me shkence, gabon ngase cdo citat nga Kurani permban udhezim shkencor

[agimi gecaj]

Te gjithe besimtareve MYSLIMAN Gezuar Festen e BAJRAMIT

Duke iu deshiruar çdo familje paqë, gezim dhe lumturi.

Agim Gecaj me familje

Malesi